سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار
ەل ورتالىعى الاتاۋدان ارقاعا قونىس اۋدارعاندا سان تاراپتان اعىلىپ كەلىپ جاتقان جاڭا استانالىقتاردىڭ الدىنان شىعاتىن پروبلەمالار دا اۋقىمدى بولاتىن.
تۇرمىستاعى قيىندىقتارعا قوسا, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ, قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارى, ۋاقىتشا تۇراقتايتىن قوناقۇيلەر, اۋىرىپ-سىرقاي قالساڭىز قارالاتىن ەمحانا مەن اۋرۋحانا جەتىسپەۋشىلىگى كوزگە ۇرىپ تۇراتىن. ۋچاسكەلىك دارىگەرگە كىرۋدىڭ ءوزى وڭاي بولمايتىن-دى. ءبارى تاپشى, شاعىن عانا وبلىس ورتالىعىنا لايىقتالعان قالا ءۇشىن ءۇستى-ۇستىنە كەلىپ جاتقان ءنوپىر حالىقتىڭ سۇرانىسىن وتەۋ قيىن ەدى. ويتكەنى 20 جىل بۇرىن استانادا دەنساۋلىق ساقتاۋ ورىندارى وتە از بولدى. بار-جوعى 6 ەمحانا, ديسپانسەرلەرمەن قوسىپ ەسەپتەگەندە 10 شاقتى اۋرۋحانا عانا جۇمىس ىستەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە كادۋىلگىدەي قيىندىق تۋدىردى.
سوندىقتان الماتىداعى ىرگەلى, قالىپتاسقان مەديتسينالىق ورتالىقتاردىڭ بولىمشەلەرىن اشۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. بۇل رەتتە مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ ىشىندە الماتىدان ارقاعا العاش قونىس اۋدارعان پرەزيدەنت ءىس باسقارماسىنا قاراستى ورتالىق ەدى. شاعىن عانا ەكى قاباتتى عيماراتتاعى بىلىكتى دارىگەرلەرگە قارالۋ قاراپايىم جۇرتشىلىققا ارمانداي كورىنەتىن. سول سەبەپتى پاتسيەنتتەر اقىلى نەگىزدە مامانداردىڭ كەڭەسىن الۋمەن عانا شەكتەلىپ ءجۇردى. ال قالا تۇرعىندارى «استانالىقتار» دەگەن مارتەبەسىنە قاراماستان, دەرتى قيىنداۋ تيسە الماتى, ماسكەۋ, تاشكەنت, ءنوۆوسىبىر, ال قولى جەتكەندەرى الىس شەتەلدەرگە اعىلىپ جاتاتىن.
– اجار ءبىر جاسقا تاياعاندا دارىگەرلەر جۇرەگىندە اقاۋى بار دەپ ەسەپكە الدى. استاناعا كوشىپ كەلگەندە قىزىم ءالى مەكتەپكە بارمايتىن. ءبىرىنشى سىنىبىن اياقتاعاندا دارىگەرلەر ەندى سوزۋعا بولمايتىنىن, اقاۋى وزدىگىنەن بىتەر ۋاقىت وتكەنىن جەتكىزدى. بىراق وپەراتسيا جاسايتىن مامان جوق ەدى. ءسويتىپ الماتىداعى سىزعانوۆ اتىنداعى ينستيتۋتقا جولداما بەردى. وپەراتسياعا دەيىن 15 مەتر جۇرسە شارشاپ, جۇرەسىنەن وتىرا قالاتىن اجار اۋرۋحانادان شىققاندا حايۋاناتتار پاركىن قىزىقتاپ, ساعاتتاپ جۇرگەنى ەسىمدە.
سول ءساتتى كورگەندە قۋانىشتان جانارىما جاس ءۇيرىلىپ, كوز الدىم تۇماندانا بەرەدى, – دەيدى العاشقى استانالىقتاردىڭ ءبىرى الما 18 جىل بۇرىن كورگەن قيىندىعىن ەسكە الىپ. سول وتپەلى كەزەڭدە اجار عانا ەمەس, جانى قينالعان ناۋقاستار استانادان وڭدى ەم تابا الماي, باسقا قالالاردى نەمەسە شەتەلدەردى بەتكە الاتىن. مۇنىڭ بارلىعى ەلوردانىڭ ءوز مەديتسينالىق قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن تانىتتى. بۇگىندە ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن قازاقستاندىق مەديتسينانىڭ ماقتانىشىنا اينالعان جاڭا زاماناۋي ورتالىقتار ول ۋاقىتتا استانالىق تۇرعىنداردىڭ ويىندا بولماعان دا بولار, بالكىم...
انا مەن بالا ورتالىعى
ءيا, كوپ ۇزاماي جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن, زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان ەڭ العاشقى ەمدەۋ ورىندارى پايدالانۋعا بەرىلە باستادى. الدىمەن استانانىڭ ابىلاي حان كوشەسىندەگى «ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىق» پاتسيەنتتەرگە جوعارى ساپالى دارىگەرلىك قىزمەت كورسەتۋدى جولعا قويدى. ال سىرقات بالالار بولسا ءالى دە الماتىعا جول تارتاتىن. 2007 جىلى ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنان «انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ» اشىلۋى شىن مانىندەگى بەتبۇرىستى قادام بولدى.
بۇل – ات شاپتىرىم اۋماقتى الىپ جاتقان ءىرى ەمدەۋ مەكەمەسى. 500 ورىندىق, كوپ بەيىندى بىرنەشە بالالار كلينيكاسىنىڭ باسىن قۇراعان ەمدەۋ ورنىنىڭ پەرزەنتحاناسى, جۇكتى ايەلدەردىڭ پاتولوگياسىنا ارنالعان بىرنەشە بولىمشەسى بار. ءبىر پەدياتريالىق بلوگىنىڭ وزىندە ەندوكرينولوگيا, جالپى سوماتيكا, ەرتە جاستاعى بالالار نەۆرولوگياسى, ۋرونەفرولوگيا, رەۆماتولوگيا, دياليز, ورتوپەديا, ۆەرتەبرولوگيا بولىمشەسى, ونكوگەماتولوگيا, بالالار حيرۋرگياسى, جاڭا تۋعان نارەستەلەر حيرۋرگياسى سىندى سانداعان بولىمشەدەن تۇراتىن كلينيكانىڭ اشىلۋى ەلدى ەلەڭ ەتكىزدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر قاجەتتى ەم الىپ, وپەراتسيا جاساتىپ, دياگنوزدارىن ناقتىلايتىن ورتالىق عيماراتىنىڭ ءوزى ەڭسەلى كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە كلينيكا اشىلار ساتتە ماماندارى ىرىكتەلىپ, شەتەلدەردە پراكتيكادان ءوتىپ, جان-جاقتى دايار بولىپ كەلدى.
البەتتە, باۋىر ەتى بالاسىنىڭ اۋىرعانىنا قاي اتا-انا شىداپ تۇرا الادى؟ ءۇمىت ارقالاپ استاناعا جەتكەندە كومەك قولىن سوزاتىن وسىنداي ورتالىقتىڭ بولعانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن كوپتەگەن اتا-انانى كەزدەستىرەمىز, رەداكتسياعا دا حابارلاسىپ جاتادى. ال سالماعى 500-600 گرامم عانا قىزىلشاقا ءسابيدى كەسار تىلىگى ارقىلى انا قۇرساعىنان الىپ قاتارعا قوسۋ قانداي قاجىرلى ەڭبەك دەسەڭىزشى؟!..
ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى
2008 جىلى ەل پرەزيدەنتىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جۇمىسىن باستاعان ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى جايىندا, ونداعى دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى تۋراسىندا ەستىمەگەن جان سيرەك بولار, ءسىرا. ورتالىق ازياداعى ەڭ جاڭا ەمدەۋ ادىستەرىن قولدانۋ مەن ەرتە دياگنوستيكالاۋدان باستاپ پاتسيەنتتەردىڭ وڭالۋىمەن اياقتالاتىن نەيروحيرۋرگيالىق قىزمەتتەردىڭ تولىق تىزبەگىن كورسەتەتىن كوشباسشى كلينيكا تۋراسىندا جىلى ءسوز جەتەرلىك. بۇگىنگە دەيىن تىنىمسىز ىزدەنىسىمەن, مىقتى مامانداردى توپتاستىرۋمەن ەرەكشەلەنەتىن ورتالىقتىڭ تىزگىنى دە تەگەۋرىندى قولدا. ناقتى ايتقاندا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى سەرىك اقشولاقوۆ باسقاراتىن ۇجىم ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي قيمىلدايدى. جىلىنا 2 جارىم مىڭداي كۇردەلى وپەراتسيا جاسايتىن ورتالىقتاعى دارىگەردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسى ءومىر مەن ءولىم اراسىنداعى ارپالىستان, تىنباس تايتالاستان, كۇردەلى كۇرەستەن تۇرادى. ەگەر مەديتسينا بۇرىنعى كۇيىندە بولسا اجالدىڭ جەڭىسىمەن اياقتالار ساتتەردى قازىر ءومىر جەڭىپ, قۋانىش ەسەلەنىپ, ءومىردىڭ قىمباتتىعىنا ودان سايىن كوز جەتە تۇسۋدە. سونداي جايتتىڭ ءبىرى مىنا وقيعا دەۋگە بولادى.
اۋرۋحاناعا جەدەل تۇردە جەتكىزىلگەن اياعى اۋىر ايەل ەسىنەن تانعان. اناسىنا دا, قۇرساقتاعى بالاسىنا دا اۋا جەتپەگەنىنە قورعانعان اعزادا ۋاقىتىنان بۇرىن تولعاق باستالىپ, شامادان تىس جۇكتى كوتەرە الماعان جۇرەك توقتاپ قالادى. جان دارمەن ميعا ەندوۆاسكۋليارلىق ادىسپەن وتا جاسالىپ جاتقاندا, ەندى ءبىر حيرۋرگتەر كەسار تىلىگى ارقىلى نارەستەنى امان الىپ قالىپ, انانىڭ دا, بالانىڭ دا ومىرلەرىن ساقتاپ قالدى. ال بۇرىن مۇنداي جاعداي قيال-عاجايىپتىڭ ەنشىسىندەي كورىنەتىن...
بۇكىلالەمدىك نەيروحيرۋرگيا قوعامدارى فەدەراتسياسىنىڭ (WFNS) ءبىلىم بەرۋ كۋرستارىن وتكىزىپ, حالىقارالىق ISO 9001-2000 ساپا سەرتيفيكاتىن يەلەنىپ, JCI باستاپقى باعالاۋىنان وتكەن, مەديتسينا سالاسىنداعى «ساپا ءۇشىن ەۋروپالىق گران-پري» ماراپاتىن جانە حالىقارالىق بىرىككەن كوميسسيا (Joint Commission International) اككرەديتاتسياسىن يەلەنگەن كلينيكانىڭ ەڭبەگى ەلىمىزدە دە لايىقتى باعاسىن الۋدا. سونىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە «قىزمەت كورسەتۋشى ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىن يەمدەنۋىن, ورتالىقتىڭ 6 دارىگەرىنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا نەيروحيرۋرگيالىق پاتولوگيانى ەمدەۋدىڭ جوعارعى تەحنولوگيالى يننوۆاتسيالىق ادىستەرىن دامىتۋ» تاقىرىبى بويىنشا جۇمىستار تسيكلى ءۇشىن عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق بەرىلگەنىن ايتقان ورىندى.
ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2011 جىلدىڭ 12 قازانىنان باستاپ ەسىگىن ايقارا اشقان ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعىن عاجايىپقا تەڭەسەك تە ارتىق ەمەس. حالىقارالىق ساپاعا تولىق جاۋاپ بەرەتىن, مەديتسينالىق قىزمەت ەتۋ دەڭگەيى مەن سەرۆيس ستاندارتتارىنا سايكەس ورتالىق ازيا اۋماعىنداعى جەتەكشى ورتالىقتا جيىرماعا جۋىق يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا ەنگىزىلگەن. مەديتسينا تىلىندە جاساندى جۇرەك قارىنشاسىن يمپلانتاتسيالاۋ, Rوس Safe جۇيەسىن قولدانىپ وتا جاساۋ, Cardioblate جۇيەسىندەگى اقش وتالارى, Cardioblate راديو جيىلىكتى ابلاتسيا جۇيەسىن قولدانا وتىرىپ, جۇرەك قاقپاقشاسىن پروتەزدەۋ, جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى, ەكمو كومەگىمەن قارىنشاارالىق قالقانىڭ كەمىستىگىن ترانسكاتەتەرلىك ادىسپەن جابۋ وپەراتسياسى ءتارىزدى تولىپ جاتقان تۇسىنىكسىز تەرميندەر سىرتىندا قانشاما پاتسيەنتتىڭ قاتارعا قوسىلىپ, تۋىس-تۋعان, جاقىن-جۋىعىن قۋانىشقا بولەگەنى جاتىر دەسەڭىزشى...
ال يمپلانتاتسيالاۋ ورتالىعىنىڭ دارىگەرلەرىمەن بىرلەسە العاش رەت 2011 جىلعى 7 قاراشادا قان اينالىمىنا قوسىمشا قولداۋ كورسەتەتىن قوندىرعىنى (Heart Made II), 2011 جىلعى 13 جەلتوقساندا قازىرگى زامانعا ساي Heart Ware Ventricle Assist Device (VAD) قوندىرعىنى يمپلانتاتسيالاۋ ناتيجەسىندە قازاقستان اشىق جۇرەككە جاسالاتىن تەڭدەسى جوق, جوعارى تەحنولوگيالىق وتالاردى جاسايتىن الەمنىڭ 22 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنسە, 2012 جىلعى 8 تامىزدا ورتالىق بازاسىندا سوزىلمالى جۇرەك قىزمەتىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بار پاتسيەنتتەرگە ترانسپلانتاتسيالاۋ جۇرگىزىلدى. ترانسپلانتاتسيا, ونىڭ ىشىندە جۇرەك الماستىرۋ ۇعىمى بۇرىن الىس شەتەلدەردىڭ ەنشىسى كورىنسە, ەندى ەلىمىزدە جاسالۋدا. ياعني دونور سىيلاعان جۇرەكپەن ومىرلەرىن ۇزارتسام دەگەن جانداردىڭ ءۇمىت وتى مازداپ تۇر.
ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعى
ەمدەۋ ورنىنىڭ ەسىگى ءالسىز بولسا دا جىلت ەتكەن ۇمىتپەن اشىلادى. ال بۇل مەكەمەگە كەلىپ ەم الۋشى ءۇشىن پسيحولوگيالىق تۇرعىدا بويداعى ۇرەيدى جەڭۋدىڭ وزىنە ءبىراز كۇش قاجەت. ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعى ۇزىلمەگەن ۇمىتتەردى ايلارعا, ايلارعا ەمەس-اۋ, جىلدارعا جالعايتىن, پاتسيەنتتەرىنە ءومىر سىيلايتىن مەكەمە. كۇن سايىن جۇرگىزىلەتىن كۇردەلى وپەراتسيالار, ايرىقشا اۋىر جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينانى قاجەتسىنەتىن ورگاندار مەن تىندەر ترانسپلانتاتسياسىنىڭ ۇستىنە سانيتارلىق اۆياتسيا جەلىسى بويىنشا وڭىرلەردەن كەلگەن پاتسيەنتتەرگە, ونىڭ ىشىندە گەستاتسيالىق كەزەڭى 32 اپتاعا دەيىنگى جۇكتى ايەلدەرگە جانە ەكستراگەنيتالدى اسقىنۋلارى بار انالارعا بوسانعاننان كەيىن دە جوعارى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن ورتالىققا قاشان بارساڭ دا قاربالاس ۇستىنەن تۇسەسىڭ.
گەموفيليا جانە وستەوونكولوگيا, قولقا انەۆريزمالارىن كەشەندى ەمدەۋ كەزىندە سۇيەك كەمىگىنىڭ اللاگەندى جانە گاپلويدتى ترانسپلانتاتسياسى, تەرى ترانسپلانتاتسياسى (كسەنوترانسپلانتاتسيا پاتەنتى بار), باۋىرعا ترانسپلانتاتسيا جاساۋ, مودۋلدىك بۋىنداردىڭ ورتوپەدياسى سياقتى ەكسكليۋزيۆتى تەحنولوگيالاردى وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ تاجىريبەسىنە ەنگىزۋدە ءوز ورنىن العان ورتالىق وتاندىق گەماتولوگيانىڭ تاريحىندا ونكوگەماتولوگيا جانە سۇيەك كەمىگى ترانسپلانتاتسياسى بولىمشەسىن تۇڭعىش رەت اشقان بولاتىن. وسىنىڭ وزىمەن ءۇمىتى وشۋگە اينالعان تالاي ناۋقاسقا جارىق كۇننىڭ ساۋلەسىن كورۋگە جول اشىلدى. ورتالىق بازاسىندا 2011 جىلى ەلىمىزدە العاش رەت ءتىرى دونوردان بۇيرەكتى لاپروسكوپيالىق جولمەن الۋ ارقىلى, 2012 جىلى – ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ءولى دونوردان ورگانداردى (بۇيرەك, جۇرەك) مۋلتيورگاندىق جولمەن الۋ ارقىلى, 2013 جىلى – العاش رەت ءولى دونوردان باۋىردى ورتوپتيكالىق ترانسپلانتاتسيا ارقىلى اۋىستىرۋ جانە ەلىمىزدە العاش رەت بالاعا ءتىرى دونوردان باۋىردى ترانسپلانتاتسيالاۋدىڭ وسى ورتالىقتا جۇرگىزىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
ءتۇيىن:
ساۋمال سامالدى سارىارقانىڭ كىندىگىندە, ەسىلدىڭ جالت-جۇلت ەتكەن تولقىنىنا ءجۇزىن جۋىپ, تولعان ايداي تولىسا, كەربەز كوسىلىپ, كەرىم كەلبەتىمەن كەرىلىپ جاتقان استانانىڭ سول جاعالاۋىنان ورىن تەپكەن, زامان تالابىنا ساي سالىنعان اۋرۋحانالاردىڭ تابالدىرىعىن اتتاعاندا ءۇمىت پەن كۇدىكتىڭ تايتالاساتىنى راس. الايدا جالعانداعى قىمباتى – ءومىرىن دارىگەر قولىنا تاپسىرىپ, جاراتۋشىدان مەدەت تىلەپ كەلگەن جانداردىڭ قولتىعىنان سۇيەي كىرگىزگەن اۋرۋحانادان ءوز اياعىمەن اتتاپ شىعىپ بارا جاتقانىن كورۋدىڭ قۋانىشى مۇلدە بولەك.
ءومىر مەن ءولىم تايتالاسىندا استاناداعى كلينيكالارداعى اق حالات كيگەن انتىنا ادال قاۋىم وسىلايشا ءوز جۇمىستارىن جالعاستىرىپ, كۇدىكتى جەڭگەن ءۇمىتتىڭ سالتانات قۇرۋىنا جول اشىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى مەگاپوليستىڭ مەديتسينالىق كلاستەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
