21 جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «قازاقستان-2030. بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, قاۋىپسىزدىگى جانە ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى» اتتى تۇڭعىش جولداۋىن جاريالاعانى بەلگىلى. جولداۋ – ەلىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن انىقتايتىن ستراتەگيالىق قۇجات ەكەنىن ءارى ونىڭ ءار ۋاقىتتىڭ ءوز مىندەتتەرىنە ساي ءتۇزىلىپ, جىل سايىن حالىققا حابارلاندىرىلىپ وتىراتىنىن مەملەكەت باسشىسى سوندا ايتقان بولاتىن.
ەش جاسىراتىنى جوق, قاس قارايا قاراڭعىلىق تۇمشالاپ, دۇكەن سورەلەرى جىلان جالاعانداي بوس قالىپ, ەل ەرتەڭىن كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىنعا تۇسكەن شاقتا وسىنداي ءورشىل دە باتىل باعدارلاماعا سەنىمسىزدىكپەن قاراپ, ونى قيال-عاجايىپ ەرتەگىگە بالاعاندار دا تابىلعان ەدى. ال مەن ايتار ەدىم, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ قۋاتى دا وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا كەلەشەككە سەنىممەن كوز تىگۋىندە جاتىر دەپ. ناتيجەسى بەلگىلى. وسى جىلدار ىشىندە ەلىمىز ىلگەرى جىلجۋى, دامۋى جاعىنان عاسىرعا پارا-پار جولدان ءوتتى. ءبىر عانا دەرەك. بار بولعانى 15 جىلدىڭ بەدەرىندە «قازاقستان-2030» باعدارلاماسىنىڭ باستى باعىتتارى مەزگىلىنەن بۇرىن جۇزەگە اسقانى, قازاقستاننىڭ الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلعانى رەسمي حابارلانىپ, 2012 جىلى پرەزيدەنت ءوزىنىڭ كەزەكتى جولداۋىندا ەل دامۋىنىڭ جاڭا بەلەسىن – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريا ەتتى. ءسويتىپ, قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى ەڭ الدىڭعى قاتارلى 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىندا بولۋ ماقساتى بەلگىلەنىپ, ول «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى نەگىزىندە ىسكە اساتىن بولدى.
پرەزيدەنتتىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋى جاڭعىرۋ ۇدەرىستەرىنىڭ قيسىندى جالعاسى جانە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىمەن, ۇلت جوسپارىمەن, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىمەن ۇشتاسىپ جاتىر. وندا قازاقستاننىڭ العا قاراي دامۋىنىڭ باسىمدىعى بار باعىتتارى ايقىندالعان, اتاپ ايتقاندا, ناقتى 10 مىندەت بەلگىلەنگەن.
ەندىگى ماقسات ەلىمىزدى ەلباسى الدىمىزعا قويعان وسىناۋ بيىك مىندەتتەر ۇدەسىنەن شىعارۋ بولىپ تابىلادى. بۇل, ارينە, وڭاي شارۋا ەمەس. بىراق وزگە جول جوق. سەبەبى قازىر ءجيى ايتىلاتىن ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ءاربىر كەزەڭىندە ءوندىرۋشى كۇشتەر عانا ەمەس, ءوندىرىس پەن عىلىمنىڭ تىعىز ىقپالداسۋى تۋىنداپ دامۋعا جاڭا سەرپىن بەرىپ وتىر. ياعني, ونەركاسىپكە ەنگىزىلگەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتىپ, ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى ءوسىردى. ماسەلەن, بۋ قوزعالتقىشى جاپپاي قولدانىسقا ەنگەن 1760-1840 جىلداردى قامتيتىن ءبىرىنشى وندىرىستىك رەۆوليۋتسيا كەزەڭىنىڭ تۇسىندا ۇلىبريتانيادا مەحانيكالىق ءوندىرىس دامىپ, اگرارلىق قوعامدار يندۋستريالىق قوعامعا ترانسفورماتسيالاندى. وندىرىستە ماشينالار قولدانىلدى, ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتتى, جۇمىس كۇشى دامىدى, ۋربانيزاتسيا جىلدام ءجۇردى, ەكونوميكالىق ءوسىم جوعارىلادى. ال ەكىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن حح عاسىردىڭ باسىن قامتىدى جانە بۇل كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق دامۋعا عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرى ەرەكشە سەرپىن بەرىپ, ەلەكتر ەنەرگياسىن قولدانۋعا, كونۆەيەردىڭ پايدا بولۋىنا, تەمىر جولدىڭ تارالۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. ءۇشىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ءداۋىرى 1960 جىلدان باستاپ كومپيۋتەر مەن دەربەس كومپيۋتەرلەر, ونەركاسىپتىك روبوتتار, تسيفرلى تەحنولوگيالار مەن ينتەرنەت ومىرگە ەنۋىمەن باستالدى. ەنتەلەپ ەنگەن سوڭعىسى – وسى ءۇشىنشى كەزەڭنىڭ زاڭدى جالعاسى ىسپەتتى, بىراق اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى, كيبەرفيزيكالىق جاڭا تەحنولوگيالار ءداۋىرى.
كۇنى كەشە عانا ەلوردادا بەدەلدى حالىقارالىق ساياساتكەرلەردىڭ, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ, اتاقتى ەكونوميستەردىڭ, ايتۋلى عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءحى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى 11 تاقىرىپتىڭ ىشىندە تسيفرلى الەمگە ەرەكشە ءمان بەرىلگەنى تەگىن ەمەس. وسى رەتتە, فورۋمدا قازاقستان پرەزيدەنتى تسيفرلاندىرۋدىڭ ادامزات ءومىرىنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرىنىڭ ء بىرىنشى مەگاترەندى بولىپ وتىرعانىنا مەيلىنشە توقتالىپ, ء«بىز دە وسى جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلىپ كەلەمىز. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى ەلىمىزدە تسيفرلى ينفراقۇرىلىمىنىڭ جانە ءىت-ەكوجۇيەسىنىڭ دامۋى قامتاماسىز ەتىلىپ, تۇرعىنداردىڭ 85 پايىزىنىڭ تسيفرلى ساۋاتتىلىعى ارتادى. ءبىز جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, 5 جىل ىشىندە وڭدەۋ سەكتورىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن 1,5 ەسە ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەپ اتاپ ءوتتى.
ارينە, كەشەگىسىز – بۇگىن, بۇگىنگىسىز – كەلەشەك جوق. سوندىقتان دا باستى ماسەلە بۇگىنىمىزدى بولاشاعىمىزبەن دۇرىس ۇشتاستىرۋدا جاتىر. شۇكىرشىلىك, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ءتۇرلى سالالارعا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە قالىس قالماي, ناقتى ىستەردى قولعا الۋدا. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بۇگىنگى كۇنى «ERG», «Kazzinc», «ArcelorMittal Temirtau», «Kazakhmys Corporation», «Kazminerals» سياقتى ەلىمىزدەگى ءىرى كومپانيالار ءوز وندىرىستەرىنە يندۋستريا 4.0 تەحنولوگياسىنىڭ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا. 2018 جىلى اتىراۋ جانە شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا ءوندىرىستى اۆتوماتتى باسقارۋ – تورو جۇيەسىن ەنگىزۋ اياقتالادى. جۇيە جابدىقتىڭ سەنىمدىلىگىن 8-10 پايىزعا ارتتىرۋعا, جوندەۋ شىعىندارىن 10 پايىزعا تومەندەتۋگە, جوسپارلى جىلدىق جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ مەرزىمىن 45 كۇننەن 25 كۇنگە دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار بيىلعى جىلى «ەمبىمۇنايگاز», «قازگەرمۇناي» مەكەمەلەرىنىڭ كەن ورىندارىندا «ينتەللەكتۋالدى كەن ورنى» جانە «قازاتومونەركاسىپ» كەن ورىندارىندا «تسيفرلى كەنىش» قاناتقاقتى جوبالارى جۇزەگە اسىرىلادى. مۇنىڭ سىرتىندا «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قاتارىندا «تسيفرلى ەلەكتر ستانساسى», «اقىلدى جەلىلەر», «ەلەكتر ەنەرگيانى كوممەرتسيالىق ەسەپتەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى» سەكىلدى جاڭاشىلدىقتار بار.
دەگەنمەن, تسيفرلاندىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن جايتتار مەن قيىندىقتار دا بارشىلىق. ولاردىڭ قاتارىندا بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋى, ىسكەرلىك ورتانىڭ تسيفرلاندىرۋدىڭ ەكونوميكالىق ارتىقشىلىقتارىن تولىق تۇسىنبەۋى, وتاندىق تەحنولوگيالار مەن قۇزىرەتتەردىڭ دۇرىس دامىماۋى, تسيفرلاندىرۋعا قاجەتتى قارجىلىق رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلى بولۋى, تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى سياقتى بىرقاتار ماسەلەلەر بار. بۇلاردى وڭ شەشۋدىڭ ءبىر جولى – قاراپايىم قازاق بالالارىن جاڭا داۋىرگە لايىق سيرەك تە جاڭا ماماندىقتارعا بەيىمدەۋ دەسەك, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا نازار اۋدارۋ قاجەت. ويتكەنى ءبىلىمنىڭ دامۋى – بۇل قوعامنىڭ العا جىلجۋى, ازامات وركەنيەتىنىڭ ونەگەلى ولشەمى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا بيىلعى جولداۋىندا دا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.
ەلباسىنىڭ پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا جاريا ەتكەن بەس الەۋمەتتىك باستاماسى تۋرالى ۇندەۋىندە دە ءبىلىم ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ولاي بولسا, جولداۋ بەلگىلەگەن مىندەتتەردىڭ ويداعىداي جۇزەگە اسىپ, مەملەكەتىمىزدى نىعايتۋعا, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى ابىرويىن اسقاقتاتۋعا, الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى 30 ەلىنىڭ قاتارىنان كورىنۋىنە تولىق مۇمكىندىك بار دەگەن ءسوز.
كەنجەبولات جولدىباي,
ساياساتتانۋشى
