فورۋمدا زاماناۋي ترەندتەر مەن جاڭا بايلانىس قۇرالدارىنا باعىتتالعان كىتاپ وقۋدى دامىتۋ بويىنشا باعدارلامالار قاراستىرىلدى. بايلانىس ارنالارى اراسىندا كىتاپ وقۋ (باسپا نۇسقادا دا,ەلەكتروندى نۇسقادا دا), وتە ماڭىزدى رولگە يە. بۇل – ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ نەگىزىن ساقتاۋدىڭ, انا ءتىلىنىڭ بايلىعىن ارتتىرۋدىڭ, سويلەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ ەڭ قۋاتتى مەحانيزمى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇل, جازۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نۇرداۋلەت اقىش, جازۋشى, بەلورۋسسيا جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەلەنا ستەلماح, جازۋشى, «قىرعىزستاننىڭ جاڭا ادەبيەتى» ەلەكتروندى كىتاپحاناسىنىڭ باس رەداكتورى ولەگ بوندارەنكو, اعىلشىن زەرتتەۋشىسى دجيل براۋن, ۆەنا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋدارماشىسى, دارىسكەرى ەريچ حاۆرەنەك, استانا قالاسى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ بالالارمەن جۇمىس جاساۋ جونىندەگى ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى گۇلميرا ابىلعازينا, م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ قازاقستانداعى فيليالىنىڭ پروفەسسورى نۇرسۇلۋ شايمەردەنوۆا, بالالار جازۋشىسى تولىمبەك ءابدىرايىم, جازۋشى جانات ەلشىبەك, اقىن بايبوتا قوشىم-نوعاي, بالالار جازۋشىسى بايانعالي ءالىمجانوۆ, «دەتسكي سايت. ورانجەۆىي ۆەربليۋد» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى لەۆ بوندارەۆ جانە ت.ب. قاتىستى.
فورۋمنىڭ العاشقى كۇنى بالالار ادەبيەتىنىڭ ءجاي-كۇيى, ەلىمىز بەن الەمدەگى ادەبي احۋال تۋرالى پلەنارلىق وتىرىس ءوتتى. وتىرىستا العاشقى بولىپ ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇل: «مەملەكەت باسشىسى «ەلىڭنىڭ ۇلى بولساڭ, ەلىڭە جانىڭ اشىسا, بويىڭدا ازاماتتىق نامىسىڭ بولسا, قازاقتىڭ جالعىز ۇلتتىق مەملەكەتىنىڭ كوركەيىپ, نىعايۋ جولىندا جان تەرىڭدى سىعىپ ءجۇرىپ قىزمەت ەت. ەلدىڭ دە, جەردىڭ دە يەسى ءوزىڭ ەكەنىڭدى ۇمىتپا. بالالار جازۋشىسى – بولاشاق ۇرپاقتىڭ ۇستازى. بالالار ادەبيەتى – ۇرپاق تاربيەسىنىڭ تالبەسىگى, تاعىلىم, ءتالىم ورداسى, سوندىقتان بۇل سالا ەشقاشان قامقورلىقتان, جاناشىرلىقتان قاعاجۋ بولماۋى كەرەك», دەدى ءوز سوزىندە.
جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان الەۋمەتتىك, سىني باعىتتاعى ادەبيەت كەرەك. بۇل – الەمدىك تاجىريبەدە بار نارسە. مۇنداي تۋىندىلاردا جاس كەيىپكەردىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋ كەزىندەگى ىشكى قاقتىعىسى, جان سارايىندا ساق-ساق قايناعان پروبلەمالارى كورسەتىلەدى. قازىر ەلىمىزدە بالالار باسىلىمدارى بار. بىراق ولار شالعاي اۋىلدارعا جەتىپ جاتقان جوق. سونىمەن قاتار كىتاپتاردىڭ دا تارالىمى مەن ساپاسى مامانداردىڭ كوڭىلىن كونشىتپەيدى. بەلگىلى اقىن بايبوتا قوشىم-نوعاي قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ ءوز انتولوگياسى شىعۋعا تيىستىگىن ايتتى. قازاق بالالار پوەزياسىنىڭ العاشقى انتولوگياسى 1977 جىلى «جالىن» باسپاسىنان, 1992 جىلى «شىناشاق» دەگەن اتپەن «بالاۋسا» باسپاسىنان جارىققا شىققان ەكەن. ودان بەرى ونداي انتولوگيا شىقپاعان. سونىمەن قوسا اقىن بالاباقشاداعى بالدىرعاندارعا ارناپ كىتاپ جازىلماي جاتقاندىعىن دا سوزگە تيەك ەتتى. «قازاق قازاق بولعالى قازاق- ءتىلدى بالاباقشالارعا ارنالعان ارنايى وقۋلىقتاردىڭ جازىلماي كەلە جاتقانى جونىندە مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتىندە از ايتىلعان جوق. بۇل قازىرگى تاڭداعى ەڭ وزەكتى ماسەلە دەپ ويلايمىز. بىراق ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن وسى ماسەلەنى شەشە الماي كەلەمىز. قازاق بالاباقشالارىندا بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ تاربيەشىلەر پايدالاناتىن وقۋلىقتار مەن حرەستوماتيالار دا شىعارىلعان ەمەس. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, اۋەلى بالاباقشا تاربيەشىلەرىنە ادىسكەرلەرمەن جانە وسى سالاعا قاتىسى بار باسقا دا ماماندارمەن اقىلداسا وتىرىپ, ارنايى ادىستەمەلىك جاساۋىمىز قاجەت. مىسالى, پەداگوگ وقۋ ۇدەرىسىن جاقسى بىلسە, ال ادەبيەتشى قاۋىم – اقىن-جازۋشىلار ونداي وقۋلىقتاردىڭ تىلدىك-شىعارماشىلىق جاعىن ۇيلەستىرەر ەدى. وسىلايشا ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ, بىرلەسە وتىرىپ جۇزەگە اسىراتىن جۇمىس شاش-ەتەكتەن», دەدى بايبوتا قوشىم-نوعاي.
بالالارعا ارنالعان كىتاپتارعا سۇرانىس كوپ ەكەنىن باسپا وكىلدەرى ءجيى ايتادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا اۆتورلار جوق. ال قالامگەرلەردەن سۇراساڭىز, جازعاندارى بار, ولاردى جارىققا شىعارىپ, ءتيىستى قالاماقىسىن تولەيتىن باسپا جوق. ەكى بار ءبىرىن-ءبىرى تابا الماي جۇرگەن سىڭايلى. ال كىتاپحاناشىلار تاراپى وقىرماندار مەن قالامگەرلەردىڭ اراسىنا جىلى بايلانىس ورناتىپ بەرەيىك, كەزدەسۋلەر, كەشتەر ۇيىمداستىرايىق دەپ وتىر.
بالالار ادەبيەتىندە كىتاپ شىعارۋدا دا, جازۋدا دا, ونى وقىرمانعا جەتكىزۋدە دە ءبىرشاما ماسەلەلەر بار. بۇنىڭ ءبارى وسى ۋاقىتقا دەيىن بۇل سالاعا دۇرىس كوڭىل بولىنبەي كەلە جاتقانىنىڭ كەسىرى. ەندى وسى ۋاقىتقا دەيىن ىستەمەگەن جۇمىستى قايتا اتقارىپ, جۇيەنى قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت. باسپا ءىسى, جۋرنالدار بالالارعا ارنالعان ماتەريالداردى قىزىقتى ەتىپ جەتكىزۋدىڭ جان-جاقتى جولىن قاراستىرىپ وتىر. قازىر پوليگرافيا دامىعان, ديزاين مەن گرافيكانىڭ ۋاقىتى. بۇرىنعىداي ءبىر ءتۇستى, يا جازىقتىقتا سالىنعان سۋرەتتەرمەن بالالاردى قىزىقتىرا المايسىز. كەڭىستىككە شىعىپ كەتكەن كەيىپكەرلەردىڭ ءتۇر-الپەتى دە بالالار ءۇشىن تارتىمدى بولۋى كەرەك.
«بالالارعا ارنالعان شىعارمالاردى وقىتۋدا كەڭ قولدانىلعان ءادىس – شىعارماعا لايىق سۋرەت سالدىرۋ. بۇل – «بالدىرعاننىڭ» ەجەلدەن بەرگى ءادىسى. بۇل ءادىس كۇن وتكەن سايىن جاڭا تەحنولوگيامەن, جاڭا باعىتپەن جۋرنالعا ءوڭ بەرۋ ۇستىندە. «بالدىرعاننىڭ» ءار بەتى سۋرەتشىلەردىڭ دە ەڭبەگى ەكەنىن قايتالاپ ايتقان ءجون. مىنە, بالالار ادەبيەتىن وقىتۋ ارقىلى ونەرگە باۋلۋ دەگەنىڭىز وسى.
بالالار اراسىندا شىعارماشىلىق بايقاۋلار وتكىزۋ دە ادەبيەتتى وقىتۋدا وتە كەرەك ءتاسىل. وسى رەتتە ءدال قازىرگى ساتتە «بالدىرعان» 60 جىلدىق مەرەيتويعا وراي ءۇش بايگە جاريالاپ ۇلگەردى. بۇل بايقاۋلاردىڭ بالالاردىڭ شىعارماشىلىق تۇرعىدا وسۋىنە, قالىپتاسۋىنا زور ىقپالى بولماق. سول سياقتى مۇنداي بايقاۋلار «ۇلان» گازەتىندە كوپ ۇيىمداستىرىلادى. «جاس ءتىلشى LIVE», «جۋرناليست بولعىڭ كەلە مە؟», «مەنىڭ سۇيىكتى ءمۋلتفيلمىم», «شىقشى تاۋعا, قاراشى كەڭ دالاعا», «قاۋىپسىز الەم» سياقتى بايقاۋلار بالالاردى جارىس تۇرىندە گازەت-جۋرنالمەن بايلانىسقا ۇندەسە, سول ارقىلى بالالار ادەبيەتىن وقىتۋدا دا كومەگى زور», دەدى «اقجەلكەن» جۋرنالى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى اسىلان تىلەگەن.
ۇلكەن ادەبيەتكە قادام جاسايتىن بولاشاق اقىن, يا جازۋشىنىڭ العاشقى ادەبي اسەرى ءوزى وقىعان ولەڭ, حيكايا, ەرتەگىدەن تۋادى. بالانىڭ قيالى وقىعان كىتابىنا قاراپ شىڭدالادى. دەمەك قانداي بولسىن ماماندىقتىڭ ءتۇپ باسىندا بالالار ادەبيەتى جاتادى. بالالار ادەبيەتى – بالا تاربيەسىنىڭ بەسىگى. «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە...» دەپ ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ ايتقان سياقتى, بولاشاعىن ويلاعان حالىق بالالار ادەبيەتىنە باسىمدىق بەرۋى ءتيىس.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
