اسىرەسە, قالا ماڭىنداعى اۋدانداردا جەڭىل ونەركاسىپ پەن اگروونەركاسىپتىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن قارىم-قاتىناس تۇتىنۋشىنى ساپالى كەرەك-جاراق پەن ازىق-ت ۇلىك ونىمىمەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, دايىن تاۋار ءۇشىن تولەنەتىن ءتيىمدى قارجى اينالىمىن قالىپتاستىرۋدا. باسقانى ايتپاعاندا, قالا تۇرعىندارى كۇن سايىن تۇتىناتىن ءسۇت, ەت, جۇمىرتقا سياقتى ەڭ قاجەتتى تاۋار ءتۇرىن وندىرۋدە وبلىس ونەركاسىبىنىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ وتىر. ياعني اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ دامۋىنا ءونىمنىڭ وتىمدىلىگى مەن ەڭبەكتىڭ وتەلۋىنەن باسقا قولداۋ قاجەت تە ەمەس. وسى بايلانىس قالا مەن اۋىل اراسىن جاقىنداتىپ كەلەدى.
مىسالعا, قاپشاعاي قالاسىنىڭ ىرگەسىندە قونىس تەپكەن «Green Land Alatau» سەرىكتەستىگى الماتىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ۇلەس قوسىپ وتىر. بۇل جەتىسۋداعى اسا ءىرى, تەحنيكالىق جابدىقتالۋ جاعىنان وزىق جىلىجاي كەشەندەرىنىڭ باسىن قوسقان كومپانيا. جىلىجايدىڭ جالپى الاڭى 10,5 گەكتاردى قۇرايدى. بارلىق جۇمىستى جاڭا ۇلگىدەگى جۇيەلەر اتقارادى. الماتى بازارلارىنداعى قياردىڭ 2 ءتۇرى, قىزاناقتىڭ 2 ءتۇرى, سالات شوپتەرىنىڭ دە كوپتەگەن ءتۇرى وسى «Green Land Alatauدا» وسىرىلەدى. ايتپاقشى, قاپشاعايدا جاقىندا عانا «مارەۆەن فۋد تيان-شان» اتتى جاڭا زاۋىت ىسكە قوسىلدى. كاسىپورىن جىلدام دايىندالاتىن كەسپە شىعارادى. ەندى اتالعان كاسىپورىن شىعاراتىن تەز دايىندالاتىن تاعامدار مەن جارتىلاي فابريكات ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرى دە الماتىنىڭ نارىعىنا جول تارتاتىنى ءسوزسىز.
تاعى ءبىر دالەل, الماتى وبلىسىنىڭ تالعار اۋدانىندا «اميران-اگرو» ءسۇت ونىمدەرى زاۋىتى بار. بۇگىندە IT-تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە جەدەلدەتىپ ەنگىزىپ جاتقان زاۋىتتا دا ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتىپ قويماي, بىلىكتى مامانداردىڭ قىزمەتىنە سۇرانىس تا ارتتىرىپ كەلەدى. 2010 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاۋىت قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىنا قارايدى. «اميران» برەندىمەن وندىرىلەتىن ءونىم نەگىزىنەن ەمدىك-ساۋىقتىرۋ باعىتىندا قولدانىلادى. ءنارلى, قۇندىلىعى جوعارى بالالار تاعامىنىڭ بىرنەشە ءتۇرى وسى زاۋىتتا جاسالادى. كەزىندە 1 ملرد 300 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان زاۋىت قازىر ءوزىن-ءوزى تولىقتاي اقتاعان جوبالار قاتارىندا. كاسىپورىن ايماقتاعى ءسۇت وندىرۋشىلەرمەن تىكەلەي بايلانىسقا شىعىپ, ءوز ونىمدەرىنە جەرگىلىكتى شيكىزاتتى پايدالانادى. باستىسى, مەگاپوليستە «اميراننىڭ» ايرانىنا دەگەن سۇرانىس جوعارى.
ال الماتى تۇرعىندارى ءۇشىن جاقسى تانىمال بولعان «ادال» كومپانياسى 4 باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. وبلىستىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا ورنالاسقان ءسۇت زاۋىتىندا تاۋلىگىنە 150 توننا ءسۇت وڭدەيتىن 2 تسەحى بار. زاۋىتتا پاستەرلەنگەن جانە ۋلتراپاستەرلەنگەن ءسۇت, قايماق, ايران, سۇزبە, سارى ماي – جالپى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ 56 ءتۇرى شىعارىلادى. كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى الماتى قالاسىنىڭ 5 مىڭعا جۋىق ساۋدا نۇكتەلەرىنە جەتكىزىلەدى ەكەن. مۇنان بولەك, «ادال» ەت وندىرۋمەن دە اينالىسادى. تۇتىنۋشىلارى دا قالادا.
سونداي-اق مەگاپوليس تۇرعىندارىنىڭ تالعامىنا تاتيتىن جەمىس-جيدەك, كوكونىس ونىمدەرىن دە قالا ماڭىنداعى اۋداندار ءوندىرىپ وتىر. ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا «امال بيو» كومپانياسى نەگىزىنەن ينتەنسيۆتى باۋ-باقشا وسىرەدى. جاڭا تەحنولوگيانى قولدانا وتىرىپ, كوكونىس پەن جەمىس وسىرۋمەن شۇعىلدانادى. قازىر «امال بيونىڭ» 80 گەكتاردى الىپ جاتقان جەمىس باعى بار. الداعى ۋاقىتتا باق 300 گەكتارعا دەيىن كەڭەيتىلمەكشى. ءارى كومپانيانىڭ سىيىمدىلىعى 6 مىڭ توننا بولاتىن جەمىس-جيدەك جانە كوكونىس ساقتاۋ قويماسى بار. ياعني تۇتىنۋشىعا بارلىق ماۋسىمدا ساپالى ءونىم ۇسىنۋعا نەگىز جەتكىلىكتى. سۇرانىس كوبەيىپ, الماتى قالاسىنان بەس بىردەي «AmalBiomarket» برەندتى ساۋدا نۇكتەلەرىن ىسكە قوسىپ جاتىر.
تالعار اۋدانىنداعى «بايسەركە-اگرو» حولدينگىنىڭ اتى الماتى تۇگىلى ەل ىشىنەن اسىپ, شەتەلگە ءمالىم بولا باستادى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق ىزدەنىستەردى وندىرىسكە ەنگىزۋدى قولعا العان سەرىكتەستىك قازىر ەت, ءسۇت ءوندىرۋ مەن وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ ءتۇرلى باعىتىندا تابىسقا كەنەلىپ وتىر. شارۋاشىلىقتارداعى جۇمىس تولىقتاي تسيفرلى تەحنولوگيا بويىنشا باسقارىلادى. ءارى بۇل سەرىكتەستىك وتاندىق اگرارشىلاردىڭ جاس بۋىنىن قالىپتاستىراتىن ءومىر مەكتەبى سياقتى سيپاتقا يە. مۇنداعى ءوندىرىس بولاشاق اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىن دايارلايتىن ءبىلىم وشاقتارى ءۇشىن وقۋ مەن تاجىريبەلىك الاڭ ىسپەتتى. ياعني سالانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقىسى كەلەتىن جاس عالىم مەن وندىرىستەگى تاجىريبەسىن شىڭداۋعا بەيىلدى مامان «بايسەركە-اگرونىڭ» بازاسىندا باس قوسىپ, ناعىز ەڭبەك ادامىنا اينالادى. اگروحولدينگ الماتىنى ۇن, جارما ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-تۇرىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
ال ىلە اۋدانىنداعى «سارىبۇلاق» قۇس فابريكاسىنىڭ ءونىمىن باس قالانىڭ بازارىنا باس سۇعاتىندار جاقسى بىلەدى. جىلىنا 220 مىڭ دانا جۇمىرتقا, 20 مىڭ تونناعا دەيىن تاۋىق ەتىن وندىرەتىن فابريكانىڭ نەگىزگى تۇتىنۋ الاڭى الماتى قالاسى ەكەنى ايان. سونداي-اق «يمپەريا فۋد» سەرىكتەستىگىنىڭ 3 مىڭ باس ءىرى قارا بورداقىلاۋعا ارنالعان الاڭىندا سويىلعان ەت تە الماتى تۇرعىندارىنىڭ قاجەتىن وتەۋگە جونەلتىلەدى. بىلتىر 618 توننا ەت وتكىزىلگەن. قارىن توق, قالتا قالىڭ.
قاراساي اۋدانىندا دا «الماتى ونىمدەرى» اتتى كونديتەرلىك فابريكا بار. ءونىمى تۇتىنۋ نارىعىندا «A Product» برەندىمەن تانىمال. كاسىپورىننىڭ ءونىمى جوعارى سۇرانىسقا يە. الماتىنىڭ نارىعىنان بولەك كورشىلەس رەسەي, قىتاي مەن الىس شەتەلدەرگە دە ءتاتتى-ءدامدى كونديتەرلىك ءونىم تۇرلەرىن جونەلتۋدە. شاعىن دا بولسا 500 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.
بۇدان بولەك, «ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ جەرگىلىكتى قاۋىمداستىعى» قوعامدىق قورىنىڭ قولداۋىمەن 4 جىل بۇرىن «شەلەك فەرمەرلەرى» اتتى باعدارلاما اشىلعان بولاتىن. الماتىعا كوكونىس جونەلتەتىن دە وسى شارۋالار.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
