ەجەلگى گرەك تاريحشىسى پلۋتارح: «ساق ساربازدارى ساداقتىڭ ادىرناسىن شەرتىپ كۇي وينايدى, ءان سالادى» دەپتى. مىسالى, قازىرگى «اقساق قۇلان» كۇيىن الايىق. ول ءحىى عاسىردىڭ مۇراسى بولسا, اسان قايعىنىڭ «ەل ايىرىلعانى» ءحىV عاسىرعا ءتان تۋىندى. ودان كەيىنگى ءحىح عاسىر الىپتارى – داۋلەتكەرەي, تاتتىمبەت, قۇرمانعازى, قازانعاپ كۇيلەرى... وسىلاي كەتە بەرەدى.
جوعارىداعى «دومبىرا كۇنى» ءراسىمى ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ءبىر سالاسى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. وسى ورايدا, ايتپاعىمىز ۇلى مۇرا كۇي ونەرىن ورىندايتىن اسپاپ – دومبىرا وتە قاراپايىم قۇرال. بار بولعانى توعىز پەرنە, ەكى ىشەك. ەل ىشىندە بۇل اسپاپتىڭ ءۇش ىشەكتى تۇرلەرى دە كەزدەسەدى.
سونىڭ ءبىرى – وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي ابايدىڭ ءانشىسى الماعامبەت قاپسالەم ۇلىنىڭ ءۇش ىشەكتى دومبىراسى. بۇل جادىگەر ءدال قازىر استانا قالاسىندا ورنالاسقان قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ كورمە زالىندا تۇر. ياعني بۇيىمدى ەلوردالىقتارعا كوزايىم ەتۋ ءۇشىن سەمەي قالاسىندا ورنالاسقان ابايدىڭ مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق مۇراجايىنان اكەلىنىپتى. جادىگەردى مۋزەيگە وتكىزگەن اباي اۋدانى, قاسقابۇلاق اۋىلىندا شوپان بولعان سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى شابدەن الماعامبەت ۇلى مەن ونىڭ قارىنداسى سالتانات ەكەن.
جادىگەردىڭ سيپاتتاماسىنا توقتالساق, ونىڭ تانىستىرىلىم قۇجاتىندا مۇرا ء«حىح عاسىردا جاسالعان» دەگەن اقپار تۇر. اسپاپ كادىمگى ويدىڭ قارا اعاشىنان ويىلعان, ۇزىندىعى شامامەن – 85-90 سم. بەت قاقپاعى قاراپايىم پانەر دە شاناق فورماسى ءۇش بۇرىشتى. ءدۇمىنىڭ جالپاقتىعى – 25 سم, ال اسپاپتىڭ ىشەك بەكىتىلەتىن كىندىكشە تۇيمەسىنەن, شاناقتىڭ ساعاعىنا دەيىنگى ولشەمى – 30 سم. شاناق ءدۇمىنىڭ قالىڭدىعى – 3 سم دە, ساعاعى – 5 سم. ۇندىكتىڭ ۇلكەن تەسىگىن اينالدىرا توعىز ساڭىلاۋ جاساپ, ءتورتبۇرىش الاقانىنا ءۇش ىشەكتىڭ قۇلاعى ورناتىلعان.
زەرتتەۋشى قايىرجان كۇزەمباەۆتىڭ دەرەگى بويىنشا اباي اتامىز ءان شىعارعاندا رۋى ۋاق مۇقا دەيتىن شەبەرگە جاساتقان ءۇش ىشەكتى دومبىراسىن تولعاپ وتىرىپ ءاننىڭ سازىن قۇراپ الىپ, ونى ءانشى الماعامبەتكە ايتقىزىپ, جەتىلدىرگەن دەيدى. وسىعان ۇقساس پىكىردى جاس زەرتتەۋشى كۇيشى رۇستەم نۇركەنوۆ تە ايتادى.
ابايدىڭ ءوز اندەرىن الماعامبەتكە ايتتىراتىن سەبەبى, الەكەڭ وتە دارىندى ادام بولعاندىقتان دەيدى بىلەتىندەر. تاعى ءبىر دەرەك ءانشى الماعامبەت 1914 جىلى ابايدىڭ دۇنيەدەن وزعانىنا 10 جىل تولۋىنا وراي سەمەيدە نۇرعالي جانە ءنازيپا قۇلجانوۆتار ۇيىمداستىرعان ەسكە الۋ كەشىندە ءدال وسى دومبىراسىمەن ۇستازىنىڭ اندەرىن ورىنداعان ەكەن.
وسىلاي ابايدىڭ باستاۋىمەن سەمەي وڭىرىندە جاڭعىرعان (بۇرىندارى بولعان) ءۇش ىشەكتى دومبىرامەن ونەر كورسەتۋ ءىسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ دامىعان. كۇيتانۋشى رۇستەم شاھمۇران ۇلىنىڭ پايىمىنشا ابايدىڭ بالاسى اقىلباي مەن نەمەرەسى يسرايل ءۇش ىشەكتى دومبىرانى شەبەر تارتقان. وسى يسرايلدىڭ دومبىراسى قازىر سەمەيدەگى ابايدىڭ مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق مۋزەي قورىندا ساقتاۋلى.
مۋزىكا زەرتتەۋشىلەر ءۇش ىشەكتى دومبىرامەن ءان-كۇي ورىنداۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى دەيدى. سەبەبى ءۇشىنشى تۇرعان جەتىم ىشەكتىڭ ءرولى وزگەشە. ول مۋزىكاعا پەنتاتونيكالىق دىبىس قوساتىندىقتان ونى ۇيلەستىرۋ وڭاي ەمەس. دەيتۇرعانمەن كەڭەس زامانىندا بۇل اسپاپتى تولىق مەڭگەرگەن ادام رەتىندە اقىن شاكىر ابەنوۆتىڭ اتى ايتىلادى. ودان كەيىن شاكىردىڭ وزىنەن وسى دومبىرانى تارتۋدى ۇيرەنگەن شاكارىم اندەرىن ناسيحاتتاۋشى مارقۇم كەلدەنباي ولمەسەكوۆ اسا جوعارى دەڭگەيدە بولماسا دا ءبىراز جىل ناسيحاتتادى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
