اتىراۋ وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى قابيجان قاپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر ايماقتا 90 اپاتتى جاعدايداعى ۇڭعىما بار, ونىڭ 88-ءى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ كەلىسىمشارتتىق اۋماعىندا, ەكەۋى مەملەكەت قورىندا. 88 ۇڭعىمانىڭ 13-ءى جويىلىپ, 61-ءى قاۋىپسىز دەپ تانىلعان. 14 ۇڭعىما جويىلۋعا جاتادى. ال مەملەكەت قورىنداعى ەكى ۇڭعىمانىڭ بىرەۋى عانا جويىلدى. «ناقتى قاي جەردە قانشا ۇڭعىما بارى بەلگىسىز, سوندىقتان زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى كەرەك», دەيدى وبلىستىڭ باس ەكولوگى.
گيدروگەولوگيالىق وزدىگىنەن توگىلەتىن ۇڭعىمالارعا قاتىستى دا جايتتار بار. 2002-2009 جىلدارى بيۋدجەت ەسەبىنەن وسىنداي 48 ۇڭعىما جويىلعان. 2010 جىلى 180 اپاتتى جاعدايداعى گيدروگەولوگيالىق ۇڭعىما بارى, ونىڭ 123-ءى يەسىز ەكەنى انىقتالعان ەدى. بيىلدان باستاپ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى جىلىنا 15-20 ۇڭعىمادان جويىپ وتىرۋدى قولعا الىپتى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى كەلىسىمشارتتىق اۋماقتاردا بۇرعىلانعان ۇڭعىمالاردى بالانسقا الۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. شىنى كەرەك, مۇناي ۇڭعىمالارىنىڭ الاڭداتارلىق احۋالى جايلى تالاي مىنبەردە ايتىلىپ كەلەدى. وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ استاناداعى القالى جيىنداردا دا وسى ماسەلەنى كوتەرگەن. قارەكەتسىز دە ەمەسپىز, بىراق اپات ايتىپ كەلمەيتىنىن ەسكەرسەك, تەڭىزدەگى تىنىشتىقتى بۇزىپ الماۋ ءۇشىن بۇل ماسەلەگە اسا ساقتىقپەن قاراۋ كەرەگى تاعى بار.
اۋا لاستاعاندار ايىپپۇلمەن قۇتىلا بەرە مە؟
2 ءساۋىر مەن 19 مامىر ارالىعىندا وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى «قازگيدرومەت» ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسىپ, اتىراۋ قالاسىنداعى اۋا ساپاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە كۇكىرتسۋتەگى شەكتى مولشەردەن اسقان 92 دەرەك تىركەلدى. اسىرەسە ەل اراسىندا «ساسىقساي» اتالىپ كەتكەن بۋلانۋ الاڭى اۋا لاستاۋشى زاتتاردىڭ قاينار كوزى بولىپ وتىر. قىزىق بولعاندا, ەكولوگتەر اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنان زياندى زاتتاردىڭ شەكتى دەڭگەيدەن اسۋ دەرەگىن تاپپاعاندارىن ايتادى. «بۇرىن بىزدە گاز اناليزاتورلارى بولعان جوق, ەندى الىندى. زاۋىتتاعى تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ءاموز باسشىلىعىنا شىعارىندىلاردى ازايتۋ ءۇشىن قايدا جانە قانداي جابدىقتى ورنالاستىرۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇسىنىمدار جولدادىق. ولار ورىندامادى, ەندى سوت شەشىمىن كۇتەمىز», دەيدى قابيجان قاپانوۆ.
ارينە مۇناي مەن گازدىڭ اۋقىمدى قورى بار وڭىردە ەل يگىلىگىن ەسەلەيتىن جاقسى-جاقسى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتقانىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بىراق ەڭ باستى قۇندىلىعى ادام مەن ونىڭ دەنساۋلىعى دەپ بىلەتىن ەل ءۇشىن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قاشاندا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى ءتيىس. وبلىستىڭ باس ەكولوگى «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى», «اتىراۋ سۋ ارناسى», «باتىس پەترولەۋم», «PetroExport», «اتىراۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى», «ۆەست دالا», «ارنايى اۆتوبازا», «قازترانسويل» اق باتىس بولىمشەسى سەكىلدى كاسىپورىنداردىڭ مۇنايلى ايماقتىڭ اۋاسىن لاستاۋعا «زور ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن» جاسىرمادى.
دەپارتامەنت تاراپىنان وتكەن جىلى 182 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, ەلدىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ 346 دەرەگى تىركەلگەن. 277 اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى. 580 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىندى. از اقشا ەمەس, بىراق ول قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زياننىڭ ورنىن تولتىرا الا ما؟..
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ
