باعلان مايلىباەۆ: «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى – قازاقستاننىڭ وركەندەۋى مەن جاڭعىرۋىنىڭ 20 جىلى»

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جى­لىنداعى تابىستار حالقىمىزدىڭ ور­تاق جەتىستىگىنە اينالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوش باستاۋىمەن ەلدىڭ جاڭ­عىرۋى مەن يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلۋى – قازاقستاننىڭ ءححى عاسىرداعى قا­رىشتى دامۋىنىڭ كەپىلى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ باستى جەتىستىكتەرى جانە پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ءبىزدىڭ باسىلىمعا بەرگەن سۇحباتىندا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆ بىلاي دەپ اڭگىمەلەپ بەرگەن ەدى. – باعلان اساۋباي ۇلى, ەلىمىز ايتۋلى تاريحي مەرەكە – تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن ەرەكشە اتاپ وتۋدە. مەملە­كە­تىمىزدىڭ مەرەي­تويى ءار قالادا, ءاربىر اۋىلدا شىن كوڭىلمەن توي­لانىپ, ول ناعىز بىرلىك­تىڭ مەرەكەسىنە اينالۋدا. ەل ءومىرىن­دەگى وسى بەلەستى وقيعاعا ءبىز قانداي جەتىستىكتەرمەن كەلدىك؟ – مەرەيتويلىق جىل قازاقستاننىڭ جاسامپاز باستامالارى اتاۋلارىنىڭ اياسىندا ءوتىپ جاتىر. وسىناۋ جارقىن جيىرما جىلدىقتىڭ بارلىق جەتىستىكتەرى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلا­نىستى. بيىلعى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ ءمالى­مەت­تەرى بويىنشا, قازاقستاندىقتاردىڭ 97 پايى­زى مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەۋمەتتىك ءجا­نە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدا ۇستانعان باعى­تىن ەلدىڭ دامۋىنىڭ باستى فاكتورى دەپ سانايدى. بەيبىتشىلىك, كەلىسىم, قوعامنىڭ بىرلىگى, ەكو­نوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق, حا­لىق­ارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋ – وسىنىڭ بار­لىعى ەلىمىزدىڭ شىن مانىندە ماقتان تۇتۋعا قۇقىلى تابىستارى. قازاقستان مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ ءۇشىن­شى ونجىلدىعىنا ءوز بولاشاعىنىڭ ءورىسىن اڭداتار ولشەمدەردى ايقىن كورە وتىرىپ قادام باسۋدا. بىرىنشىدەن, ءبىز الەم كارتاسىنداعى ورنى­مىز­دى ايقىن كورىپ وتىرمىز. كوپتەگەن جاڭا ەلدەر ءۇشىن شەكاراسىنىڭ داۋلى شەكتەرى ءۇشىن كۇرەس قازىرگە دەيىن جالعاسۋدا. كەيبىر جاعداي­لاردا بۇل اشىق قاقتىعىستارعا دا ۇلاستى. قازاقستان ونداي ستسەناريدى اينالىپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ تاريحي جەرلەرىمىز بەن بۇكىل قازاقستان حالقىن تۇتاستىرۋشى تۇلعاعا اينالدى. ءبىز بارشامىز پرەزيدەنتتىڭ وسى بىرەگەي بىتىمگەرشىل, كوشباسشىلىق دارى­نىنا ءتانتى بولۋعا ءتيىسپىز. ەكىنشىدەن, ءبىز بولاشاقتاعى ماقساتتارى­مىزعا سايكەس ارەكەت ەتۋدەمىز. پرەزيدەنتتىڭ «قازاق­ستان-2030» ستراتەگياسى – الەمدەگى ەڭ ۇزاق مەرزىمدى جانە ءتيىمدى فورسايتينگىلىك جوبالاردىڭ ءبىرى. بۇل – ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ قازاقستاندى ۋاقىت سىنىنان سۇرىنبەي الىپ وتەر كارتاسى. ۇشىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى قوعامنىڭ رۋحاني وزەگىن – ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىمدى قالىپتاستىردى. ءبىز ءتۇيىندى شەشىمدەر قابىلداردا سوعان سۇيەنەمىز. قازاقستان­دىقتاردىڭ قۋاتتى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق ەكونوميكا قۇرۋعا دەگەن سەنىمدىلىگى دە سوعان نەگىزدەلگەن. – مەرەيتوي قارساڭىندا ەلىمىز پارلامەنتى سەناتى تاراپىنان قازاقستاننىڭ مەم­لەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسى قابىلداندى. ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزدى نىعايتۋ ءۇشىن بۇل قۇجاتتىڭ قان­داي ماڭىزى بار؟ – ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحى – ءداۋىردىڭ داۋسىز تۋىندىسى, تاۋەلسىزدىك جىلدارى دا ونىڭ جارقىن بەتتەرىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلدى. پارلامەنت قابىلداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىندا قازاقستاننىڭ ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعى­مەن قول جەتكىزگەن ەڭ باستى تابىستارى قام­تىلعان. وندا رەسپۋبليكامىزدىڭ جەتىستىكتەرى ناقتى جۇيەلەنگەن جانە مەملەكەت باسشى­سىنىڭ ەلىمىزدى وركەندەتۋ جولىنداعى تەڭ­دەسسىز ەڭبەگىنە زاڭدىق تۇرعىدا باعا بەرىلگەن. دەكلاراتسيادا ەگەمەن قازاقستاندى قالىپ­تاستىرۋ جولىنداعى ەلباسىنىڭ تاريحي ميس­سيا­سى ءساتتى جۇزەگە اسقانى ايقىن كورسەتىلگەن. پرەزيدەنت قازاقستاندا بەيبىت ءومىر مەن تۇراقتىلىق ورناتىپ, وتانىمىزدى بۇكىل ءدۇ­نيە جۇزىنە ايگىلى ەتتى. مەملەكەت باسشىسى ءححى عاسىرداعى جالپى جاھاندانۋ زامانىن­داعى جاعدايدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الدىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر, تىڭ باستامالارعا جول اشتى. پرەزيدەنتتىڭ باعىتىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, وسى 20 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان­دىقتار ستراتەگيالىق قۇجاتتاردىڭ قالاي شىن­دىققا اينالعانىنىڭ كۋاسى بولدى. ماسەلەن, ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستاننىڭ مەم­لەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ دەكلاراتسياسى, «قازاق­ستان-2030» ستراتەگياسى, يندۋستريا­لىق-يننو­ۆا­تسيالىق دا­مۋ­دىڭ ستراتەگياسى سياقتى قۇجاتتاردى اتاپ وتۋگە بولادى. سولاردىڭ اراسىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيانىڭ ماڭىزى وتە زور. ول اۋقىمدى ەكى ماسەلەنى قامتىعان. بىرىنشىدەن, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىل­دارىن­داعى تاماشا جەڭىستەرى مەن جەتىستىكتە­رىنىڭ زاڭدىق تۇرعىدا ايقىندالۋى. ەكىنشىدەن, ەل تاۋەلسىز­دىگىن قالىپتاستىرۋ جولىنداعى پرەزي­دەنتتىڭ ۇلان-عايىر ەڭبەگىنىڭ شىنايى, دەرەكتەرمەن دايەكتەلگەن جانە ناقتى قورى­تىندىلار ارقىلى قازاقستاندىق قوعام تاراپىنان باعالانۋى. دەكلاراتسيادا كورىنىس تاپقان ءبىزدىڭ بۋىننىڭ بىلىك پەن تاجىريبەسى بۇكىل قازاق­ستاندىقتار ءۇشىن بولاشاقتا دا باستى باعىت بولىپ قالا بەرەدى. – جىل باسىندا قازاقستاندا تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە ارنال­عان شارالار­دىڭ جالپىۇلتتىق جوسپارى قابىلداندى. ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءناتي­جەلەرى قانداي؟ – جوسپاردى مەملەكەت باسشىسى بەكىتتى جانە ول قازاقستاننىڭ بارلىق جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن كورسەتۋگە باعىتتالعان. وعان 130 اۋ­قىمدى جانە ۇزاق مەرزىمدى جوبالار ەندى, ولاردىڭ ءبارى قاتاڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جانە ءار ايدىڭ تاقىرىبىنا ساي ورىندالۋدا. جالپى ەل بويىنشا قازىردىڭ وزىندە 12 مىڭداي شارا وتكىزىلدى. سونىڭ ىشىندە 5000-نان استامى – قوعامدىق-ساياسي, 3500-ءى – ءما­دە­ني, 2000-ى سپورتتىق, 1000-نان استامى – عىلىمي-اعارتۋشىلىق جانە 600-ءى – اقپاراتتىق ءىس-شارالار. بۇگىن وسى جالپىۇلتتىق جوسپار ءوزىنىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ شەشۋشى كەزەڭىنە جەتتى. 16 جەلتوقسان – جۇلدىزدى 20 كۇننىڭ, «تاۋەلسىز­دىكتىڭ 20 شى­ڭىنىڭ» شىرقاۋ بيىگى. جوسپارداعى قامتىلعان كۇندەردىڭ ارقايسىسى قازىرگى قازاقستاننىڭ باس­تى جەتىستىكتەرىنە – مەملەكەتتىك رامىزدەرگە, كونس­تيتۋتسياعا, ۇلتتىق بىرلىككە, عىلىم جانە تەحنولوگياعا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا, استاناعا, تاۋەلسىزدىككە جانە باسقا دا قۇن­دىلىقتارعا ارنالعان. بۇل كەزەڭدە بارلىعى 83 رەسپۋبليكالىق جانە 21 مىڭنان استام وڭىرلىك شارالار ىسكە اسىرىلدى. قوعامدا ەل دامۋىنىڭ جاڭا مىندەتتەرىنە ساي رۋحاني اتموسفەرا قالىپتاستى. تاۋەلسىزدىك تويى ەل بولمىسىنىڭ يدەيالىق ۇستىندارىن – ءپاتريوتيزمدى, ەتنوسارالىق كەلىسىمدى, زايىرلى مەملەكەت مۇراتتارىن نىعايتا ءتۇستى. وسىنىڭ ءبارى حالىقتى ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ماڭايىنا تىعىز توپتاستىردى. ءبۇ­گىندە ازاماتتارىمىزدىڭ 95 پايىزدان استامى قازاق­ستاننىڭ بولاشاعىن تىكەلەي تۇڭعىش پرە­زيدەنت­تىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرا قابىلدايدى. مەرەيتويلىق جىل قازاقستاننىڭ بارلىق ءوڭى­رىن ءوزارا جاقىنداستىرۋمەن دە قۇندى دەر ەدىك. ماسەلەن, وبلىستار مەن الماتى قالاسىنىڭ استا­ناداعى كۇندەرى اسا جارقىن وقيعاعا اينال­دى. ولار ايماقتاردىڭ مەرەكەلىك ونەركاسىپتىك جانە اۋىل­شارۋاشىلىق جارمەڭكەلەرىن قامتى­دى. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىلىنداعى ايماقتار جەتىستىك­تەرىنىڭ كورمەسى ءوتتى, ونەر شەبەرلەرىنىڭ گالا-كونتسەرتتەرى قويىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ەلى­مىزدىڭ مەرەيتويىن مەرەكەلەۋ باعدارلاماسى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ باعى­تىنداعى ءتيىمدى پراگماتيكالىق جوسپارعا اينال­دى. ونىڭ اياسىندا جاڭا مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار, يندۋستريالىق نىساندار, سپورت ورتالىق­تارى, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى اشىلۋدا. تاۋەلسىز­دىكتىڭ «جول كارتاسىنا» سايكەس, جولدار, سۋ قۇبىر­لارى, گازبەن قامتۋ جۇيەلەرى رەكوردتىق مەرزىم ىشىندە سالىنۋدا. عىلىمي جانە قوعام­دىق فورۋمدار وتكىزىلىپ, كىتاپتار باسىلىپ, دەرەكتى جانە كوركەم فيلمدەر تۇسىرىلۋدە. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى بولاشاق ۇرپاققا ءماندى رۋحاني جانە ماتەريالدىق مۇرا قالدى­راتىن بولادى. قازىردىڭ وزىندە ول ءبىزدىڭ ورتاق جەتىستىكتەرىمىزدى بايىپتاۋ مەن بايىتۋ كەزەڭىنە اينالىپ وتىر. – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى تا­قى­رىبى اقپارات قۇرالدارىندا قانشا­لىق­تى قامتىلىپ, ءوز كورىنىسىن تاپتى دەپ ويلايسىز. – تاۋەلسىزدىك تويىن مەرەكەلەۋدىڭ اقپاراتتىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتىلۋى ەكى ارناعا – مە­رەي­تويدىڭ باستى شارالارىن كورسەتۋگە جانە ارناۋ­لى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنا جىكتەلدى. بۇل جۇمىسقا رەسپۋبليكالىق 100-دەن استام باق جۇمىلدىرىلدى. گازەت بەتتەرىندە قازىردىڭ وزىندە تاۋەلسىزدىككە ارنالعان 7000-نان استام ماتەريال جارىق كوردى. تەلەارنالاردان 2 مىڭ­داي سيۋجەت بەرىلدى. بۇعان قوسا, تاۋەلسىز­دىگىمىزدىڭ تاريحى مەن نىعايۋىنا ارنالعان 80-نەن استام كىتاپ دايىندالدى. جۇلدىزدى 20 كۇنمەن بىرگە نەگىزگى اقپا­راتتىق ناۋقان باستالدى. ساراپتامالىق 40 باعدارلاما جانە توك-شوۋلاردا ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى ايتىلىپ, تالقىلانۋدا. باستى تەلەارنالاردان ەل دامۋىنا ەرەن ۇلەس قوسقان جاندار, بۇگىنگى كۇننىڭ باتىرلارى مەن قاراپايىم ەڭبەككەرلەر ءجونىن­دەگى «وتانداستار» جانە «تاۋەلسىزدىك فورمۋ­لاسى» («فورمۋلا نەزاۆيسيموستي») اتتى ارناۋلى حابارلار تسيكلى بەرىلۋدە. تەلەجۋرنالدار, بەينەروليكتەر, ارناۋلى كورى­نىستەر دايىنداۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. ماسەلەن, تاۋەلسىزدىك قۇرداستارى تۋرالى 60-تان استام روليك ءتۇسىرىلدى. ارناۋلى جوبالار شەڭبەرىندە ەفيرگە ەكى كوركەم فيلم – «دالا جۇلدىزدارى» مەن «باقىت قۇسى» («پتيتسا سچاستيا»), «جاس ۇلان» كوركەم سەريالى, 15 دەرەكتى جوبا, سونىڭ ىشىندە رەسەيلىك تەلەراديوكەشەنمەن بىرلەسىپ «ءححى عاسىر: نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ مەگاجوبالارى» («ءححى ۆەك: مەگاپروەكتى نۋرسۋلتانا نازارباەۆا»), «قازاق­ستان عالامشارى» («پلانەتا كازاحستان»), سونى­مەن قاتار «تابىستار مەكەنى», «قازاقستان سالتاناتى» («تريۋمف كازاحستانا») جانە باسقا دا سەريالدار دايىندالدى. وتاندىق كينەماتوگرافيا قازاقستاندىقتارعا 41 تولىقمەتراجدى فيلم تۇرىندە تاماشا تارتۋ جاسادى. كورەرمەن قاۋىمعا ەرەكشە ۇناعان كارتينالار قاتارىندا «مەنىڭ بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى», «جەرۇيىق» جانە باسقا كوپتەگەن فيلم­دەر بار. ءوزىمىزدىڭ كورەرمەندەرگە ارنالعان جوبالار­دىڭ كەيبىرى ەلىمىزدەن تىسقارى جەرلەردە دە كورسەتىلۋدە. مىسالى, قازاقستان تۋرالى حابارلار سەرياسى امەريكالىق تانىمال «رublic Broadcasting Stations» جانە «American Life TV» تەلەارنالارىنان بەرىلدى. ولاردىڭ اۋديتوريا­سىنىڭ اۋقىمى 40 ميلليون ادامدى قامتيدى. قازاقستاندىقتار 15-16 جەلتوقسان كۇندەرى اسا ماڭىزدى ءتورت وقيعانىڭ كۋاسى بولادى. كەشە بارلىق رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردا تاۋەلسىز­دىك سارايىنداعى سالتاناتتى جيىن مەن «قازاقستان» كينوكونتسەرت زالىنداعى مەرەكەلىك كونتسەرت تىكەلەي ەفير ارقىلى كورسەتىلدى. بۇگىن وتانداستارىمىز «ماڭگىلىك ەل» سالتانات قاق­پاسى­نىڭ اشىلۋى مەن «استانا-ارەنا» ستا­ديو­نىندا وتەتىن «بەيبىتشىلىك پەن جاسامپاز­دىقتىڭ 20 جىلى» اتتى تەاترلاندىرىلعان شوۋ مەن كونتسەرتتى كورە الادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى فەنومەنى قو­عامدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن باعىت­تارى جونىندە كەڭىنەن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءتۇرلى پىكىرلەر اراسىندا عالىمدار مەن قارا­پايىم ەڭبەككەرلەردىڭ جانە جاستاردىڭ ءۇنى كوبىرەك ەستىلەدى. وسى توڭىرەكتەگى بارلىق اڭگى­مەنىڭ ورتالىعىندا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بارلىق تاريحي جەڭىستەرىنىڭ سيمۆولىنا اينال­عان ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ تۇلعاسى تۇر. بۇگىندە عىلىمي قاۋىمداستىق پەن باق تاۋەلسىزدىكتى تۇلعالاندىرۋعا ۇمتىلۋدا. وعان ناقتى باعا بەرۋدە. تەك قانا ءبىر سەكۋندتىڭ ىشىندە جەتەكشى ينتەرنەت جۇيەلەرىندە «قازاق­ستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى» دەگەن تاقىرىپتا 2,5 ميلليون سىلتەمە بەرىلەدى. بۇل – قوعامدىق ۇنقاتىسۋدىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇعان جاۋاپ تا جەڭىل ەمەس. تاۋەلسىزدىك ءوز-وزىنەن بولا قويمايدى, اسپاننان تۇسە قالمايدى. تاۋەلسىزدىك قاشاندا ناقتى بولادى, ول – ءداۋىر مەن ونىڭ شىندىعىنا تولىق سايكەس كەلەدى. ءححى عاسىرداعى تاۋەلسىزدىك – ينتەللەكتۋالدى ۇلت جانە وعان قوسا يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا دەگەن ءسوز. بۇل يدەيا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 قازاقستاندىق يننوۆاتسيا» اتتى اۋقىمدى ستراتە­گياسى ارقىلى جۇزەگە اسۋدا. وسىعان بايلانىستى ءبىزدىڭ بولاشاق ەگەمەندىگىمىزدىڭ سيپاتى دا ايقىندالادى.  – تاۋەلسىزدىك جولىندا قازاقستان كوپ­تەگەن كەدەرگىلەردەن سۇرىنبەي ءوتىپ, تمد-داعى ەڭ تابىستى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدى. ەلىمىز دامۋ ۇستىندە. قازاقستان قوعامى الدىندا ءححى عاسىردا قانداي باستى اسۋلار تۇر دەپ ويلايسىز؟ – مەملەكەت باسشىسى ناقتى اتاپ كورسەت­كەندەي, ءبىز العان, اسقان اسۋلاردىڭ ءبارى قازاق­ستان ءۇشىن ءتۇپتىڭ تۇبىندە تابىسقا الىپ باراتىن «تار جول, تايعاق كەشۋلەر» بولدى. تۇرلاۋلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جولىندا مۇنداي قيىن وتكەلەكتەر از بولعان جوق, سوندىقتان قوعامىمىز جاڭا مىندەتتەردى ەڭسەرەر الدىندا ارقاشان ءوز تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ وتىردى. تاياۋ بولاشاقتاعى سىناقتارعا ساقاداي ساي بولۋ ءۇشىن باستى-باستى جاھاندىق قاتەرلەردى جاقسى ءبىلۋ كەرەك. ولار – بەسەۋ: جاڭا قارجىلىق داعدارىس, ەكسترەميزم, تەرروريزم, ۇيىمداسقان قىلمىس, سىبايلاس جەمقورلىق. وسىنداي جاھان­دىق قاۋىپ-قاتەرلەرمەن كۇرەستىڭ قاۋقارلى قۇرال­دارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە الدەقاشان قاراستىرىلىپ قويىلعان. ناقتى زاڭنامالىق, ينستيتۋتتىق جانە الەۋمەتتىك ءتيىمدى تەتىكتەر بار. بۇل «قور­عانىس الاڭىن» مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى اسا ىجدا­عاتپەن جانە ۇزاق مەرزىمگە ويلاستىرىپ قويدى. قازىرگى ۋاقىتتا وسى باعىتتا ۇلكەن جۇمىستار جاسالۋدا. تۇتاس ءبىر ماڭىزدى زاڭدار قابىل­دانىپ, ءتيىستى ورگانداردىڭ شتاتى نىعايتىلدى, ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك قۇرىلدى. مەملەكەت ءاربىر ازاماتتىڭ جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەردەن قورعانۋ دەڭگەيىن ايتارلىقتاي كوتەرۋدە. ءوتىپ بارا جاتقان جىلدا الەمدەگى ورتاق احۋال تۇراقتىلىعىنا ەداۋىر سەلكەۋ ءتۇستى. جاھان­دىق ەكونوميكا ءوسۋ كەزەڭىنە وتە قويعان جوق. جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ نىشانى كوزگە شالىنا باستا­دى. وسىنىڭ الدىنداعى بانكتەر مەن جەكەمەنشىك قارجىلىق قۇرىلىمداردا باستالعان نەسيەلىك داعدارىستان ايىرماسى سول, جاڭا داعدارىس ودان الدەقايدا اۋقىمدىراق بولۋى مۇمكىن. كەيبىر ەلدەردە ول قازىردىڭ وزىندە الەۋ­مەتتىك دەڭگەيگە جەتىپ, سول جۇرتتىڭ بولاشاق دامۋىنا قاتەر ءتوندىرىپ وتىر. بۇل – ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىز ءۇشىن ۇلكەن ساباق. سوندىقتان, بۇدان ءارى دامۋ كەرەك, بىرلىگىمىزدى نىعايتىپ, پرەزيدەنتىمىز قويعان مىندەتتەردى يىق تىرەستىرە وتىرىپ بىرگە ورىنداۋىمىز قاجەت. – بيىلعى مەرەيتويلىق جىلدا ين­نوۆاتسيالىق دامۋ تاقىرىبى ايرىقشا وزەكتى بولا ءتۇستى. تاياۋدا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە وتكەن القا ماجىلىسىندە ءسىز قا­زاقستاندىق 300 مىڭ پەداگوگتى يننوۆا­تسيالىق ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى رەسۋرسىنا بالادىڭىز... – ءبىزدىڭ ءححى عاسىرداعى باستى ماقساتىمىز – پرەزيدەنتتىڭ «100 قازاقستاندىق يننوۆاتسيا» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ. بۇل – تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلى ەتە تۇسەتىن جالپىۇلتتىق مىندەت. ول ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ شىر­قاۋ شىڭىنا اينالادى. بۇل دامۋدىڭ ناعىز شىن مانىندەگى كورسەت­كىشى – ادامنىڭ داۋلەتى ەمەس, الەۋەتى, ونىڭ شي­راقتىعى مەن يننوۆاتسيالارعا اشىقتىعى بولادى. يندۋستريا مەن يننوۆاتسيالىق ورتانىڭ ۇندەستىك تاۋىپ, ىلگەرىلەۋى ماڭىزدى ەكى فاكتورعا بايلا­نىستى. ءبىرىنشىسى – ينفراقۇرىلىم قالىپ­تاستى­رۋ, عىلىمي ورتالىقتار مەن زەرتحانالار قۇرۋ. ەكىنشىسى – سانانىڭ يننوۆاتسيالىق مانەرگە بەيىمدەلۋى. ناق وسى سەبەپتەن دە مەملەكەت باسشى­سى ءبىزدىڭ الدىمىزعا جاي عانا ينفرا­قۇرىلىم قالىپتاستىرۋ ەمەس, يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا قۇرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. ال بۇل ويدىڭ ماسەلەسى, بۇل ينتەللەكتۋالدىق اۋقىم. قازاقستاننىڭ ينتەللەكتۋالدىق كاپيتالىن جيناقتاۋداعى ماڭىزدى ءرول ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا تيەسىلى. بۇل – ءبىزدىڭ كەلەشەگىمىزدىڭ كەسكىنى. ول كەسكىندى قالىپتاۋ قۇرالى – ءبىلىم بەرۋدى دامى­تۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى. تەك بيىلدىڭ وزىندە وسى باعدار­لامانى جۇزەگە اسىرۋعا 900 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. الەمدىك تاجىريبەدە بۇل وتە جوعارى باسەكەگە قابىلەتتىلىك كورسەتكىشى. مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ – يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتورت قىرىنىڭ ءبىرى. قالعان ۇشەۋى – پەداگوگتاردىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسى, بىلىمگە ۇمتىلۋشىلاردىڭ ۇزدىكسىز ەڭبەگى جانە زياتكەرلىك جەتىستىكتەردىڭ وندىرىستە قولدانىلۋى. وسى جەردە ءبىزدىڭ الدىمىزدا بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋ ماسەلەسى تۇر. بىرىنشىدەن, پەداگوگتاردىڭ جۇمىسىن ىنتا­لان­دىرۋ قاجەت. مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەگى دارىن­دىلاردى تاۋىپ, جەتىلدىرۋگە باعىتتالمايىنشا يننوۆاتسيا­لىق ءبىلىم بەرۋدىڭ سەنىمدى ىرگەتاسى قالانبايدى. الەمدەگى بارلىق تەحنولوگيالىق جەتىس­تىكتەر ناقتى ەسىمدەرمەن بايلانىستى. ولار­عا جول اشا الاتىن – تەك شىعارماشىل, ناعىز كاسىپقوي ۇس­تازدار عانا. ولار ءۇشىن شاكىرت­تەرىنىڭ اتىنىڭ شىعۋى بارشاعا – وزدە­رىنىڭ دە مويىندالۋىنىڭ كەپىلى. ەگەر 300 مىڭ پەداگوگ­تىڭ ارقايسىسى جىلىنا ەڭ بولماعاندا ءبىر دارىندى تاپسا, قازاقستاندىق ينتەللەك­تۋالدىق ۇلتتىڭ قالىپتا­سۋى ايتارلىقتاي جەدەلدەي تۇسەدى. ەكىنشىدەن, ءبىز ءبىلىمدى ءوزىمىزدىڭ يندۋستريا­مىزعا كىرىكتىرۋىمىز كەرەك. ءبىلىم بەرۋ مەن قولدانبالى عىلىم قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس. عىلىمي زەرتتەۋلەرگە 2012 جىلى مەملەكەتتەن 42 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى. سول اقشاعا جۇزەگە اسقان ءار جوبادان مەملەكەت يننوۆاتسيالىق, پايدالى ۇسى­نىس­تار كۇتۋگە قۇقىلى. بۇعان قوسىمشا ايتا كەتەر ءجايت: يننوۆاتور-مامانداردىڭ جاڭا بۋىنىن تاربيەلەۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەردى جۇمساپ, ولار ءۇشىن جايلى جۇمىس جاعدايىن جاساۋ قاجەت. ۇشىنشىدەن, قازاقستاندىقتاردىڭ وزدەرى ۇدايى بىلىمگە ۇمتىلىپ وتىرۋعا, قولى جەتكەنمەن توقتاپ قالماۋعا ءتيىس. ۇزدىكسىز ءبىلىمنىڭ ماڭىز­دىلىعى تۋرالى مەملەكەت باسشىسى ايتتى, بۇل – ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ ترەندى, ياعني بۇگىنگى كۇننىڭ باستى وزەكتى ماسەلەسى. جاڭا زامان ماماندارىن تاربيەلەۋ جاس ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق تاربيەسىمەن اجىراعىسىز بايلانىستى. بۇل تۇستا ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ جاڭا سالالارىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە – اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا. الەۋ­مەتتىك جەلىلەر, ينتەراكتيۆتى فورۋمدار, ءتىپتى ونلاين-ويىندار دا بىزگە بۇل مىندەتتى ورىن­داۋدا سەپتىگىن تيگىزە الادى. وسى ءۇش مىندەتتى ورىنداۋ بىزگە مەملەكەت باسشىسى قويعان بيىك ماقساتتارعا جەتۋگە سەپتەسەدى. قازاقستان تابىستى, يننوۆاتسيالىق, الەم­دەگى بەدەلدى مەملەكەتكە اينالادى.  – جاڭا عاسىردا زايىرلى مەملەكەتكە تونگەن سىن-قاتەرلەر قاتارى كوبەيۋدە. وسىن­داي اۋمالى-توكپەلى الماعايىپ زاماندا زايىرلىلىق مۇراتتارىن قالاي اسقاقتاتا تۇسۋگە بولادى؟ – قازىرگى الەمدە ەپتى, يكەمدى ەمەستىڭ بار­لىعى ەلەنىپ-ەسكەرىلمەي, ءبىر شەتىنە ىعىسىپ قالىپ قويۋى عاجاپ ەمەس. تىم بىربەتكەي جانە ءۇزىلدى-كەسىلدى ۇستانىمدا بولۋ دا جارامايدى. قازاقستان قوعامى قاساڭ دوگمالاردان جانە راديكالدى سيپاتتاعى سوقىر سەنىمدەردەن اۋلاق بولۋى كەرەك. بۇل جاڭا پروگرەسكە تۇبىرىمەن قايشى كەلەدى جانە يننوۆاتسيالىق ويلاۋ جۇيەسىنىڭ دامۋىن تەجەيدى. ءدىننىڭ مەملەكەت ىسىنە ارالاسۋىنىڭ تاريحي تۇرعىدان جاھاندىق سىلكىنىستەرگە اكەلىپ سوقتىرعان جاعدايلارى وتە ءجيى كەزدەسەدى. ءبىز وسىنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ءدىن سالاسى – ادامداردىڭ رۋحاني جانە مورال­دىق كەمەلدەنۋى. وركەنيەتتەردىڭ ەۋرازيا­لىق توعىسىنداعى قازاقستاندىقتار وزگە ەلدەردەن كەلگەن ءارتۇرلى دىندەرگە قاشاندا قۇرمەتپەن قاراعان. بابالارىمىز ءوزىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرىپتارىنا دا ءدىن ۇستانۋشىلاردىڭ ءدال سونداي قۇرمەتپەن قاراۋىن تالاپ ەتكەن. قازاقستاندىق قوعامنىڭ تولەرانتتىلىعى – ءبىزدىڭ ۇلان-بايتاق جەرىمىزدە ەشقاشان ءدىن­ارالىق قاقتىعىستاردىڭ بولماۋىنىڭ باستى سەبەبى. الەۋ­مەتتىك زەرتتەۋلەرگە سايكەس, ءبىزدىڭ ازا­مات­تارىمىزدىڭ 90 پايىزدان استامى قازاقستان­نىڭ تولەرانتتىلىق مودەلىنىڭ تيىمدىلىگىنە سەنىمدى. بۇگىندە وتانداستارىمىز ءبىزدىڭ حالقىمىز­دىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان داستۇرلەرىن جالعاس­تىرۋدا. ءبىز بارلىق دىنگە قۇرمەتپەن قارايمىز جانە سونىمەن بىرگە ءوزىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىمىزدى ساقتايمىز, قازاقستاندىق زايىر­لى دۇنيەتانى­مىمىزدى نىعايتا بەرەمىز. الەمدە وسە تۇسكەن تۇراقسىزدىققا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىرتۇتاس, تولە­رانتتى, قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋعا باعىتتالعان بەرىك ۇستانىمى قارسى بالاما بولا الادى. ەلباسىنىڭ جاسامپاز ەڭبەگى – قازاقستاندىق جالپىۇلتتىق يننوۆاتسيالىق رۋحتى قالىپ­تاستىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى.  – زايىرلى مەملەكەتتى نىعايتۋدا الداعى ۋاقىتتا قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنا قانداي ماڭىزدى ءرول جۇكتەلەدى؟ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارىنا ۋاقىت تۇرعىسىنان دا, ماندىلىگى جاعىنان دا باعا جەتپەيدى. بولاشاقتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تاريحي ماڭىزدىلىعى تەك قانا وسە تۇسەدى. بۇل كەڭىنەن تولعاۋدى قاجەت ەتەتىن اۋقىمدى تاقىرىپ. مەن تەك اسسام­بلەيانىڭ ءوسۋىنىڭ نەگىزگى ءتورت تىرەك نۇكتەسىنە توقتالىپ وتكىم كەلەدى. بىرىنشىدەن, اقپاراتتىق كەڭىستىك. اسسام­بلەيا­نى جانە ەتنوستىق مادەني ورتالىقتاردى الدا وزدەرىنىڭ ۆيرتۋالدى جانە باسپا رەسۋرس­تارىن جانداندىرۋ ءىسى كۇتىپ تۇر. ولار قازاق­ستانداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسيا­ارالىق كەلىسىم تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى اقپا­راتتىڭ قاينار كوزىنە اينالۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, زاڭنامالىق قىزمەت. ءتورتىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ماجىلىسىنە قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان دەپۋتاتتار جاقسى جۇمىس جاسادى. ولار «جاڭا قازاق­ستان» دەپۋتاتتىق توبىن قۇردى. مەملەكەت باسشى­سى تاراپىنان جوعارى باعا العان «قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» زاڭ ناق سول اسسامبلەيا دەپۋتاتتارىنىڭ باستاما­سىمەن دايىندالدى. ولاردىڭ ۇلتتىق بىرلىك دوك­تري­ناسىن, ەتنومادەني ءبىلىم بەرۋ تۇجى­رىم­داماسىن دايىنداۋداعى ءرولى دە اسا ماڭىزدى. اسسامبلەيانىڭ جاڭا دەپۋتاتتارىنىڭ ساي­لاۋى 2012 جىلدىڭ 16 قاڭتارىندا وتەدى. اسسامبلەيا ءۇشىن پارلامەنتتە كۇتىپ تۇرعان جۇمىس – ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزدىڭ كۇشىن, قازاقستان­دىق­تاردىڭ تاتۋلىعى مودەلىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسە­تۋدىڭ تاعى ءبىر بىرەگەي مۇمكىندىگى. «جاڭا قازاقستان» دەپۋتاتتىق توبىمەن اسسامبلەيا­نىڭ ءوزارا ارەكەتتەستىگىنىڭ ناقتى تەتىگىن ازىرلەۋ كەرەك. بولاشاق جۇمىستىڭ پلاتفور­ماسى – ءتيىمدى جوبالىق قىزمەت جانە اسسامبلەيا باستامالا­رىنىڭ پارلامەنتتە جۇزەگە اسىرىلۋى. دەپۋ­تاتتاردىڭ حالىقپەن جۇمىس جاساۋىن تىكەلەي ءوزارا بايلانىسقا ءتۇسۋ ارنا­لارى بار جەكە سايتتارى ارقىلى جانداندىرۋ تالاپ ەتىلەدى. ۇشىنشىدەن, الەۋمەتتىك باعدارداعى بيزنەس. اسسامبلەيانىڭ ءحVىى سەسسياسىندا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق مادەني ورتالىقتاردى قازاق­ستان ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋعا بەلسەنە قاتى­سۋعا شاقىردى. بۇگىندە اسسامبلەيا 60-تان استام يننوۆاتسيالىق جوبالار ۇسىندى. سونىڭ ىشىندە قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرۋىنا ارنالعاندا­رى دا بار. ولاردىڭ بارلىعى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترلى­گىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى. بۇل ورايدا, اسسامبلەيانىڭ مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ ۇندەۋىنە جەدەل جاۋاپ قاتۋى ۇلگى تۇتارلىق ارەكەت. قحا ەلدىڭ ماڭىزدى الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق ۇدەرىستەرىندەگى ءوزىنىڭ ءرولىن كۇشەيتە تۇسۋگە ءازىر. تورتىنشىدەن, اسسامبلەيانى قۇرۋ مەن ونىڭ جۇمىس تاجىريبەسىن ءبىرىنشى كەزەكتە ەۋرازيا­لىق وداقتاعى ارىپتەستەرىمىزگە ۇسىنۋ قاجەت. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەلەشەگى زور. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جانە بىرلەسكەن عىلىمي جوبالار, كونفەرەنتسيالار مەن پارلامەنتتىك پىكىرتالاستار ارقىلى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ وسى تاريحي باستاماسى ءبىرتۇتاس ەۋرازيا­لىق يدەيانىڭ بولشەگىنە اينالاتىن بولادى.  – قازاقستان جانە بۇكىل تمد ەلدەرى ءۇشىن مەرەيلى مەجە بولعان وسى جىلى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا تاقىرىبى قاي­تا­دان وزەكتى ماسە­لەگە اينالدى. ءسىزدىڭ ويى­ڭىزشا, بۇكىل قۇرلىق ەلدەرى ءۇشىن ءمانى وتە زور بولىپ وتىرعان باستا­مانىڭ بولاشاعى قانداي بولادى؟ – ەۋرازيالىق ىقپالداستىق – ءبىزدىڭ پرەزي­دەنتىمىزدىڭ باعا جەتپەس باستاماسى. اۋقىمى جونىنەن ول ءوز ۋاقىتىنان كوپ العا وزىپ كەتتى. تمد مەملەكەتتەرى ءۇشىن بۇل جوبانىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك پەرسپەكتيۆالا­رىنىڭ باعاسىن تۇسىنۋىنە 17 جىل كەرەك بولدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيا مودەلى تۇجىرىمدامادان ماكروەكونوميكالىق قۇبى­لىس­قا جانە ناقتى گەوساياسي كۇشكە اينالدى. وتكەن قاراشا ايىنىڭ 18-ىندە قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى ەۋرازيالىق ەكونومي­كالىق ينتەگراتسيا تۋرالى دەكلاراتسيا مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا تۋرا­لى كەلىسىم-شارتقا قول قويدى. ەۋرازيالىق پەرسپەكتيۆا ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ تىك سىزىعىنا اينالدى. ەندى بىزگە ەۋرازيالىق يدەيانى كولبەۋ سىزىق بويىمەن بەكىتۋ كەرەك. بۇكىل وسى ۋاقىت بويىنا قازاقستاندا ەۋرازيالىق ينتەگراتسياعا ار­نالعان الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. جىل وتكەن سايىن بۇل يدەيانى جاقتاۋشىلار سانى ءوسىپ كەلەدى. بۇگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ 85 پايىزدان استامى ءوز ەلىنىڭ بولاشاعىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق يدەياسىنىڭ ورىندالۋىمەن بايلانىستىرادى. ازاماتتارىمىز بۇنى ەكونوميكالىق وسۋگە الىپ كەلەدى, وزدەرىنىڭ ءال-اۋقاتى مەن قاۋىپ­سىزدىگىن نىعايتادى, ادامداردىڭ, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ەركىن قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتەدى دەپ بىلەدى. ەۋرازيالىق ۇدەرىستەر قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەيدىڭ ينتەللەكتۋالدىق ءومىرىنىڭ بولىنبەس بولشەگىنە اينالۋى ءتيىس. ارناۋلى سايتتار اشىپ, ەۋرازيالىق جۋرنالدار, بىرلەسكەن تەلە-جوبالار شىعارۋ, عىلىمي جۇمىستار, سونىڭ ىشىندە يننوۆاتسيالىق ىزدەنىستەر سالا­سىندا عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ كەرەك. سوڭعى جىلدارداعى ينتەگراتسيالىق وقيعا­لار­دىڭ مولدىعى جاڭا عىلىمي پايىمداۋلار جاساۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل ەۋرازيالىق بىرلەستىك مەملەكەتتەرىنە بولاشاققا جاساعان ءوز جوسپار­لارىن ناقتىلاۋعا كومەكتەسەدى. قالىپتاسقان ساياسي پراكتيكانى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەۋرازيالىق باستاماسىنىڭ كوپتەگەن قىرلارى جۇزەگە استى دا. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە – بۇدان ارعى ينتەگراتسيالىق ارناداعى ەگەمەن مەملەكەتتەردىڭ دامۋىنىڭ جاعدايى. ءبىز 170 ميلليون ادامدىق وراسان اۋقىمدى نارىقتىڭ قانداي ەكونوميكالىق قاعيداتتار نەگىزىندە قالىپتاستىرىلۋدا ەكەنىن ايقىن سەزىنۋگە ءتيىسپىز. ويتكەنى, ينتەگراتسيا – اياسى تار ماقسات ەمەس. مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ الدى­مىز­عا قويعان ناقتى مىندەت – حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتى مەن مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋ. ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى پرەزي­دەنت­تىڭ تاريحي يدەياسىنىڭ ىسكە اسۋىنىڭ ناقتى پراكتي­كالىق كەزەڭىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دىعى اتا­لىپ ءوتىپ جاتقان كەزىندە باس­تالۋىنىڭ نىشاندىق ءمانى زور. بۇل – قازاق­ستاندىق جول­دىڭ تابىسىنىڭ ايقىن ايعاعى. ءبىزدىڭ ەلىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆ­تىڭ كوش­باس­شىلى­عىمەن بولا­شاققا باعىت ۇستاۋدا. بەيبىت, داۋلەتتى جانە تاتۋ-ءتاتتى ءومىر – قازاق­ستان­نىڭ ءححى عاسىرداعى قار­قىندى دامۋىنىڭ باستى باعدارلارى, مىنە, وسىلار.