مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنا سايكەس, بيىل شاعىن نەسيەلەۋدىڭ كولەمى 20 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى. كاسىپكەرلەرگە وسى جىلى 62 ملرد تەڭگە بەرىلەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە اۋىلعا شاعىن نەسيە بەرەتىن ۋاكىلەتتى ۇيىم بولىپ تابىلادى. نەسيەلەر ءوز بيزنەسىن اشۋعا نەمەسە كەڭەيتۋگە بەرىلەدى. جوبانىڭ ماقساتتى باعىتتالۋىنا بايلانىستى قارىزدىڭ مەرزiمi, سوماسى, جەڭىلدەتىلگەن مەرزىمى وزگەرiپ تۇرادى. مال شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جوبالاردىڭ تالاپتارى بار. ماسەلەن, قارىز الۋشىنىڭ ساتىپ الىناتىن جانە قولداعى ءوز مالىن ۇستاۋعا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمى بولعانى ءجون.
لەبياجى اۋدانىندا ورنالاسقان «جۇلدىز» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قۋانىشبەك ءتۇسىپوۆ مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. بۇگىندە شارۋاشىلىعىندا 60-تان استام ءىرى قارا مال ءوسىرىپ وتىر. مەملەكەتتىڭ جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەرى تۋرالى قور ماماندارىنىڭ اۋدان تۇرعىندارىمەن وتكىزگەن كەزدەسۋىندە ەستىگەن ول تابىنىن وسىرۋگە بەل بايلاپ, نەسيە الۋعا بەكىنىپتى. ءسويتىپ «بيزنەس باستاۋ» كۋرستارىنان ءوتىپ, ءتيىستى قۇجاتتاردى جيناپ, قوردىڭ قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشىمىنە يە بولادى. نەسيە الۋ تۋرالى كەلىسىمشارتقا قول قويعان كاسىپكەردىڭ شوتىنا بۇگىندە نەسيەلىك قارجى اۋدارىلىپ تا قويىپتى.
– ەكى ايعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا نەسيەگە قول جەتكىزدىم. ەندى 4 ميلليون تەڭگەگە 16 مال باسىن ساتىپ الامىن. شارتتارى وتە ءتيىمدى: مەرزىمى ۇزاق, ال پايىزى تومەن. ءبىر جىل – جەڭىلدەتىلگەن مەرزىم. بۇل ۋاقىتتىڭ ىشىندە ساتىپ الىنعان مالدى ءوسىرىپ, ساتىپ, ءبىراز پايدا تابۋعا بولادى. كەپىلگە ءۇيىمدى قويدىم. جاقىن بولاشاقتا تاعى ءبىر نەسيە الىپ, ەت باعىتىنداعى شەتەلدىك اسىل تۇقىمدى مال باسىن ساتىپ السام دەگەن جوسپارىم بار, – دەيدى قۋانىشبەك.
قور ماماندارىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, بيىل «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى» اياسىندا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ سوماسى – 4 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەدى ەكەن. جىلدىق ۇستەمە مولشەرى – 6 پايىز, مەرزىمى 7 جىلعا دەيىنگى ارالىقتى قامتيدى. مۇنداي شارتتار ءوز بيزنەسىن اشامىن جانە كەڭەيتەمىن دەگەن اۋىل تۇرعىندارىنا وتە ءتيىمدى. سونىڭ ارقاسىندا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار فەرمەرلىك شارۋاشىلىق اشىپ, جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا. باعدارلاما اياسىندا بولىنگەن قارجى «يگىلىك», «كاسىپكەر», «ەگىنجاي», باسقا دا نەسيەلىك ونىمدەر بويىنشا وبلىستاعى اۋىل تۇرعىندارى مەن شارۋا قوجالىقتارىنا بولىنەدى.
– وتكەن جىلى قوردىڭ وبلىستىق فيليالى بارلىعى 2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 480 نەسيە بەردى. ونىڭ ىشىندە «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى» اياسىندا جانە «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى» بويىنشا قايتارىلعان قارجىعا 543 ميلليون تەڭگەنىڭ 157 شاعىن نەسيەسى بەرىلدى. بيىل شاعىن نەسيەلەۋ كولەمىنىڭ وسكەنىن ەسكەرسەك, وبلىس تۇرعىندارىنا – 1,6 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە باعدارلاما اياسىندا 700 ميلليون تەڭگە بولىنەدى, – دەيدى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى سايرا ىقىلاسوۆا.
ال وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى نۇرالى قابيەۆتىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما ارقىلى وبلىس بويىنشا جالپى 1,8 ملرد تەڭگە شاعىن نەسيەلەۋگە باعىتتالادى.
العاباس اۋىلدىق اۋماعىنا قاراستى ايناكول اۋىلىنىڭ ماڭايى جاپ-جاسىل, سالقىن اۋا, ەركىن تىنىسپەن دەمالاسىڭ. وسىنداي تابيعاتىمەن تامىلجىعان ايماق مالعا جايلى جايلاۋمىن دەپ تۇرعانداي-اق. بۇل اۋىلدا ورنالاسقان «اتامۇرا-پاۆلودار» جشس دا قوردان نەسيە الۋشىلاردىڭ ءبىرى. شارۋاشىلىقتىڭ كەڭ اۋماقتى الىپ جاتقان الاڭىندا جاڭادان قوراجاي كەشەندەرى, تۇرمىستىق تۇرعىن ۇيلەر سالىنىپتى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, اۋىل وبلىس ورتالىعىنا دا, اقسۋ قالاسىنا دا جاقىن ورنالاسقان.
«اتامۇرا-پاۆلودار» ءسۇت باعىتىنداعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ كەلە جاتىر. وتكەن جىلى قوردان «ىرىس» باعدارلاماسى بويىنشا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنا ءىرى قارانىڭ 100 انالىق باسىن, قاجەتتى تەحنيكا مەن قۇرالداردى ساتىپ الىپتى. قازىر فەرمانىڭ جۇمىسى جولعا قويىلىپ, وندىرەتىن ءونىمىن ءسۇت وڭدەۋشى زاۋىتتارعا ۋاقتىلى جەتكىزۋدە.
– بيىل اسىل تۇقىمدى مالدان العاشقى تولدەردى الدىق. قولىمىزعا ەرتە بەرىلگەن نەسيەنىڭ تيىمدىلىگى وسى. ەندى ءسۇت وندىرۋگە ارنالعان جەلىنى فەرماعا ورناتامىز. ال قاجەتتى قارجىنى تاعى دا وسى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورىنان» الامىز دەپ ۇمىتتەنىپ وتىرمىز, – دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى اسقار بيماعانوۆ.
سەرىكتەستىكتىڭ ەگىستىك, شابىندىق, جايىلىمدىق جەرلەرى بار. اۋىلداردان كەلگەن 15 ادام فەرمادا ەڭبەك ەتۋدە. شارۋاشىلىق ەت جانە ءسۇت باعىتىنداعى مالداردىڭ سانىن كوبەيتىپ كەلەدى. ەكى مال كەشەنىندە سيىر ساۋ ورىندارى, مال تولدەتۋ ورنى, استىق قويماسى بار. قاجەتتى كولىك, تراكتورلار, تىركەمەلەر, شالعىلار, ستوگومەت, تىرناۋىشتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 500-دەي ءمۇيىزدى ءىرى قارا, 100-دەي جىلقى جانە ۇساق ءمۇيىزدى مال ۇستايدى. وسى جىلدىڭ بەس ايىندا سەرىكتەستىك 80 توننا ءسۇت, 27 توننا ەت ءوندىرىپتى. ءسوز جوق, جاقسى كورسەتكىش. الداعى ۋاقىتتا فەرما ءالى دە قانات جايىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسۋگە ءتيىس. ماسەلەن, وزدەرى وندىرگەن ءسۇتتىڭ شامامەن 2 تونناسىن پاكەتتەۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل ءۇشىن قوردىڭ جەرگىلىكتى فيليالىمەن بيزنەس-جوسپار قۇرۋدا.
– مەن جاستاردى ەڭبەك ەتۋگە اۋىلعا شاقىرامىن. ءبىزدىڭ «اتامۇرا-پاۆلودار» جشس جۇمىس ىستەيمىن دەگەن جاستاردى قۇشاق جايا قارسى الۋعا ءازىر. ەڭبەكتەنۋدەن قاشپايتىن ادام بولسا, جاقسى جاعداي جاسالعان. تۇرعىن ءۇي بار, كەشەن جانىندا اسحانا جۇمىس ىستەيدى. كەلىڭىزدەر, اۋىلدى, مال شارۋاشىلىعىن بىرگە وركەندەتەيىك, – دەيدى تاسى ورگە دومالاعان شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسى اسقار ەرسايىن ۇلى.
ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا «ادامداردى ناتيجەلى جۇمىسقا تارتۋ ءۇشىن كوبىرەك مۇمكىندىك بەرىپ, ولاردىڭ جەكە كاسىبىن باستاۋىنا نەمەسە جاڭا ماماندىق الىپ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاعداي جاساۋ كەرەك» دەپ اۋىلداعى جاستاردى, تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنا ەرەكشە باسىمدىق بەرگەنى بەلگىلى. ويتكەنى قازىر كاسىپتى ءناسىپ ەتەمىن, تابىستى ەڭبەك كوزىن تابامىن دەگەن ادامعا جۇمىس جەتەدى, ولارعا قولداۋ دا بار. وسى ماقساتتا «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» ارقىلى بيىل بارلىق قارجى كوزدەرىنەن 43,4 ميلليارد تەڭگەگە نەسيەلەۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 26,7 ملرد تەڭگە بەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
مەملەكەتتىڭ قولداۋىن كورگەن اۋىل تۇرعىندارى بۇگىندە كاسىپكەر اتانىپ, ءوز جۇمىسىن باستاۋدا. ال شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ قوعامنىڭ دامۋىنا, كوركەيۋىنە, وسۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى,
اقسۋ قالاسى,
ايناكول اۋىلى
