«قازاق جازۋىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ: جاھاندانۋ جاعدايىنداعى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋى» تاقىرىبىن ارقاۋ ەتكەن شارا اياسىندا لينگۆيست عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر الەمدىك كوممۋنيكاتسياداعى لاتىن گرافيكاسىنىڭ ءرولى, ءالىپبي اۋىستىرۋداعى الەمدىك تاجىريبە جانە عىلىمي-ادىسنامالىق ۇستانىمدار, رۋحاني جاڭعىرۋ: ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسىندەگى يننوۆاتسيالىق ادىستەمە جايىنداعى ويلارىن ورتاعا سالدى.
لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋدى قامتاماسىز ەتەتىن العىشارتتار مەن تەتىكتەردى تالقىلاۋعا ارنالعان پلەنارلىق ماجىلىسكە وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ قاتىستى. ء«الىپبي اۋىستىرۋ – تاريحي وقيعا. وسى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا جۇمىسى مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلەنىڭ تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك سۇراقتارىن ورتاعا سالىپ, عالىمداردىڭ پىكىرلەرىن بولىسۋگە باعىتتالىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە لاتىن گرافيكاسىنا ەرتەرەك كوشكەن تۋىستاس تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى, شەتەلدىك عالىمداردىڭ ساليقالى ويلارى الداعى جۇمىسىمىزعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ايماق باسشىسى.
ءماجىلىس سالتاناتتى ساتپەن باستالدى. ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ابزال تالتەنوۆ وسى شارانىڭ قۇرمەتتى قوناعى رەتىندە تۋعان جەرىنە ارنايى كەلگەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باقىتجان حاسان ۇلىن 80 جاس مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, قۇرمەت كورسەتتى.
تمد كولەمىندەگى الەۋمەتتىك لينگۆيستيكانىڭ نەگىزىن قالاۋشى بەلگىلى عالىم باقىتجان حاسان ۇلى «مەملەكەتتىك ءتىلدى جاھاندانۋ تۇزاعىنا تۇسىرمەۋ كەرەك» دەگەن پىكىرىن ايتتى. «عالىم رەتىندە ءالىپبيدىڭ سوڭعى قابىلدانعان نۇسقاسى سوتسيولينگۆيستيكالىق تالاپتارعا ساي ەمەس دەپ ەسەپتەيمىن. سوندىقتان الدىمەن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋدىڭ ۇستانىمدارىن ايقىنداپ الۋىمىز كەرەك. ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ فونەتيستەرى دايىنداعان «ۇلتتىق ءالىپبيدىڭ» دۇرىس تۇزىلگەنىنە سوتسيوفونەتيكالىق تۇرعىدان كوز جەتكىزۋگە بولادى. قازاق تىلىنە قىزمەت ەتەتىن قازاق ءالىپبيىن اعىلشىن پەرنەتاقتاسىنداعى 26 تاڭباعا تاڭۋ – قاتەلىك. زاماناۋي كومپيۋتەردىڭ ءالىپبيىمىزدى نەگىزگە الىپ, قىزمەت كورسەتۋىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا ناقتى شارالار جاسالۋى ءتيىس», دەيدى باقىتجان حاسان ۇلى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ءالىپبي رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىرعان تەحنيكالىق ءالىپبي قابىلدانسا, ءتىلىمىز كومپيۋتەرگە يكەمدەلەدى, اعىلشىنداندىرۋ پروتسەسى جۇرەدى دە, ۇلتتىق بوياۋىمىزدى جوعالتامىز. وسى رەتتە عالىم «ۇلتتىق ءالىپبي» جالپىحالىقتىق قولداۋعا يە بولسا, ەشتەڭەدەن ۇتىلماس ەدىك» دەگەن پىكىرىن ورتاعا سالدى.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋات بوراش اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى بايانداي كەلە: «لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءالىپبيى جاسالدى. 2025 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋ جوسپارلانىپ وتىر. ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا ءالفاۆيتتىڭ تۇجىرىمداماسىن بەكىتىپ, قىركۇيەكتە ۇلتتىق كوميسسياعا ۇسىنامىز. سودان كەيىن لاتىن قارپىنە وقۋ-ادىستەمەلىك جاعىنان كوشۋ باستالادى», دەدى.
كونفەرەنتسياعا قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇركيا, ازەربايجان, رەسەي ەلدەرىنەن كەلگەن عالىمدار, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى. وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءاندىجان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى شاحيدا شاحابيتدينوۆا الفاۆيت پروبلەماسىنا الەۋمەتتىك تۇرعىدان قاراۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. ازەربايجان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, عىلىم دوكتورى مايىر اسكەروۆ قازاق ءالىپبيىنىڭ جاڭا نۇسقاسىن قابىلداۋ ەڭ الدىمەن تۇركىتىلدەس حالىقتاردى ءوزارا جاقىنداستىرۋعا باعىتتالعان قادام دەگەن پىكىردە. ءالىپبي جاساۋ كەزىندە لينگۆو-پسيحولوگيالىق نەگىزدەگى ەرەجەلەردى ساقتاۋ كەرەك. وسى ەرەجەلەردىڭ سەگىزى لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا قازاق الىپبيىندە بارىن بايقادىق دەيدى ول.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ومەر كودجامان لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن ءالىپبي ماسەلەسى بويىنشا تۇركى كەڭەسى مەن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەنىن, 2012 جىلى بىرىڭعاي ءالىپبي ۇلگىسىن جاساعانىن ايتتى. «قازاق ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەپ قايتا جاساقتاۋ پروتسەسى باستالعاندا بىرىڭعاي ءالىپبي ۇلگىسى بويىنشا ورتاق تەرميونولوگيا كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن, وزگە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارىن قازاقستانعا جولدادىق. ەندى, مىنە, قابىلدانعان سوڭعى ءالىپبي ۇلگىسىندە سول جۇمىستاردىڭ ەسكەرىلگەنىن كورىپ وتىرمىز», دەيدى و.كودجامان.
ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى تىلدەردى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەربول تىلەشەۆ, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەردەن قاجىبەك, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولات جەكسەنعاليەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى, باسقا دا عالىمدار لاتىن گرافيكاسىنداعى جاڭا قازاق ءالىپبيىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدى تۇستارىنا توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وتكەن كونفەرەنتسيادا عالىمدار, ءتىل جاناشىرلارى مەن قوعام قايراتكەرلەرى بايىپتى باياندامالار جاسادى. ەكى كۇنگە سوزىلعان شارا قورىتىندىسى بويىنشا دايىندالعان ۇسىنىستار جاڭا ءالىپبي ەنگىزىلەر تۇستا ەسكەرىلسە, ماقساتتىڭ ورىندالعانى.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ
