1
ەرتە عاسىرلاردا شىعىستا ء«سوز كىتابى», «وي كىتابى», «تاربيە كىتابى», «امانات كىتابى» دەگەن ايتۋلى ەڭبەكتەر بولعان. سولاردىڭ كوبى بۇگىنگى كۇنگە جەتتى.
يبن-سينانىڭ «ەم كىتابى», ءياساۋيدىڭ «ديۋاني حيكمەتى», ءامىر تەمىردىڭ «اماناتى», كەي-قاۋىس پاتشانىڭ «قاۋىسناماسى», حان-تەمىر جازعان «حۋمايۋن قاعيدالارى», مۇحاممەد بابىردىڭ ەركىن جازبالارى, نيزاميددين ءشاميدىڭ «زافارناماسى», تۇركى قاعاندارىنان قالعان «بۇيرىقناما», شىڭعىسحاننان قالعان «بىلىك», رۋزبەحان قالدىرعان «س ۇلىك ءال-م ۇلىك» (پاتشالاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى), ءشامىل تۋرالى «داعىستان قىلىشتارىنىڭ جارقىلى», ابايدىڭ «قاراسوزى» سونىڭ دالەلى.
جەتپەي جوعالعاندارى قانشاما؟ ارنايى جويىلعاندارى قانشاما؟ ءبىز بىلمەيتىن قويمالاردا عاسىرلار بويى تۇنشىعىپ جاتقاندارى قانشاما؟
XXI عاسىردا حالىقارالىق اباي كلۋبىنىڭ «Amanat» كىتاپحاناسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «اقىل-پاراسات كىتابىن» وقىرمانعا ۇسىنعان بولاتىن. ءبىز سول كىتاپ تۋرالى وي تۇزەۋدى ءجون كوردىك.
وي تولعانىسقا تولى كىتاپتى وقۋ, ساناعا ءسىڭدىرۋ كەلەلى رۋحاني مەكتەپتەن وتۋمەن بىردەي. بۇل كىتاپتاعى وي-تولعانىس سەنى بۇكپەسىز شىندىققا تولى كەڭىستىككە جەتەلەيدى. سەنىڭ بويىڭنان جەلدەي جىلدام ۋاقىتقا ءتوزىپ بەرەر اسا قۋاتتى كۇشتى تالاپ ەتەدى. ۋاقىت پەن كەڭىستىكتى بىردەي قامتىپ يگەرە العان كىتاپتار عانا اسا قۇندى شىعارمالاردىڭ ساناتىنا قوسىلماق.
«اقىل-پاراسات كىتابى» وي ايدىنى تەرەڭ كىتاپتاردىڭ قاتارىنان.
بۇل كىتاپ – ادام تاعدىرى تۋرالى كوركەم شىعارما ەمەس, تىزبەكتەلىپ تۇسكەن ادام ويىنىڭ بۇلقىنىسىنا باعىشتالعان وي الەمى. ادام ويىنىڭ ەندى عانا ساۋلە شاشقان تاڭعى نۇرداي جارقىراعان بەينە سۋرەتى.
دۇرىسى, ادام ويىنىڭ سۋرەتى.
جاندى سۋرەت.
كۇرسىندىرەر, كۇلدىرەر, كۇيزەلتەر, تامساندىرار سۋرەتتەرگە تولى تولعانىستى ءسوز الەمى.
«اقىل-پاراسات كىتابىن» ادام اقىلىنان اداسۋعا شاق قالعان ءححى عاسىردا ۇلان-عايىر دەشتى قىپشاق دالاسىندا دەربەس مەملەكەتتىڭ قابىرعاسىن قالاعان, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الا تاڭنان قارا بۇيرا تۇنگە دەيىن دامىلسىز ويعا بوككەن تىرلىك قامالىنىڭ, «قارا تەردى توككەن, قىزىل قاندى جۇگىرتكەن» رۋحاني تىنىس-تىرشىلىگى دەپ بىلگەن دۇرىس.
«اقىل-پاراسات كىتابى» ەرەن تۇلعانىڭ قارا باسىنىڭ قامىن ەمەس, تۋعان ەلىنىڭ باقىتىن اڭساعان تولاسسىز وي كەرۋەنى. قازاقتى قالاي ورگە سۇيرەپ شىعارسام دەگەن ۇكىلى ءۇمىت پەن قالىڭ كۇدىككە تولى اشىق تولعانىس.
نامىس تولعانىسى.
رۋح تولعانىسى.
جەڭە دە بىلگەن, جەڭىلە دە بىلگەن پەندە تولعانىسى.
جاڭىلا بىلگەن جاق, سۇرىنە بىلگەن تۇياق تولعانىسى.
اسىلى, ادام تۋرالى انا-جەردەن تۋ سوناۋ عارىشقا دەيىن تارتىلعان ۇزدىكسىز وي تىزبەگى.
ال ءدال وسىنداي الاساپىران زاماندا, قيامەت تولعانىستارمەن جاندى قيناۋ, اللا تاعالا تاڭداعان تۇلعا عانا بەكىنەر تاۋەكەل.
سول تاۋەكەلدەن تارتىنباۋدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حوش كورىپتى. ىقىلىم زامانداردان بەرى اتا-بابالارىمىزدىڭ كوڭىلى سەنگەنى دە, جانى قالاعانى دا تاۋەكەل تىرلىك بولعان. ەلباسى سول تىنىمسىز جولدى تاڭداپتى.
سانانى ساندالتار ويلاردى ءبىر جۇيەگە جىيۋ قانشا قيىن بولسا, وي تولعانىسقا تولى كىتاپ تۋرالى وي ايتۋ ونان دا وتكەن قيامەت, اسىلى ازاپ دەسەم بولار.
اۋەلى كىتاپ سوزىنە جول بەرەيىك, وقىرمان.
«بۇل دۇنيەدە ءبىزدىڭ ءبىر عانا وتانىمىز بار. ول – تاۋەلسىز قازاقستان».
«وتانى جوق ادام – تامىرسىز, تۇرلاۋسىز قاڭباق سياقتى».
«وتانشىل بولۋ – ءوز وتانىڭدى شىن جۇرەكتەن ءسۇيۋ, وزىڭە جانە ءوز حالقىڭا رياسىز سەنىپ, قوعامعا قىزمەت ەتۋ. بىراق وتانىڭنىڭ تاريحىن, انا ءتىلىڭدى, شىققان تەگىڭدى بىلمەي ناعىز وتانشىل بولا المايسىڭ».
«مەندە تۋعان ەلىمدى دامىعان ەلدەردىڭ ساناتىنا قوسۋدان اسقان ماقسات جوق».
«ەل بولۋ ءۇشىن ۇلتتىق رۋح, ۇلتتىق قاسيەت جانە ۇلتتىڭ وزىنە دەگەن نىق سەنىمى بولۋى قاجەت».
نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالقىنىڭ سان-سالالى تىرلىك اياسىن ءجىتى زەردەلەيدى. پەرزەنتى رەتىندە دە, پرەزيدەنتى رەتىندە دە حالقىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىن قاتار ءوربىتىپ, وتكەنىن جيناقتاپ, تولىقتىرىپ وتىرۋدى ازاماتتىق سالتى قىلىپ ۇستانعان. بۇل ءىرى تۇلعالار عانا بەكىنەر تاستۇلەك مىنەز. ەلباسىنىڭ وي اياسى قاشاندا كەڭ, قاشاندا تەرەڭ بولۋى كەرەك ەكەنىن وسى كىتاپ راستاپ بەرگەندەي. وكىنىشكە قاراي بابالارىمىزدىڭ جازعاندارىن ساقتاي الماي, كوبىنە يەلىك تە جاساي الماي, جاتتىڭ قولىندا قالدىرىپ كەتىپ وتىردىق. جوعالعانىمىزدى جوقتاۋعا, اسىلىمىزدى ساقتاۋعا سالاقتاۋ حالىق ەكەنىمىز راس.
ابىلاي حان مەن كەنەسارى حاننىڭ وي اياسى دا, ءسوز اياسى دا بىزدەرگە ەركىن جەتپەي جولدا قالدى. شوقان, ماحامبەت, اباي ەڭبەكتەرى دە بىزگە تۇگەل جەتكەن جوق.
قازاق تاريحىنىڭ بەتتەرى الىم-جۇلىم جىرتىلعان, كەي تاراۋلارى بۇتىندەي تۇبىمەن ج ۇلىنعان ەسكەرۋسىز قالعان كونە كىتاپقا ۇقسايدى. بۇل قازاق تاريحىنىڭ عانا ەمەس, بۇتىندەي تۇركى حالىقتارى تاريحىنىڭ تاس-تالقان بولعان, اسىلى ويراندالعان بەينەسى.
ورىس پاتشايىمى ءىى ەكاتەرينانىڭ «تۇركى حالىقتارى تۋرالى دەرەكتەردى تاريحتان جويىڭدار. كىتاپتارىن ورتەڭدەر. ولارعا ەرتەدە كىم بولعاندارىن ەستەرىنە سالماڭدار. ەسكە سالا بەرسەڭدەر, ولار الەمدى تاعى ءبىر جاۋلاپ الۋلارى مۇمكىن. جاۋلايتىن بولسا, بىزگە ايانىش بولمايدى», دەگەن ءسوزى بار. سونان دا تۇركى تسيۆيليزاتسياسى تۋرالى دەرەكتەردىڭ ءبارى اياۋسىز قۇرتىلعان.
2
ەكى ءجۇز تومدىق «Amanat» كىتاپحاناسىندا تۇركى دۇنيەسى, تۇركى الەمى اتويلاپ رۋحاني بولمىسىن كورسەتەدى. وزگە وركەنيەتتى مەملەكەتتەر قۇلاق اسپاعان, جاندارىنا دارىتپاعان تۇركى ادەبيەتى ەرەكشە تەرەڭدىگىمەن, ادامگەرشىلىك بيىگىمەن عاسىرلار قويناۋىنان داۋىس كوتەرەدى.
الىستان تالىپ جەتەر سول سوزدەرگە قۇلاق اسايىق, وقىرمان.
اناحارسيس
(شامامەن ب.ز.د. 555 جىل)
سەنىڭ سەنگەنىڭ –
سىبىزعى سىرناي مەن اقشالى
ءاميانىڭ,
مەنىڭ سەنگەنىم – ساداق پەن جەبە.
سوندىقتان دا سەن – ساۋىقشىل
دۇنيەنىڭ ق ۇلىسىڭ,
ال مەن – ەركىن ازاماتپىن ...
قارلۇق كەگمەنەر ۇلگە ۇلى
(ب.ز.د. 760 جىل)
شىعىستان كەلگەن قورقاۋلار
توناۋدا تۋعان جۇرتىمدى,
قۇتقارار شارا تابا الماي,
جۇرەگىم مەنىڭ بۇلقىندى.
تونىكوك
(VII عاسىر)
اتى, داڭقى وشپەسىن دەپ,
تۇركى حالقى ءۇشىن
ءتۇن ۇيىقتامادىم,
كۇندىز وتىرمادىم
قىزىل قانىمدى توكتىم.
قارا تەرىمدى اعىزدىم
كۇش-قۋاتىمدى ايامادىم
ءىنىم كۇلتەگىنمەن بىرگە
ءولىپ-ءتىرىلىپ جەردى ۇلعايتتىم.
ءابۋ ناسىر ءال-فارابي
(X عاسىر)
زيالى از ءبىر تۇتام تىرشىلىكتە,
اكىمدىككە كۇللىسى جۇگىرەدى.
كوكىرەكپەن سەزىنىپ, كۇرسىنىپ كوپ,
جانىم مەنىڭ تۇرشىگىپ, تۇڭىلەدى.
ماحمۇت قاشقاري
(XI عاسىر)
وزگەردى زامان كۇيمەلى,
پاراساتتى وي سيرەدى,
ەستىنى ەسىككە سۇيرەدى,
ءبىلىمسىز ز ۇلىم باسشى بوپ.
قوجا احمەت ياساۋي
(XII عاسىر)
جالمارداي جۇتقىنىنا
جارتى الەمدى,
قۇمارىم ىشپەك-جەمەك ارتا بەردى.
سازايىن سۇم قۇلقىننىڭ
تارتام ەندى,
بەتىم جوق حازرەتكە قالاي
بارام؟!.
كورمەي مە تاڭدا ماحشار
زارىمدى اللا,
كوز تىكسە تارازىعا تارتىلعاندا -
قىلمىسىم باستان
اسىپ-ارتىلعاندا,
بەتىم جوق, حازرەتكە قالاي
بارام؟!.
احمەت يۇگىنەكي
(XII عاسىر)
ادامگەرشىلىك – ءۇي, قاراپايىمدىلىق
ونىڭ ىرگەتاسى سياقتى.
پايداسىز ەگەستەن,
ورىنسىز كۇلكىدەن ساقتان.
ماحامبەت
(XVIII عاسىر)
ارعىماقتىڭ بالاسى
از وتتار دا كوپ جۋسار –
تالاۋدان تاتقان ءدامى بار.
ازامات ەردىڭ بالاسى
از ۇيىقتار دا كوپ جورتار –
دۇشپانعا كەتكەن كەگى مەن
بارىمتاعا تۇسكەن مالى بار.
سولارعا ىلەسە ۇلى ۆەنگر قىپشاعى داۋىس قوسادى.
شاندور پەتەفي
(XVIII عاسىر)
قايدا كەتكەن مادياردىڭ قۋاتى؟!
قاس-دۇشپانىن ءوز قانىنا جۋاتىن؟!
الدە بىزدەر جاسىقپىز با؟ انالار –
تاۋسىلعان با قايسار ۇلدار تۋاتىن.
بۇنىڭ ءبارى زامانالار قويناۋىندا ۇمىت بولعان تۇركى دۇنيەسىنىڭ جان ايعايى.
نامىس وتى.
رۋح سىرى.
بابالار ءۇنى.
3
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حالقىنىڭ وتكەن قانقۇيلى تاريحىن دا, سوزدەرى حالقىنا تولىق جەتپەي قالعان اۋليەلەرى مەن حاندارىنىڭ وكسىكتى ومىرلەرىن دە جاقسى بىلەدى.
سونان دا كونە زامانداعى كونە بابالارىمىزداي نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءىسى – ءسوز, ءسوزى ءىس بولىپ قالىپتاسقان. ول تۋرالى پرەزيدەنت بىلاي دەپ وي كەسەدى:
«مەن ەشقاشان قولدان كەلمەيتىن ىسكە ۋادە بەرگەن ەمەسپىن, ال ۋادە بەرگەن ەكەنمىن, ورىنداپ بولعانشا جانىم تىنىم كورمەگەن».
بۇل جاۋاپتى ادامنىڭ جاۋاپتى ءسوزى. ەلباسى سولقىلداق بولسا, ەلى قانداي بولماق؟!. ەلباسىنا مارتتىك پەن وجەتتىك, اقىل مەن پاراسات جاراسادى.
«قازاقفيلمدە»: «بىزگە وجەت ۇلدار قاجەت. سولاردى تاربيەلەۋ كەرەك», دەپ ايتقان سوزىندە ارمان تۇرعان.
ومىردەگى اقىل-پاراساتى, ساياساتتاعى ءادىس-امالى, باسىنا بىتكەن كىسىلىك مىنەزى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى الەمدەگى ساليقالى ساياساتكەرلەردىڭ قاتارىنا قوستى. تۋا بىتكەن ءمارت مىنەز, ەرەكشە بايقامپازدىق ەلباسىنىڭ ادامدىق كەلبەتىن ايقىنداي تۇسكەن. الەمنىڭ قاي باسشىسى بولسا دا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سىرعا تولى بەت-ءجۇزىن, بايىپتاپ ايتار كەمەل ويىن, قاشاندا اشىق پىكىرتالاسقا اتويلاپ شىعار جانكەشتىلىگىن ەرەكشە قۇرمەتتەيدى. پرەزيدەنتتىڭ ادامگەرشىلىگىنە, كوڭىلىنىڭ اقتىعى مەن اشىقتىعىنا كۇمان كەلتىرمەيدى. ەلباسىنىڭ ءوزى دە ەشكىمدى الالاماي, بارلىعىنا بىردەي تازا ىقىلاسپەن, شىن پەيىلمەن بەرىلە سىرلاساتىنىن قاي-قايسى دا جاقسى بىلەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ الىپ قىتاي مەن يمپەريا قۇرۋدى اڭساعان رەسەي ورتاسىندا سىناداي ەنىپ سىرەسىپ جاتقان دەشتى قىپشاق دالاسىنىڭ ءوز ويى, ءوز ارمانى, ءوز تىرشىلىك اياسى بار ەكەنىنە وزگەنىڭ كوزىن جەتكىزدى. بەس قۇرلىقتىڭ حالقىنداي, قازاق حالقىنىڭ قانى دا قىزىل, جانى دا تازا, ويى دا اشىق, تىلەۋى دە انىق ەكەنىن مويىنداتتى.
«اقىل-پاراسات كىتابىنىڭ» باستى ەرەكشەلىگى كەلىستى وي قۇدىرەتىندە. وسىعان وراي كونە شىعىس عۇلامالارىنىڭ ءبىرى ايتقان ءسوز ەسكە تۇسەدى.
«كامىل اقىل تۇرعىسىنان زەردەلەپ قاراعانىمدا, سوزدەن اسىل, سوزدەن اسقاق ەشنارسە تابا المادىم. سوزدەن ارتىق كۇش بولعاندا, اللا تاعالا ونى پايعامبارىنا بىلدىرگەن بولار ەدى», دەگەن.
ات تۇياعىنان جاراتىلعان قازاق ءۇشىن سوزدەن قۋاتتى, سوزدەن اسىل قۇدىرەت بولعان ەمەس. بابالارىمىز جىعىلعاندى سوزبەن كوتەرگەن, جىلاعاندى سوزبەن جۇباتقان, دۇشپاندى سوزبەن توقتاتقان.
ءسوز – دەرتكە دارمەن بولار ەم, جاسقا ۇلاعات بولار تاربيە, كەلەشەككە امانات قىلىپ قالدىرار اسىل مۇرا.
ءسوز ونەرى قازاقتىڭ قانىنا سىڭگەن تاۋسىلمايتىن بايلىق.
جاستايىنان تامىرى تەرەڭدە جاتقان تۇگەسىلمەيتىن قازاق ويىنىڭ قازانىنان سۋسىنداعان قازاقتىڭ دارا ۇلى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوزدى تۇستەپ تە, سالماقتاپ تا, استارلاپ تا تانيدى. ءسوز قاسيەتىن تانىعان ادامنىڭ جانى دا, ارى دا تازا بولۋى كەرەگى بەلگىلى.
انا-جەردە ۋاقىت پەن كەڭىستىك سىنىنان قارا ءۇزىپ دارا شىعار جاندارى اقيقاتقا سۋارىلعان ساناۋلى تۇلعالار بار.
ۇلى جازۋشىلار مەن ۇلى كىتاپتار ۋاقىت وتكەلىنەن سۇرىپتالىپ وتكەندە, ۇلى جازۋشىنىڭ ەمەس, ۇلى كىتاپتىڭ اتى قالعانىن دۇرىس سانايمىن. ەسىڭىزگە تۇسىرەيىن, وقىرمان:
«سوعىس پەن بەيبىتشىلىك», ء«ولى جاندار», «قاراسوز», «اعايىندى كارامازوۆتار», «اباي جولى», «گاملەت», «شاعالا», «تىنىق دون», «موبي ديك», «شال مەن تەڭىز» – بۇل ءتىزىم كوپ تە ەمەس. بىراق مۇنداي اسىل ءتىزىم بارى اقيقات. سول ءتىزىمدى مەن ىلعي سانامدا ۇستايمىن. سەن دە ونى ساناڭدا ۇستاپ باق, قادىرلى وقىرمان.
«قاراسوز» كىتابىنان:
مەن كوردىم دۇنيە دەگەن
ءيتتىڭ كوتىن,
جەپ ءجۇر عوي بىرەۋىنىڭ بىرەۋى ەتىن
ويلى ادامعا قىزىق جوق
بۇل جالعاندا
كوبىنىڭ سىرتى ءبۇتىن, ءىشى ءتۇتىن.
اباي بابامىزدىڭ وسى سوزدەرىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەگەۋرىندى وي لەگى ىلەسەدى.
«اقىل-پاراسات كىتابىنان»:
«قازاقتىڭ ۇلى بولساڭ, قازاعىڭا جانىڭ اشىسا, قازاقتىق نامىسىڭ بولسا, قازاقتىڭ دۇنيە جالعانداعى جالعىز مەملەكەتىنىڭ ءوسۋ, كوركەيۋ, نىعايۋ جولىندا جانىڭدى سىعىپ, قارا تەرىڭدى توگىپ ەڭبەك ەت. جەردىڭ دە يەسى, ەلدىڭ دە يەسى ءوزىڭ ەكەنىڭدى ۇمىتپا!»
«داۋى تاۋسىلماس ەلدىڭ جاۋى دا تاۋسىلمايدى».
«وسەر ەلدىڭ بالاسى ارمانشىل بولسا, وشەر ەلدىڭ بالاسى جانجالشىل بولادى».
«...وتانداستارىمنان بولەك ۋايىمىم دا, ولاردان بولەك قايعىم دا جوق. نەنى بولسا دا ەلمەن بىرگە كورەمىن, ەلمەن بىرگە توزەمىن, ەلمەن بىرگە جەڭەمىن».
4
ءتان جولى ولشەۋلى, جان جولى ولشەۋسىز. كوك اسپاننىڭ استىندا ماڭگى ەشتەڭە جوق.
ەل دە.
جەر دە.
ادامزات تا.
ءبارىنىڭ عۇمىرى شەكتەۋلى. ءبارىنىڭ تاعدىرى اسپاندا انىق جازۋلى. بىراق قاي حالىق بولسا دا ءوز ەلىنىڭ ماڭگى جاساعانىن قالايدى. تاڭىردەن سونى تىلەۋ ەتەدى.
انا-جەر ادامزات بالاسى ءۇشىن بەكەت ەكەنىن ءال-فارابي بابامىز سوناۋ ح عاسىردا ايتىپ تا, جازىپ تا كەتكەن.
سول بەكەتتە انا-جەرى ءۇشىن, ادامزات بالاسى ءۇشىن, تۋعان حالقى ءۇشىن, انا ءتىلى ءۇشىن, جاندارىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ ەڭبەك ەتكەن وتانشىل تۇلعالار تۋادى. سولاردىڭ لەگى تاۋسىلماسىن.
سول انا-جەردىڭ باقىتى ءۇشىن عۇمىرلارىن سارپ ەتەر حالىقتىڭ وجەت ۇل-قىزدارىنىڭ لەگى دە سارقىلماسىن.
سول انا-جەرگە ءتاڭىرىم ادال اقىندار مەن كوزسىز باتىرلاردى جىبەرۋىن دە توقتاتپاسىن.
5
ءدال وسىنداي عارىشتىق ريتم تولاس تاپپاي قوزعالار بولسا, انا-جەردە عۇمىر كەشكەن ۇلى تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرى ەل ەسىندە ماڭگى ساقتالادى.
ادامزات ويىنىڭ كەمەلدىلىگى كەمىمەسە, ءوربي وسە بەرەتىن بولسا, انا-جەردە دۇنيەگە كەلگەن ويشىل كىتاپتار وشپەيتىن ماڭگى وياۋ وي مۇحيتىندا ەركىن تەربەلەتىنى ايداي اقيقات.
ادامزات بالاسى سول كۇندى جاقىنداتۋ ءۇشىن جانىن سالۋىن دوعارماسىن.
سوندا عانا ەلى ءۇشىن ەلجىرەگەن تەڭدەسسىز تۇلعالار ەل ەسىنەن اجىرامايدى.
سوندا عانا ۇلى كىتاپتار ولمەيدى.
حالقىنا ماڭگى عۇمىر تىلەگەن كونفۋتسي ەدى, سول قاسيەتتى ويشىلدىڭ تىلەۋى قىتايدىڭ اسپانىندا ايداي جارقىراپ جانىپ تۇر.
قاي حالىق تا سول اسپانعا قىزىعا دا تاڭدانا قارايدى.
ال مەن دەربەس ەلدىڭ دارا كوسەمىنىڭ تىنىمسىز اۋىر ويلارعا تولى «اقىل-پاراسات كىتابىن» الەمنىڭ ۇلى ويشىلدارى مەن جازۋشىلارىنىڭ كوشىنە قوسىپ جىبەرىپ, سوڭىنان اق تىلەۋ تىلەپ قاراپ تۇرمىن.
اسىل انا-جەردىڭ ءبىر ءتورى دەشتى قىپشاق دالاسىنا ماڭگى عۇمىر تىلەيىك, اسىل قازاق جۇرتى.
انا-جەر ءۇشىن, انا-وتاننىڭ نامىسى ءۇشىن ولىمگە باس تىگۋگە قاشاندا دايىن تۇر; ول ءۇشىن قورعانبا دا, قورىقپا دا.
ول اق ءولىم!
ول اللا تاعالانىڭ ساعان ارناعان قاسيەتتى سىيى ەكەنىن ءبىل!
سەن سونى ۇق, ارداقتى قازاق وقىرمانى. سول ويدى جۇرەگىڭە جەتكىزىپ باق!
قۇداي تاعالا ءبىزدى ءوز ەلىمىزدە قۇل بولۋدان ساقتاسىن.
مىناۋ الماعايىپ ساتقىن زاماندا جاپا-جالعىز قالعان كەزىڭدە, مۇجىلگەن قارا ديۆاننان باسىڭدى كوتەرىپ كىتاپ سورەسىنە قولىڭدى سوزاسىڭ, ارينە التىن سورەگە. قولىڭا سول سورەدەگى قاي كىتاپ تۇسسە دە قاتەلەسپەيسىڭ, باتىل اش تا وقي بەر, بۇل سەنىڭ رۋحىڭدى شىڭدايتىن, نامىسىڭدى قايرايتىن, ارمانىڭدى اسقاقتاتار اسىل سوزدەر. سول التىن سورەدەن «اقىل-پاراسات كىتابى» دا الاقانىڭىزعا قونار. سول ءساتتى قاپى جىبەرىپ الىپ جۇرمە, وقىرمان دەپ وي تەربەگەن, قازاقتىڭ بولاشاعىنىڭ نۇرلى بولۋىنا يمانداي سەنگەن –
روللان سەيسەنباەۆ
جيدەباي, دەشتى قىپشاق دالاسى
