– مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە كوشۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى اياسىندا تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءالسىز توپتارىن انىقتاۋ ءۇشىن اۋلالاردى ارالاپ, تەكسەرۋ جۇرگىزدىك, – دەدى ول. – 2018 جىلدىڭ باسىندا وبلىستا 97 538 تولىق جۇمىسپەن قامتىلماعان جانە جۇمىسسىز ازاماتتار بار ەكەندىگى انىقتالدى. ولار – وزدەرىن زەينەتاقى تولەمدەرى, مەديتسينالىق قىزمەتتەر مەن الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى الۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىپ وتىرعان تاۋەكەل توبىنداعى ازاماتتار. اتالعان ساناتتاعى ازاماتتار ءۇشىن «2018-2019 جىلدارعا ارنالعان ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىلعان تۇرعىنداردى راسىمدەۋ جول كارتاسىن» قابىلدادىق. الداعى 2 جىلدا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان جانە وبلىستىڭ جۇمىسسىز 97 مىڭ تۇرعىنىن راسىمدەۋ مەن جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى مىندەت ەتىپ قويىپ وتىرمىز.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, سوعان قاراماستان, ولاردىڭ اراسىندا جۇمىس ىستەگىسى, الەۋمەتتىك جارنانى تولەگىسى كەلمەيتىندەر دە بار. مۇنداي ادامدار 15 مىڭنان اسادى. دەگەنمەن, بۇل ساناتتاعىلاردى دا جىگەرلەندىرۋ جانە ءتۇسىندىرۋ ارقىلى قاجەتتى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
2018 جىلدىڭ 6 ايىنداعى جۇمىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, 7 مىڭنان استام ادام جاڭا جۇمىس ورنىنا ورنالاستىرىلدى. 20400 ادام ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتىلدى. 20 مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ قىزمەتى زاڭداستىرىلدى. ولاردىڭ 17 مىڭعا جۋىعى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ەڭبەك كەلىسىمشارتتارىن جاساستى جانە 3 مىڭنان استام ادام مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىندا جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ, ءوز كاسىپتەرىن باستادى. ناتيجەسىندە, جىل باسىنان بەرى ءونىمسىز جۇمىسپەن قامتىلعان جانە جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلمەگەن ادام سانىن 27 مىڭعا ازايتۋعا قول جەتكىزىلدى جانە بۇل كورسەتكىشتى 70 مىڭعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
ارينە, بۇل جەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ۇلكەن ءرول اتقارادى. بۇل – الەۋمەتتىك از قورعالعان ادامداردىڭ سانىن ازايتۋدىڭ وتە ءتيىمدى ءتاسىلى. سوندىقتان 2014 جىلى ءوزىنىڭ يكەمدى كەپىلدىك ساياساتى بار, اسىرەسە اۋىلدىق جەردەگى جۇمىسسىزداردى نەسيە رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتە الاتىن ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق ورتالىعى قۇرىلدى. ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق ورتالىقتى قارجىلاندىرۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, شاعىن بيزنەستىڭ 280 جوباسى قارجىلاندىرىلدى جانە 540-تان استام تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
اكىمدىكتىڭ, ءماسليحاتتىڭ, «نۇر وتان» پارتياسى فيليالىنىڭ, قوعامدىق كەڭەستىڭ جانە «اتامەكەن» وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ بىرلەسكەن شەشىمىمەن 2018 جىل وبلىستا «جاپپاي كاسىپكەرلىكتى قولداۋ جىلى» بولىپ جاريالاندى. كەشەندى «جول كارتاسىن» ازىرلەۋدىڭ ناتيجەسىندە اعىمداعى جىلى بارلىق قارجى كوزىنەن 32 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولۋ كوزدەلۋدە.
«وتكەن ماۋسىم ايىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىن جۇمىس ساپارىمەن ارالاپ شىعىپ, اۋدان باسشىلارى مەن جاۋاپتى كۋراتورلاردىڭ شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جوسپارلارىمەن تانىسىپ, جۇمىستارىن تىڭدادىق. ايتا كەتۋ قاجەت, قابىلدانعان شارالاردىڭ العاشقى ناتيجەلەرى بايقالۋدا. اعىمداعى جىلى وبلىستا جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر 11%-كە كوبەيدى. اتالعان كورسەتكىش بويىنشا قىزىلوردا وبلىسى وڭىرلەر اراسىندا كوش باستاپ تۇر. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, وقىتۋ جانە باسقا دا بەلسەندى شارالار ارقىلى شەشۋگە ىقپال ەتە وتىرىپ, جۇمىسسىزدار مەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان تۇرعىنداردى پايدالى ەڭبەكپەن بارلىق مەملەكەتتىك, سالالىق جانە وڭىرلىك باعدارلامالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتۋگە دە بارىنشا كۇش سالىپ جاتىرمىز», دەدى ق.كوشەرباەۆ.
اكىم بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى وسىلاي جۇلگەلەپ بەرگەن. وبلىس باسشىسىنىڭ جۇمىسسىزدار سانىن جەتپىس مىڭعا دەيىن ازايتۋ جولىنداعى جۇمىسىنىڭ جاقسى ناتيجە بەرىپ جاتقاندىعى بايقالادى. بۇل – مەملەكەتتىك ماسەلە. ق.كوشەرباەۆتىڭ جۇرتتى تاۋەكەل قايىعىنا مىنگىزگەنى كوپشىلىككە پايداعا شىعىپ جاتىر. ءبىر مىسال ايتايىق. سىر وڭىرىندەگى ناعي ءىلياسوۆ اۋىلىندا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار سانى كوبەيىپ كەلەدى. اۋىل اكىمى ساعدات نۇرماعامبەتوۆ كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ «بيزنەس كەڭەسشى» جانە «باستاۋ» وقۋ كۋرستارىنىڭ جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن جاندارعا قانات ءبىتىرىپ وتىرعاندىعىن ايتادى. سونداي ازاماتتاردىڭ ءبىرى ارىسبەك باينازاروۆ «بيزنەس-كەڭەسشى» جوباسىنا قاتىسىپ, قولىنان قانداي شارۋا كەلەتىنىن ناقتىلاپ العاننان كەيىن بيزنەس-جوسپارىن جاسايدى. سودان سوڭ «قىزىلوردا» وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق ورتالىعىنان جەڭىلدەتىلگەن پروتسەنتپەن 3 ملن تەڭگە الىپ, مال بورداقىلاۋ ىسىمەن اينالىسادى.
– قازىر شارۋاشىلىقپەن اينالىسامىن دەگەن ادامعا مەملەكەت تاراپىنان زور كومەك كورسەتىلىپ جاتىر. بۇرىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, ءىس باستاۋ قيىن دەپ ويلايتىنمىن. كاسىپتى قولعا العاننان كەيىن اۋىل اكىمىنەن باستاپ سالاعا قاتىسى بار بارلىق مامان, سونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ماماندارى قۇجاتتاردى جيناقتاۋعا, قارجىلاندىرۋ بارىسىنا دەيىن كومەكتەستى. الداعى ۋاقىتتا مال باسىن كوبەيتسەم دەگەن جوسپارىم بار, – دەيدى كاسىپكەر ا.باينازاروۆ.
بۇگىندە ارىسبەك العان قارجىسىنا جىلقى مەن ءىرى قارا ساتىپ الىپ, اۋىلداعى قوڭدى وتباسىلاردىڭ بىرىنە اينالدى. جۇبايى اقگۇل بيە دە, سيىر دا ساۋادى. اق مول. داستارقانىنان ءسۇت, قايماق, ماي, ايران جانە قىمىز ۇزىلمەيدى. ەت ماسەلەسى دە شەشىلگەن. اۋىلدىڭ «ەرتەڭگى كۇنىم قالاي بولادى» دەپ جۇرگەن ازاماتى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ارقاسىندا تۇرمىستىق ماسەلەسىن شەشىپ الدى. ول ەندى «ماعان جۇمىس تاۋىپ بەر» دەپ اكىمدىكتەردىڭ ەسىگىن قاقپايدى. قوڭىرتوبەل تىرشىلىگى بار. «تاۋەكەل ەت تە, تاس جۇت» دەگەن – وسى. وبلىس اكىمىنىڭ جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن جەتپىس مىڭعا جۋىق جۇمىسسىزدى جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىنىڭ تيىمدىلىگىن ۇققان اعايىن بىلەك سىبانىپ ىسكە كىرىسىپ جاتىر.
ەل بولعان سوڭ «قان مەن تەر» تريلوگياسىنداعى سياقتى ەلدىڭ ۇستىنەن كۇن كورگىسى كەلەتىن, اپەندى سۋدىر احمەتتەر بولماي قالمايدى. سىلتاۋى كوپ, ماسىلدىق پيعىلى باسىم ولاردىڭ سانى, قۋانىشقا وراي از ەكەن. قوڭسىسى بايىپ جاتسا قاراپ قالماس. بۇرىندارى كەي ازاماتتار 3 ملن تەڭگە نەسيە الىپ توي جاساپ, ارتىنان بانككە عۇمىر بويى قارىز بولىپ ءجۇرۋشى ەدى. ال ا.باينازاروۆ 3 ملن تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەگە ءبىر ءۇيىر جىلقى, ءبىر تابىن سيىر الىپ, وتباسىن بەرەكەگە بولەپ تاستادى. قارىزعا توي جاساعان ءتيىمدى مە, مال ءوسىرىپ داۋلەتىن ارتتىرعان جاقسى ما, ايىرماسىن بايقارسىز...
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
