كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي جاڭا كۇننىڭ باستاۋىنا جاعىمدى اسەر قالدىرادى. ديەتولوگ تاتيانا چەۆوليۋك تە تاڭەرتەڭ جاقسى كوڭىل كۇيمەن تاماقتانۋدىڭ دەنساۋلىققا پايدالى جاعى كوپ ەكەنىن ايتادى. ادەتتە, سالماعىن قاداعالاپ وتىراتىن ادامدار ءۇشىن تاڭعى اس مىندەتتى. ويتكەنى تاڭعى اس ءىشۋ ارقىلى تۇسكى جانە كەشكى استى از مولشەردە تۇتىنۋعا بولادى. بۇل ادامنىڭ ارتىق سالماق جيناماي, قالىپتى ءمۇسىنىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. تاجىربيەگە سۇيەنە كەلە ماماندار تاڭعى استى ۇنەمى ءىشىپ جۇرگەن ادامداردىڭ كەشكە دەيىن بەلسەندى قيمىل-قوزعالىستا بولاتىنىن, ياعني ەرتەڭگىلىك دۇرىس تاماقتانۋ اعزانىڭ كۇنى بويى الاتىن كالوريالىق قۋاتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشاتىنىن انىقتادى. سەبەبى 8-12 ساعات ارالىعىندا اعزادا فەرمەنتتەر وتە بەلسەندى بولادى. وسىدان كەيىن اس قورىتۋ جۇيەسى اۋىرلىقتى سەزىنبەيدى. ەگەر تاڭعى استان تىس قالساڭىز, اعزاداعى قانتتىڭ مولشەرى تومەن ءتۇسىپ, كۇش قۋاتىڭىز السىرەي تۇسەدى ەكەن.
«مەنىڭ مەديتسينالىق تاجىريبەمدە تاڭعى استىڭ ماڭىزى زور. بىراق ونىڭ مولشەرى مەن قۇرامى ادامنىڭ اعزاسى مەن دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ءارتۇرلى بولادى», دەيدى و.وسترۋك. كەي ادامدار ۋاقتىلى ۇيىقتاماعان جاعدايدا تاڭەرتەڭگى اسقا تابەتى بولمايدى. سەبەبى كەش جاتىپ تۇستە وياناتىن ادامنىڭ اس قورىتۋ جۇيەسىندەگى فەرمەنتتەر دۇرىس جۇمىس ىستەمەيدى. بۇل اعزاعا سالماق تۇسىرەدى جانە كوپتەگەن اۋرۋعا اپارادى. سالدارىنان ادامدا ەنجارلىق باسىم بولا تۇسەدى. ال ۋاقتىلى تىنىققان ءارى دۇرىس تاماقتانۋ ەرەجەسىن ساقتاعان ادامنىڭ كەلبەتى ادەمى كەيىپكە ەنىپ, ءوزىن جاقسى سەزىنبەك. مامانداردىڭ كەڭەسىنە سۇيەنسەك, تاڭعى استى ىشپەس بۇرىن اسقازاندى تازارتۋ كەرەك. تازا 1 ستاكان سۋ ءىشۋ نەمەسە 1 دانا بانان جەۋ كەرەك, 15 مينۋتتان كەيىن تاڭعى اسقا وتىرۋعا بولادى.
تاتيانا چەۆوليۋكتىڭ ايتۋىنشا, تاڭعى اسقا ءسۇت ونىمدەرىن پايدالانعان ءجون. قىشقىل ءسۇت ونىمدەرى, سۇزبە, ىرىمشىك جانە جۇمىرتقا ادامنىڭ كۇنى بويى كوڭىل كۇيىنىڭ كوتەرىڭكى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل رەتتە امەريكالىق عالىمدار دا اقۋىزدىڭ تاڭعى اسقا پايدالى ەكەنىن دالەلدەدى. ياعني قۇنارلى تاڭعى اس ىشكەن ادام كۇنى بويى اشتىقتى سەزىنبەي, كالوريانى تومەندەتۋ ارقىلى ارىقتاي الادى.
دەنە ءبىتىمىنىڭ دۇرىس بولۋى دا دۇرىس تاماقتانۋعا بايلانىستى. ۋاقىتىندا تاماقتانعان جانە كوشەدەگى فاست-فۋدتان بۇرىن ءۇي تاعامىن تۇتىنعان ابزال. سەبەبى ءسىڭىمدى ءارى تويىمدى. ال كەشكى ساعات 18.00-دەن كەيىن تاماقتانباۋ كەرەك. ەرتەرەك ىشكەن تاماق بويعا تاراپ, اعزا قورىتىپ ۇلگەرەدى. سوڭعى كەزدەرى جاسوسپىرىمدەر تاماقتانىپ وتىرىپ, قولىنداعى تەلەفونىنا شۇقشيىپ وتىرادى. بۇل ميعا اسەر ەتۋدى تەجەيتىندىكتەن, نە جەپ وتىرعانىن بالانىڭ ءوزى دە بىلمەيدى. بۇل دا دۇرىس ەمەس. سونداي-اق ارىقتاۋدىڭ جولى وسى ەكەن دەپ تاماقتى دۇرىس ىشپەي جۇرگەندەر دە بار. ولار سوڭىندا اۋىرىپ, ەمحاناعا قالاي تۇسكەنىن بىلمەي قالادى. نەمەسە قانى ازايىپ, انەمياعا ۇشىراپ قۇلاپ جاتادى.
ال زياندى تاعامدار رەتىندە مايلى تاعامدار مەن الكوگولدى جانە گازدالعان سۋسىندار, حوت-دوگ, چيپسى جانە باسقا دا تەز دايىندالاتىن ونىمدەردەن اۋلاق بولعان ءجون. وسى قاعيدانى ۇستاماعانداردىڭ باسىم بولىگى اۋرۋعا ەرتە ۇشىرايدى. قۇنارلى تاعامدار رەتىندە تەڭىز ونىمدەرى, بالىق پەن ەت-ءسۇت ونىمدەرىن, جەمىس-جيدەكتى قولدانعان جانە تازا سۋدى كوبىرەك ىشكەن ابزال. ماسەلەن, قىزىل جانە جاسىل الما اعزاعا وتە پايدالى ەكەن. اعىلشىنداردا «جاتارعا الما جەسەڭىز, دارىگەردىڭ قاجەتى بولماي قالادى» دەگەن ماعىنا بەرەتىن ءتامسىل بار. راسىندا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانعان جان اۋىرمايدى.
قىزعالداق ومار,
ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى
ساياساتتانۋ جانە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتى
