الايدا حالىقارالىق قاتىناستارداعى جاعدايلارعا بايلانىستى تۋىنداعان بۇگىنگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۋربۋلەنتتىلىك ولاردىڭ دا قىزمەتىنە اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ۆاليۋتا باعامىنىڭ تۇراقسىزدىعى, سانكتسيالىق شارالار, شيكىزات بيرجالارىنداعى باعانىڭ كۇرت اۋىتقۋى, سونىمەن قاتار پروتەكتسيونيزمگە ۇمتىلۋ قارجى نارىعىنىڭ تۇراقسىزدىعىنا جانە تيىسىنشە حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىنا زيان كەلتىرەدى. وسىنداي تەرىس اسەردىڭ مىسالى رەتىندە ەڭ الدىمەن ەۋروپاعا جانە ودان ءارى البيون كەڭىستىگىنە ميگرانتتاردىڭ اعىمىنان الىس بولۋ نيەتىمەن ەۋروپالىق وداقتان شىعۋ تۋرالى قابىلدانعان بريتانيانىڭ شەشىمىن اتاۋعا بولادى. «برەكسيتتىڭ» ەلەۋلى اسەرى – الەمدەگى №1 حالىقارالىق قارجى ورتالىعى بولىپ سانالاتىن لوندوننان ەۋروپالىق كاپيتالداردىڭ كەتۋى بولدى.
ەندى بىرتە-بىرتە قارجى اعىندارىنىڭ نەگىزگى ەۋروپالىق استاناسىنا اينالىپ كەلە جاتقان ماينداعى- فرانكفۋرتپەن كوپشىلىگى ىنتىماقتاسۋدى قالايدى. تيىسىنشە, بۇل ەۋروپالىق جانە جاھاندىق ىستەردە گەرمانيانىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى. ءوز كەزەگىندە ماينداعى-فرانكفۋرتتە قارجى رەسۋرستارىنىڭ شوعىرلانۋى وسىنداي حقو جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇمتىلعان ەلدەر گەرمانيامەن ىنتىماقتاستىققا قىزىعۋشىلىق تانىتادى. ارينە بۇل قازاقستان ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى, سەبەبى وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا ايماقتىق قارجىلىق حابىن قۇرۋ تۋرالى يدەياسىن ۇسىندى.
وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ جانە بۇل باستامانىڭ بولاشاق الەۋەتى تۇرعىسىنان باسىنان باستاپ سيپاتى ايقىن, ال ىسكە اسىرۋ جاعىنان ۇساق ماسەلەلەرگە دەيىن ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپتەلگەن دەۋگە بولادى. قازىرگى تاڭدا Aحقو ۇيىمداستىرۋشىلىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, ينفراقۇرىلىمدىق, ءتيىستى قۇقىقتىق بازامەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ورتالىق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر باستاماسى, ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى سالتاناتتى كەزەڭىنىڭ ءبىرى بولعان ەكسپو-2017 ءۇشىن تۇرعىزىلعان ۋلترازاماناۋي عيماراتتاردا ورنالاسقاندىعىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. احقو-دا قارجى اربيتراجى جانە تاۋەلسىز سوتى بولادى, جۇمىسى وسى سالاداعى ەڭ جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن اعىلشىن زاڭ ۇستەمدىگىنە نەگىزدەلەدى.
بيىلعى جىلدىڭ 4 شىلدەسىنە جوسپارلانعان «استانا» حقو حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى قارساڭىندا ەلورداداعى قارجى ورتالىعىنىڭ بولاشاعى تۋرالى گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىندا قالىپتاسقان كوزقاراستاردى جەتكىزۋ قىزىقتى بولادى دەپ ويلايمىز. سەبەبى گەرمانيا – قازاقستاندا باعالاۋى مەن ۇسىنىمدارىنا ۇلكەن نازارمەن قارايتىن ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, دۇنيەجۇزىلىك بانك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى سياقتى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ مۇشەسى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان نەمىس ساراپشىلارىنىڭ ۇستامدارىنا جاسالعان تالداۋلار ولاردىڭ استاناداعى جاڭالىقتاردى مۇقيات قاداعالاپ, قازاقستان قارجى جوباسىن ىسكە اسىرۋعا قاتىستى بەرگەن تۇسىنىكتەمەلەرىنە, Aحقو يدەياسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتقاندىعىن كورسەتەدى.
وسىلايشا ەكونوميكالىق ساراپشى ب.تريبە قازاقستاندا بيرجا بار ەكەنىن, ناقتى ايتقاندا, الماتى قالاسى سولتۇستىكتەگى ەڭ ءىرى قالادا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, «قازاقستان ەكى ساۋدا الاڭى بارىن ەسكەرۋگە ءتيىس, ينۆەستورلار مەن كاپيتالدى ەلگە تارتۋ ماقساتىندا قارجى نارىعىن دامىتۋ بويىنشا جانە كەلەشەكتە ولاردىڭ اراسىنداعى مۇمكىن باسەكەلەستىكتى نازارعا الا وتىرىپ ءتيىستى شارالار قولدانۋ قاجەت ەكەنىن» احقو-نىڭ باسشىلىعى ەسكەرۋى قاجەت. قازاقستاندىق كورپوراتسيالار مەن حالىقارالىق ينۆەستورلار ادەتتەگىدەي قور بيرجالارىن قولدايدى. سونىمەن قاتار ەسكى ساۋدا ينفراقۇرىلىمىنا بايلانىس-
تى الماتىعا ينۆەستورلاردى تارتۋ قيىن. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, «دۋباي قارجى نارىعىنا سايكەس قۇرىلعان احقو, الدەقايدا دامىعان جانە حالىقارالىق تابىسقا ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە يە». ب.تريبە احقو ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قۇشتارلىعىن قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى, ولاردىڭ ويىنشا «ماسەلە استانا مەن الماتىدا ەمەس, قازاقستان مەن لوندوندا».
سونىمەن قاتار ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ورتالىقتىڭ تابىستىلىعىنىڭ باس-
تى فاكتورى «جوعارى وتىمدىلىكپەن ساۋدانى جاڭارتۋعا» باعىتتالعان ءىس-شارالاردى جانداندىرۋ بولادى. وسىعان وراي احقو قىزمەتىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىستەرىن جۇرگىزۋ نيەتى قولداۋ تابۋدا.
نەمىس ەكونوميسى ەلدەگى ءىرى كورپوراتسيالار «مۇناي مەن گاز الىپتارى, ەڭ ءىرى اۆياكومپانيا, ۋران ءوندىرۋشىسى نەمەسە ەنەرگيانى جەتكىزۋشى» بولا تۇرا مەملەكەتتىڭ يەلىگىندە ەكەنىن ايتادى. «بۇدان بەدەلدىلەرىن ودان ءارى ساتۋ كۇتىلۋدە. بۇل رەفورمالاردىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى كەزەڭ بولادى» دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى. ولاردى IPO-دا جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ اشىق تەتىگى رەتىندە پايدالانۋ ۇسىنىلادى.
ب.تريبەنىڭ ايتۋىنشا, بەدەلدى قارجى ورتالىعى ءۇشىن قازاقستانعا «قارجى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن وتاندىق يندۋستريا» قاجەت. بانك سەكتورى الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ, تەڭگەمەن تۇزەتۋلەردىڭ جانە ەكونوميكالىق قۇلدىراۋدىڭ سالدارىنان تۋىنداعان سەنىمسىز نەسيەلەر مەن تومەن كىرىستەردى ازايتۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس».
نەمىس قارجى ساراپشىسى ۋ.ۆاكۋركانىڭ ايتۋىنشا, گەرمانيا بانكتەرى مەن باسقا قارجى ينستيتۋتتارى «جالپى احقو-مەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا قىزىعۋشىلىق بىلدىرۋدە». الايدا شىندىعىنا كەلسەك, ولار استاناداعى ورتالىقتىڭ جۇمىسىنا تەك وزدەرىن مۇمكىن بولاتىن ينۆەستورلار اراسىندا كورسەتكەن سوڭ عانا, ياعني «احقو ءتيىمدى ساۋدا الاڭى رەتىندە تولىقتاي قالىپتاسقاننان كەيىن» اتسالىسا الادى. ول ءۇشىن ناقتى ايتقاندا, جۇيەلى تۇردە ساۋدا وتكىزۋ كەرەك, ليكۆيدتىك نارىقتاردى ءارتۇرلى ەميتەنتتەردىڭ قۇندى قاعازدارىن ءتيىستى كولەمدە قالىپتاسۋ قاجەت.
2017 جىلى 6 قاراشادا ماينداعى- فرانكفۋرت قالاسىندا ەۋروپالىق قارجى اپتاسى شەڭبەرىندە وتكەن احقو-نىڭ تۇساۋكەسەرى گفر-ءدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ نازارىن اۋدارعان, ايگىلى وقيعانىڭ ءبىرى بولدى. تۇساۋكەسەرگە گەرمانيانىڭ «Deutsche Börse AG», «Deutsche Bank AG», «Commerzbank AG», «Rothschild» سياقتى ءىرى بانكتەرى مەن قارجى مەكەمەلەرى قاتىستى.
ۇسىنىلعان جوبانىڭ كەلەشەگىن نەمىس تاراپى جوعارى باعالادى, سونداي-اق قازاقستاندا قۇرىلعان قارجى حابىمەن ودان دا تىعىز بايلانىستار ورناتۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ورتالىق ازيا جانە وڭتۇستىك ەۋروپا ەلدەرى بويىنشا «Deutsche Bank AG» بۇرىنعى ايماقتىق ديرەكتورى پ.ءتيلستىڭ پىكىرىنشە, زاماناۋي ءتاسىلدىڭ جانە اقپاراتتىق ەكونوميكانىڭ ارقاسىندا استانالىق ورتالىق «ورتالىق ازيانىڭ قارجى نارىعىندا كوشباسشى بولۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەرى بار», ال كەلەشەكتە «فرانكفۋرت قارجى ورتالىعىمەن ىنتىماقتاستىق ەتەدى» جانە بانك سەكتورىندا جاڭا قىزمەتتەر مەن ونىمدەردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەدى.
Rothschild بانكتىڭ باقىلاۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى ك.مانگولدتىڭ ايتۋىنشا, احقو «قازاقستاننىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن ۇلكەن ءرول اتقارادى», ويتكەنى ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن تەك قانا جاقسى پلاتفورما قۇرۋمەن قاتار, بارلىق ورتالىق ازيالىق بيزنەس قاۋىمداستىق ءۇشىن قازاقستان ءۇشىن جاڭا پەرسپەكتيۆالاردى اشاتىن ماڭىزدى قارجى قۇرالى بولىپ تابىلادى.
نەمىس تاراپىنىڭ احقو-عا تانىتقان وڭ مۇددەلەرىنىڭ دالەلى – ورتالىق پەن Frankfurt Economic Development كومپانياسى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعانى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان مەن گەرمانيانىڭ قارجىلىق سەكتورىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. وسى ورايدا ءتيىستى تاراپتاردىڭ نازارىن ىنتىماقتاستىقتى ناقتىلاۋعا اۋدارعان ءجون. اتاپ ايتقاندا, Deutsche Bank-ءتىڭ بانك سەكتورىنداعى دۇنيەجۇزىلىك جەتەكشى رەتىندەگى ءرولى بارشاعا ءمالىم, سوندىقتان ونى احقو قىزمەتىنە تارتۋ قازاقستاندىق قارجى ورتالىعى تيىمدىلىگىنىڭ وسۋىنە سەبەپ بولادى. ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى قۇرۋ ءۇشىن بانك باسشىلىعىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتۋ كەرەك جانە Deutsche Bank وكىلدەرىن ورتالىق ۇيىمداستىراتىن مازمۇندى كونفەرەنتسيالارعا تۇراقتى تۇردە شاقىرىپ تۇرعان ءجون.
گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنداعى مىقتى دامىعان قارجىلىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قاتىستى دا جاقسى پەرسپەكتيۆالار بار. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, احقو ءۇشىن وسى سالاداعى كومپانيالار, مىسالى Raisin GmbH, N26 GmbH, Solarisbank AG, Aevi, Finleap, Axel Springer Plug and Play Accelerator سياقتى كومپانيالار قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ولارمەن ىنتىماقتاستىقتى قازاقستاندا قارجىلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋدىڭ ءۇش نەگىزگى مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە قۇرۋعا مۇمكىندىك بار. ولار: كريپتوۆاليۋتا نارىعىن رەتتەۋ, قارجى-تەحنولوگيالىق سالادا جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ, تەستىلەۋ جانە قولداۋ ءۇشىن رەتتەۋشى تەتىك جاساۋ, سونداي-اق قازاقستاندا قارجىلىق-تەحنولوگيالىق ستارتاپتاردى جاعدايمەن جانە قولايلى ورتامەن قامتاماسىز ەتۋ.
X استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسى بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدىك ورتاق كريپتوۆاليۋتانى ەنگىزۋدى ۇسىندى. پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, «الەمدىك قارجى قۇرىلىمىن ترانسفورماتسيالاۋ قاجەت, ۋاقىت جەتتى, حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋ-تولەۋ بىرلىگىن ەنگىزەتىن ۋاقىت كەلدى». «بۇل الەمدى قارجىلىق سوعىستاردان, ۆاليۋتامەن الىپساتارلىق جاساۋدان بوساتادى, ساۋدا قارىم-قاتىناستارىندا قاتەلىكتەردى بولدىرمايدى جانە نارىقتاردا قۇبىلمالىلىقتى ازايتادى» دەپ مەملەكەت باسشىسى اتاپ ءوتتى. ەلباسىنىڭ پىكىرىنشە, «دۇنيەجۇزىلىك ۆاليۋتانى, مىسالى, بۇۇ-نىڭ ارنايى قۇرىلعان كوميتەتىنىڭ جانىندا ورتالىق بانكتەردىڭ پۋلىن قۇرۋ ارقىلى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بار».
بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىزىندا گەرمانيانىڭ فەدەرالدىق قارجى مينيسترلىگى بيتكوين-
دى رەسمي تولەم قۇرالى رەتىندە راستايتىن قاۋلى شىعاردى. وسىلايشا كريپتوۆاليۋتاعا الىنعان تاۋار گەرمانيادا اقش-تا بولاتىنداي كاپيتالدىڭ شىعىسىنا ارنالعان سالىقتان بوساتىلادى. الايدا تاۋاردى ساتىپ الاتىن نەمەسە قىزمەتتى بيتكوينمەن تولەيتىن تۇلعا قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەيتىن بولادى.
احقو قىزمەتىنە بيزنەس توپتاردىڭ تاڭداۋلى «CCA Europe LTD» جانە «CCA International» سىندى كومپانيالاردىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتقانىن كورنەكى مىسال دەپ قابىلداعان ءلازىم. قازىرگى تاڭدا ولار احقو نەگىزىندە الەم بويىنشا قولدانىستاعى 250-كلۋب, اتاپ ايتقاندا «Berlin Capital Club» سەكىلدى «استانا حالىقارالىق كلۋبىن» اشۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە.
وسىلايشا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا دەگەن گەرمانيانىڭ ىسكەرلىك توپتارىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن اتاي وتىرىپ, ەكى مەملەكەتتىڭ قارجى سەكتورىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق قارقىن الادى دەۋگە بولادى. بۇل احقو-نى الەمدىك قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قاتارىنا قوسۋ جانە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ودان ءارى ىسكە اسىرۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار احقو-نىڭ تابىستى دامۋى مەملەكەتتىڭ ءارى قاراي ىلگەرىلەۋىنە, پرەزيدەنتىمىزدىڭ باعدارلامالىق قۇجاتتار مەن قازاقستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋعا قۋاتتى يمپۋلس بەرىپ, ەڭ باستى مىندەتكە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جۇزجىلدىق ورتاسىنا دەيىن الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا قىزمەت ەتەدى.
بولات ءنۇسىپوۆ,
قازاقستاننىڭ گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
