وسىعان وراي مىنا ماسەلەنى دە ەسكەرگەن ءجون. كەز كەلگەن ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرى ورتالىقتاعى ۇلكەن قالالاردا جارقىراپ كورىنىپ, جۇرتقا تانىمال بولعانىمەن, ول جەتىستىكتەردىڭ قاينار كوزى, باستاۋ بۇلاعى قاراپايىم حالىقتىڭ ورتاسىنان, الىس-جاقىنداعى وڭىرلەردەن شىعادى. بۇل, اسىرەسە ءبىزدىڭ قازاق حالقىنا ەرەكشە ءتان جاعداي. ياعني بىزدەگى مادەنيەت پەن ونەردىڭ حالىققا تانىلعان بەلگىلى تۇلعالارى تۇگەلدەي دەرلىك ورتالىقتان شالعايداعى ءارتۇرلى وڭىرلەردەن شىققان. ءتىپتى سوڭعى ۋاقىتتا ونەر جۇلدىزدارى رەتىندە بۇكىل الەمگە تانىلعان ديماش قۇدايبەرگەن, سامال ەسلياموۆا سياقتى جاستاردى دا وسىلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. دەر كەزىندە باعىت-باعدار بەرىپ, قولداۋ كورسەتىپ, قاناتتاندىرا بىلسەك, مۇنداي دارىندى جاستار ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن دە تابىلادى.
بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي جەتىستىكتەرگە جەتۋگە بىزدە تولىق جول اشىق. اۋىلدىق جەرلەردە دە, ۇلكەندى-كىشىلى قالالاردا دا جاس ۇرپاقتى كىشكەنە كۇنىنەن ونەردىڭ ءتۇرلى سالاسىنا بەيىمدەپ, تاربيەلەيتىن ورتا جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارى بارشىلىق. بۇل سالاداعى جوعارى ءبىلىمدى مامانداردى الماتىداعى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى مەن استاناداعى ونەر ۋنيۆەرسيتەتى دايىندايدى. سونداي-اق ءبىراز پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا مادەنيەت پەن ونەرگە قاتىستى فاكۋلتەتتەر جۇمىس ىستەيدى. دەگەنمەن وسى تۇستا ويلاندىراتىن ءبىر ماسەلە بار. جوعارىدا ايتىلعان وقۋ ورىندارىنىڭ ءبارى ونەردىڭ ءتۇرلى سالاسىنداعى كاسىبي ورىنداۋشىلار مەن ۇستازدار دايىندايدى. ال مادەنيەتتى دامىتۋ تەك مۇنىمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى. ناقتىلاپ ايتقاندا, كوپ ماسەلە باسقارۋ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا دا تىكەلەي بايلانىستى. ياعني, بۇل سالانى ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن, ارنايى ءبىلىمى بار, ىسكەر ماماندار باسقارسا, مادەنيەت پەن ونەر بارىنشا قارقىندى, تەز وركەندەيدى. سوعان وراي وركەنيەتتى ەلدەردە مادەنيەت پەن ونەردىڭ تىزگىنىن وسى سالادان ارنايى ءبىلىمى بار, بىلىكتى ماماندار ۇستايدى. بىزدەگى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ دە مادەنيەت پەن ونەرگە قاتىستى ۇيىمداستىرۋ مەن باسشىلىق جاساۋ جۇمىستارىن وسى سالانىڭ جوعارى ءبىلىمدى ماماندارى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. ايتسە دە قازىرگى زاماندا مادەنيەت پەن ونەردى دامىتۋ ءبىر مينيسترلىكتىڭ اۋقىمىندا عانا شەكتەلىپ قالمايتىنى دا بەلگىلى. بۇل, اسىرەسە جەر اۋقىمى ۇشان-تەڭىز قازاقستان ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى. ياعني كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنداعى اتقارۋشى ورىندار وزدەرىندەگى جاڭادان قىلتيىپ كورىنگەن جاس دارىنداردى بىردەن تانىپ, دۇرىس جولعا سالىپ, بيىككە كوتەرىلۋىنە باعىت-باعدار بەرىپ, شىنايى قامقورلىق جاساۋدى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ وتىرۋى كەرەك. بۇل ءۇشىن وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق اكىمشىلىكتەر مەن ولارعا قاراستى مادەنيەت باسقارمالارىنا مادەنيەت پەن ونەردىڭ قىر-سىرىن جەتىك بىلەتىن, بۇل سالادان ارنايى ءبىلىمى بار, قاجەتتى ءىس-شارالاردى دۇرىس ۇيىمداستىرا الاتىن بىلگىر ماماندار وتە قاجەت.
ال سوندا وسىنداي مادەنيەت ماماندارى جەتكىلىكتى مە؟ مىنە, وسى ماسەلەنى ارنايى زەرتتەپ, ساراپتاۋدان وتكىزىپ كورسەك, ءبىراز ولقىلىقتاردىڭ بەتى اشىلار ەدى. ياعني وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق مادەنيەت باسقارمالارىندا قىزمەت ىستەيتىندەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ مادەنيەتكە تىكەلەي قاتىسى جوق, وزگە ماماندىق يەلەرى ەكەندىگىنە وپ-وڭاي كوز جەتكىزۋگە بولادى. نەگە بۇلاي؟ جالپى, بىزدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءار سالاسىندا نەگىزىنەن ءوز ماماندارى قىزمەت ەتەدى. مىسالى, ءبىلىم بەرۋدە پەداگوگتار, دەنساۋلىق ساقتاۋدا دارىگەرلەر جۇمىس ىستەيدى. سول سياقتى مادەنيەتكە دە وسى سالاداعى مامانداردى كوپتەپ تارتقانىمىز ءتيىمدى ەمەس پە؟
ءسوز رەتى كەلگەندە بۇل ماسەلەنىڭ تەك مەملەكەتتىك قىزمەتپەن عانا شەكتەلمەيتىنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. مىسالى, ەلىمىزدەگى كوپتەگەن كونتسەرتتىك ۇيىمدار مەن تەاترلاردا بۇرىنعى انشىلەر مەن اكتەرلەر ديرەكتور بولىپ ءجۇر. ارينە, بۇل دۇرىس. دەگەنمەن ساحناداعى انشىلىك پەن اكتەرلىكتەن بىردەن ديرەكتورلىق لاۋازىمعا اۋىسۋ وڭاي ما؟ بۇگىن زامان وزگەردى, ءبىز قازىر نارىقتىق كەزەڭگە وتتىك, سوعان وراي, ونەر ۇجىمدارىنا باسشىلىق ەتەتىن لاۋازىمدى قىزمەتكەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بۇرىنعىدان الدەقايدا كۇردەلەندى. ەندىگى جەردە ولار تەك ونەردى عانا ەمەس, ەسەپ-قيساپتى دا, ەڭبەك تۋرالى زاڭ-ەرەجەلەردى دە, مەنەدجمەنتتى دە جاقسى بىلۋگە ءتيىس. مادەنيەت سالاسىنداعى مۇنداي بەساسپاپ مامانداردى قايدان تابامىز؟ ولاردى كىم, قانداي وقۋ ورىندارى دايىندايدى؟ جىل سايىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا سان مىڭداعان ءبىلىم گرانتى بولىنەدى. سولاردىڭ اراسىندا مادەنيەت سالاسىن باسقاراتىن ماماندار تاربيەلەۋ قاراستىرىلعان با؟ ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, بۇل نازاردان تىس قالىپ كەلگەن سىڭايلى. بولاشاقتا وسى ماسەلە ەسكەرىلسە دەيمىز جانە بۇعان قازىر تولىق مۇمكىندىك بار. ويتكەنى سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزگە قاجەتتى جاس مامانداردى دايىنداۋدا كوپتەگەن وڭ وزگەرىستەر قولعا الىنىپ, جاقسى جاڭالىقتار جۇزەگە اسۋدا. سولاردىڭ ءبىرى – بيىلعى جىلى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان ءبىلىم گرانتىنىڭ 20 مىڭعا كوبەيۋى. بۇل قوسىمشا گرانتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جوعارى ءبىلىمدى ماماندار جەتىسپەيتىن تەحنيكالىق جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا ءبىلىم الاتىندارعا بەرىلەدى ەكەن. دەمەك, الداعى ۋاقىتتا تەحنيكا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ءبىلىمدى دە قابىلەتتى جاس مامانداردىڭ كوپتەپ كەلىپ, بۇل سالانىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە كەڭ جول اشىلادى.
ايتسە دە, مۇنداي جوعارى ءبىلىمدى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مادەنيەت سالاسىندا دا بار ەكەندىگى ەستەن شىقپاعانى ءجون. مىنە, وسى جاعداي ەسكەرىلىپ, الداعى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورىندارىندا مادەنيەت پەن مەملەكەتتىك باسقارۋ ماماندىعىن بەرەتىن ارنايى كۋرستار اشىپ, وعان قوسىمشا ءبىلىم گرانتتارىن ءبولۋ ماسەلەسى قاراستىرىلسا دەيمىز. ارينە, مۇنى ءبىرىنشى كەزەكتە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسى مەن استانا ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇزەگە اسىرعان ءتيىمدى.
سونداي-اق, مادەنيەت پەن ونەرگە قاتىستى وقۋ ورىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا مادەنيەت جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ جونىندە ارنايى ءپان ەنگىزۋدىڭ دە مۇمكىندىگىن ويلاستىرعان ءجون. ياعني بۇل وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن تۇلەكتەر وزدەرىنىڭ كاسىبي ماماندىقتارىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەن دە حاباردار بولىپ شىعۋعا ءتيىس. بۇل دا وتە ماڭىزدى. ويتكەنى ونەر سالاسىنداعى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەندەردىڭ ءبارى بىردەي شىعارماشىلىق جولعا ءتۇسىپ, ءوز ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىس ىستەپ كەتپەيدى. ولاردىڭ اراسىنان دا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن باسقا سالاعا اۋىساتىندار كەزدەسەدى. وسىنداي جاستاردى مادەنيەتتەگى ۇيىمداستىرۋ مەن باسشىلىق جۇمىستارىنا تارتۋ ءتيىمدى. بىراق الدىن الا دايىندىعى بولماعاننان كەيىن ولاردىڭ مۇنداي جۇمىسقا, اسىرەسە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسىپ, مادەنيەتتى باسقارۋعا ارالاسۋى قيىن.
ونىڭ ۇستىنە قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسۋ ءۇشىن ارنايى سىناق تاپسىرىپ, سەرتيفيكات الۋ كەرەك. الدىن الا دايىندىعى جوق جاس مامانعا مۇنداي سىناقتى تاپسىرۋ وڭاي ەمەس. ال جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىپ ءجۇرىپ مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ شارت-تالاپتارمەن تانىسىپ, ارنايى ءبىلىم السا, ەشكىم دە كەيىن مۇنداي كەدەرگىگە كەزدەسپەيدى. بۇل جاعداي دا ونەرگە قاتىستى جوعارى وقۋ ورىندارىندا مادەنيەت پەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جونىندە ارنايى ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگىن دالەلدەي تۇسەدى.
ءسوزىمىزدى تۇيىندەي كەلە ايتارىمىز, ەلىمىزدەگى مادەنيەت سالاسىنداعى جۇمىستاردى ۇيىمداستىرىپ, باسشىلىق جاساۋعا قاجەتتى ماماندار دايىنداۋ بۇگىنگى تاڭداعى ەلىمىزدەگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سوعان وراي بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا ءبىر جۇيەگە ءتۇسىپ, ناقتى شەشىم تابادى دەپ ويلايمىز.
ءسۇلتانالى بالعاباەۆ,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
