سوڭعى جىلدارى وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ دەم بەرۋىمەن قامباش كولىنىڭ جاعاسىندا بالىقشىلاردىڭ سلەتىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان بولاتىن. بيىل دا ءوتتى. ارال ءوڭىرى بالىقشىلارىنىڭ ءىV سلەتىنە وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ, حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ وكىلدەرى, سالا ارداگەرلەرى جانە اقتوبە, جامبىل, تۇركىستان, ماڭعىستاۋ وبلىستارى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنان دەلەگاتسيالار كەلدى.
– ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان «عاسىر جوباسى» اتانعان ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن ساقتاۋ جوباسى اياسىندا اتقارىلعان اۋقىمدى شارالار ناتيجەسىندە بالىق شارۋاشىلىعى سالاسى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, قارقىندى دامىپ كەلەدى, – دەدى وبلىس اكىمى سالتاناتتى جيىندا. – قاسيەتتى سىر ەلى ءوزىنىڭ جەراستى بايلىعى – مۇناي, ۋران, ءتۇرلى-ءتۇستى مەتالدار, اق كۇرىشى, ءتورت-ت ۇلىك مالىمەن بىرگە ارال بالىعىمەن ماقتانا الاتىنداي بەرەكەلى, قۇتتى مەكەنگە اينالۋدا. كوپ جىل ۇمىت بولىپ, بۇگىندە داستۇرگە اينالعان بالىقشىلار سلەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – سالانىڭ جاڭا زامانداعى الار ورنى جايلى وي سالۋ, وسى كاسىپتى دامىتۋدىڭ جولدارى تۋرالى پىكىر الماسۋ بولادى.
بۇگىندە ارال تەڭىزىنەن جىلىنا 8 مىڭ تونناعا دەيىن بالىق اۋلانادى. سوڭعى 5 جىلدا ايماقتاعى بالىق اۋلاۋ كورسەتكىشى 2 ەسەگە ارتقان. 2013 جىلدان بەرى بالىق ونىمدەرىن وڭدەيتىن 4 زاۋىت سالىنسا, ونىڭ 4-ەۋى ونىمدەرىن ەۋروپا ەلدەرىنە ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەۋروكودقا يە.
بالىق ونىمدەرى رەسەي, گرۋزيا, ازەربايجان, دانيا, پولشا مەن قىتاي ەلدەرىنە ەكسپورتتالىپ جاتىر. 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىش 8 ەسەگە ارتتى. 2018 جىلدىڭ ءى جارتىجىلدىعىندا بالىق ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋدا 32 پايىزعا ءوسىم بايقالدى.
سالتاناتتى جيىندا بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوسقان ازاماتتار مەن ەڭبەك ارداگەرلەرى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن وبلىس اكىمىنىڭ العىس حاتىمەن, قۇرمەت گراموتاسىمەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ارال تەڭىزىنىڭ جاعدايى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇدايى نازارىندا. بيىل ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ وبلىسقا جاساعان ساپارىندا ايماقتاعى بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى جانە ارالدا وتكەن ارنايى ماجىلىستە «سىرداريا وزەنىنىڭ ارناسىن رەتتەۋ جانە ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن ساقتاۋ» (ساراتس-2) جوباسىنىڭ ەكىنشى فازاسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى كەڭىنەن تالقىلانعان بولاتىن.
ناتيجەسىندە ساراتس-2 جوباسىنىڭ ەكىنشى فازاسىنىڭ 4 كومپونەنتىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ىسكە اسىرۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. قىزىلوردا سۋ تورابىن كەشەندى جوندەۋ, جالاعاش, قارماقشى اۋداندارىندا وزەننىڭ قورعانىس بوگەتتەرىن نىعايتۋ جانە ارناسىن تۇزەتۋ, قازالى اۋدانىندا بىرلىك ەلدى مەكەنىنىڭ تۇسىندا كوپىر سالۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. سونىمەن قاتار بالىقشىلاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا كوكارال بوگەتىن نىعايتۋ جانە «قاراشالاڭ» مەن «تۇششى» كولدەرىنىڭ تۇسىندا وزەننىڭ اتىرابىن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندە دە ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداندى. بۇل شارالار كوكارال بوگەتىن نىعايتۋعا, سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ سۋ اينالىمىن قالىپتاستىرۋعا, تەڭىزدىڭ تۇزدانۋىن تومەندەتۋگە جانە بالىقتاردىڭ ۇلكەن ارال تەڭىزىنە كەتۋىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وتكەن جىلى ورتالىق ازيا ەلدەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قىزىلوردادا ۇيىمداستىرىلعان ارالدى حالىقارالىق تۇراقتى دامىتۋ ءبىرىنشى فورۋمى بارىسىندا حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ قۇرىلعان كۇنى 26 ناۋرىز – «ارال تەڭىزىنىڭ كۇنى» بولىپ جاريالانعان بولاتىن. بيىل حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ 25 جىلدىعى اياسىندا العاش رەت «ارال تەڭىزىنىڭ كۇنى» وبلىستا سالتاناتتى تۇردە اتالىپ ءوتىلدى.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن «ساراتس» جوباسى كىشى ارالدى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى وسى وڭىردەگى ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتىپ قانا قويماي, بالىق شارۋاشىلىعىن قايتا دامىتۋعا ىقپال ەتتى. ايدىن اسقاقتاپ تۇرعان كەزىندە تايداي تۋلاعان بالىقتىڭ ارال تارتىلىپ, تۇزى بەتىنە شىققاندا تۇقىمى قۇرىپ كەتە جازداعان بولاتىن. تۇزدى سۋدا ءومىر سۇرەدى دەپ كامبالا سياقتى بالىقتار اكەلىنگەن بولاتىن. بۇگىندە كىشى ارالدا بالىقتىڭ جيىرمادان استام ءتۇرى ءوسىپ, كوز قۋانىشىنا اينالدى. كىشى ارالدان بولەك سىرداريا جانە 203 سۋ اي-
دىنىنان جىلىنا سەگىز مىڭ تونناعا دەيىن بالىق اۋلانادى. سوناۋ 2000 جىلدارمەن سالىستىرعاندا بالىق اۋلاۋ 20 ەسەگە وسكەندىگى كىشى ارالعا سالعان ينۆەستيتسيانىڭ جاقسى اقتالىپ جاتقاندىعىن ايعاقتايدى.
تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى ەلباسىنىڭ الدىندا قىزىلوردا وبلىسىن تاراتۋ, ارال تەڭىزى ماڭايىنداعى تۇرعىنداردى باسقا جاققا كوشىرۋ ماسەلەسى تۇرىپتى. سول كەزدەگى اۋىر جاعدايعا سالعاندا ەشكىم سوگە المايتىن مەملەكەتتىك ماسەلە بولعان. بىراق مەملەكەت باسشىسى قانشا اۋىر تيسە دە قىزىلوردا وبلىسى جانە ارالدى ساقتاپ قالۋ جاعىندا بولىپ, نار تاۋەكەلگە بارعان. ءۇمىت اقتالدى. بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسى رەسپۋبليكادا كوش باسىنداعىلاردىڭ ساناتىندا. قالىڭ ەل كۇدەر ۇزگەن ارال تەڭىزى بۇگىندە ءوڭىردى پايداعا شىعارىپ جاتىر.
ارال تەڭىزىندە وسكەن بالىقتاردى ەكسپورتتاۋعا مۇددەلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. رەسەيدە قازاق ينۆەستورلارى بالىق وڭدەۋ زاۋىتىن سالىپ, ەلىمىزگە قارجى تارتىپ جاتىر. ارالدا وتكەن بالىقشىلار سلەتى وسى جۇمىستاردى العا قاراي جالعاستىرۋدىڭ العىشارتتارىن تالقىلادى. ءبىر كەزدەرى «بالىعى تايداي تۋلاعان, باقاسى قويداي شۋلاعان» ۇلى تەڭىزدىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
