مەملەكەت مەرەيى – ماقتانىشىمىز!

10 جەلتوقسان قازاق مەملەكەتىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە كۇن رەتىندە قالاتىنى انىق. ويتكەنى, بۇل كۇنى پارلامەنت سەناتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن قابىلدادى. بۇل سونداي-اق قازاقستاندىقتاردىڭ ەل ءۇشىن, ەل باستاعان ەر ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىن تۋعىزعان كۇن بولعانى دا كۇمانسىز. تومەندە كۇنى كەشە قابىلدانعان بۇل قۇجات تۋرالى  سول ۇدەرىستىڭ تىكەلەي كۋاگەرلەرى بولعان ءبىر توپ سەنات دەپۋتاتىنىڭ لەبىزدەرىن جاريالاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز.   ەلىمىزدىڭ دامۋ سيمۆولى ليۋدميلا پولتوراباتكو, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. – بۇل قۇجات – ەلىمىزدىڭ دامۋ سيمۆولى. ەلى­مىز­­دىڭ تاۋەل­سى­­­ز­دىك جىل­­دارىندا ءجۇرىپ وتكەن جو­لىنا بەرىلگەن با­عا. وسىدان 20 جىل بۇرىن ءتا­ۋەل­­سىزدىك دەكلا­راتسياسى قابىلدانعان كۇن كەشە عانا كوز الدىمىزدا وتكەندەي بولىپ كو­رىنەدى. ال بۇگىن, مىنە, سول تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىل­دىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيانى قا­بىلداپ وتىرمىز. الدىڭعى قۇجات ەلىمىزدىڭ كوپتەن بەرى اڭساعان ار­مانىن, بولاشاققا دەگەن باعىت-باع­دارىن, جاقسىلىق­قا ۇمتىلىسىن كور­سەتسە, وسى جولعى دەكلاراتسيا مەملەكەتى­مىز­­دىڭ قالىپتاسىپ, ونىڭ 20 جىل­­داعى جەتىستىكتەرىن, دامۋ دەڭ­گەيىن كورسەتەتىن قۇجاتقا اينالىپ وتىر. بۇل قۇجات­تىڭ ەرەكشەلىگى, ول زاڭ جۇزىندە ەلى­مىزدىڭ بار­لىق جەتىستىكتەرىن بە­كى­تىپ, ءوس­­كە­لەڭ ۇر­پاق ال­­­دىن­دا ات­قارىل­عان قى­رۋار ىستەرگە ءوز باعا­سىن بەردى. ەندى كەلەر ۇر­پاق ال­دىڭعى تولقىن اعالارى­نىڭ, ءبىز­دىڭ بۋىننىڭ تاۋەل­سىزدىك جىل­دا­رىندا اتقارعان ىستەرىنەن ۇلگى الىپ, ەلىمىزدى دامىتۋدا باتىل شەشىم قا­بىلداۋ ارقىلى قازاق­ستان­دى ودان ءارى وركەندەتە­تىنىنە سەنىمىم مول. ول ءۇشىن بىزدە بار­لىق جاعداي جا­سالعان. وعان اۋەلى حالىق اراسىن­دا­عى بىرلىكتى, دوس­تىقتى ايتۋعا بولادى. قازاق حالقى تابيعاتىنان بىتىمگەرشىل, ەشقانداي الاۋىزدىق­قا بار­ماي­تىن, بەيبىتسۇيگىش حا­لىق ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. قازاق ەلىنىڭ وسى قاسيەتتەرى ەلىمىزدەگى كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرىنە تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋگە جاعداي جاساپ وتىر. بۇل تۋ­رالى دەكلاراتسيادا جاقسى ايتىل­عان. سون­دىق­تان ءوز­گە ۇلتتاردىڭ قازاق حالقى­نىڭ وسىنداي جاقسى قاسيەت­تەرىن ءتۇ­سىنىپ, ونى باعالاي ءبىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەن­تىمىزدىڭ 20 جىلدان بەرى جۇرگىزىپ كەلە جات­قان ساياسا­تىنىڭ ءمانى وسىندا جاتقا­نىن جۇرەگى وتانىم دەپ سوعا­تىن كەز كەلگەن ازامات بىلسە دەيمىن. ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلى­مىزدە بىرلىكتى, حالىقتار ارا­سىن­دا ىنتىماقتاستىقتى نىعاي­تۋدا سىڭىرگەن ەڭبەگىن بۇكىل الەم كو­رىپ, ءبىلىپ وتىر. ونى دالەل­دەۋدىڭ ءوزى ارتىق. سوعان سايكەس 1 جەل­توقسان, ياعني تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلان­عان كۇن جالپىحا­لىقتىق مەرەكە كۇنى دەپ بەلگىلەندى. بۇل – ءبىزدىڭ ەلباسىمىزعا بەرىلگەن بيىك باعا.   تابىستارىمىزدى تانىتار قۇجات قۋانىش ايتاحانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. – ءبىز 1990 جىلى 25 قازاندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدا­عانبىز. سوندا تاۋەلسىز مەملەكەت بولامىز, ءوز ال­دى­مىزعا جەكە ەل بولامىز دەپ تالپىنعانبىز. ءبىر جىلدان كەيىن, 16 جەلتوقساندا ەل تاۋەلسىزدىگىن جاريا­لاعان تاريحي قۇجات ومىرگە كەلدى. سودان بەرى 20 جىل ءوتتى. ەلىمىز ەلباسىنىڭ باستاۋىمەن 20 جىلدا كەرەمەت تابىستارعا جەتتى. الماعايىپ زاماننان امان وتتىك. جانە ءبىزدى بۇگىن الەم تانىدى, ەكونو­مي­كالىق, ساياسي تۇرعىدان, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقا­تىنىڭ ارتۋىنان العا شىعۋدامىز. مىنە, وسى 20 جىلدىق مەرەكەنىڭ الدىندا ءجۇرىپ وتكەن جولدا­رىمىزدى ساياسي-قۇقىقتىق قۇجاتقا جيناق­تاپ وتىرمىز. ءبىز ەشكىم بىلمەيتىن ەلدەن الەمدىك ساياساتتا بەلدى ويىنشىعا اينالدىق, جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز بار دەپ ونى ساراپتاپ وتىرمىز. بۇل – تەك بۇگىن­گىلەرگە عانا ەمەس, ەرتەڭگى ۇرپاققا دا قاجەت قۇجات. ەلىمىزدىڭ تابىستارىن باعالاي وتىرىپ, ءبىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ كوشباسشىلىعى ارقاسىندا وسى بيىككە كوتەرىل­گەنىمىزدى دە قۇ­جاتتا بەكەمدەدىك. ال بۇكىل ەل بو­لىپ قازاق تاري­حىندا تۇڭعىش رەت پرەزيدەنت ساي­لاعان كۇن دە ەل شەجىرەسىندە ويىپ تۇرىپ جا­زىلاتىن كۇن بو­لاتىن بولدى. سول سەبەپتەن 1 جەل­توق­سان­دى مەم­لەكەتتىك مەرەكە ەتىپ بەلگىلەۋگە ءبىراۋىزدان داۋىس بەردىك. قازاق تاۋبەشىل حالىق. تاۋبە­مىز­دەن جاڭىلماي, اۋىزبىرشىلىگى­مىزگە كولەڭكە ءتۇسىر­مەي, سول باياعى اتا-بابادان كەلە جاقتان اسىل قاسيەت­تەرىمىزدى كەلەر كۇنگە جەتكىزسەك, قازاق ەلىنىڭ ەرتەڭى جارقىن بولا­تىنىنا ءشۇبا جوق. تاۋەلسىزدىك – ۇلى ۇعىم. حالقىمىز ءۇشىن ونىڭ ور­نى ەرەكشە. ماسەلە, وسى تاۋەلسىزدىگىمىزدى جىل وتكەن سايىن نىقتاپ, الەم ساحناسىندا ءوز بيىگىمىزدەن كورىنە ءبىلۋ – ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزگە سىن. ويتكەنى, بىزدەن سانى كوپ بولعا­نىمەن, ءوز الدىنا مەملەكەتى جوق ەلدەر بار ەكەندىگى بەلگىلى. بۇل – ءبىزدىڭ باعى­مىز, اتا-بابالار ارمانىنىڭ ءجۇ­زەگە اسقاندىعى, وسى جولدا كوز جۇمعان اسىل ەرلەرى­مىزدىڭ قانىنىڭ بوسقا توگىلمەگەنى.   توگىلگەن تەردىڭ تولەۋى ميحايل بورتنيك, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. – دەكلاراتسيا قابىل­دانۋى­نىڭ تاريحي تۇرعىدان زاڭدى­لىعى بار دەپ سانايمىن. ءبىزدىڭ تا­بىستى دا جەمىستى قادامدا­رى­مىز, قازاق ەلى اتقارعان جۇمىس­تاردىڭ ناتيجەسى وسى دەكلاراتسيادا كو­رىنىس تاۋىپ وتىر. ونىڭ ءاربىر جولىنا ءمان بەرىپ وقىساق, ءار جول­دىڭ ار­تىندا ءوزىمىز كۋا بول­عان قانداي ەڭبەكتىڭ جات­قانىن كورەمىز. ويتكەنى, دەكلاراتسيادا كورسەتىل­گەن ءاربىر تا­بىستا قازاق­ستان­دىق­تاردىڭ ماڭ­داي تەرى بار. 20 جىل ىشىندە ءبىز قانداي قيىن­دىق­تارمەن كۇرەسىپ, جەڭىپ شىق­تىق, ونىمەن قوسا, تا­بىستارعا كەنەلدىك – ءبارى قام­تىلعان. دەكلاراتسيادا كەلەر ۇر­پاققا ءبىز سىزدەرگە قان­داي مۇ­­را قال­دىرىپ وتىر­مىز, سىزدەر ەندى سونى ەسە­لەڭىز­دەر دەگەن ءۇمىت ارتى­لا­دى. ولار دا ەر­تەڭ تاريح­تى پا­راقتاپ, ءبىز­بەن ءبىر­گە ءتا­ۋەلسىز­دى­گىن جا­ريا­لاعان ەل­دەرمەن ءبىزدىڭ تابىس­تارى­مىز­دى سالماقتاپ باي­قار, سوندا اكە­لە­رىنىڭ, اتالارى­نىڭ 20 جىلدىق تا­بىستا­رى­نا كوز­دەرىن جەتكىزەدى دەگەن ويدا­مىن. ءويت­كەنى, قازاقستانداعى­داي ءمۇم­كىن­دىك سولاردىڭ بارلى­عىندا دا بول­دى, بىراق ءدال بىزدەي پاي­دالانعان جوق. سوندىقتان دەك­لاراتسيادا ءبىز­دىڭ ەكونوميكا, ساياسات, الەۋمەت­تىك سا­لالارداعى تابىستا­رى­مىز ناق­­تى­لانىپ, ونىڭ ناتيجەلەرى جان-جاقتى اتاپ كور­سەتىلدى. ال تا­بىستار دەگەندە ەلبا­سى – قا­زاق­ستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ   ەسىمى­نىڭ اتا­لۋى تا­بيعي جاعداي. ءبىز ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ قاق ورتاسىندا – باتىس پەن شى­عىس­تىڭ, مادەنيەتتەر مەن ەت­نوس­تار­دىڭ, دىندەر مەن دىلدەر­دىڭ توعىس­قان جەرىندە تۇرمىز. ءبىز وسى ۇس­تانعان ساياساتى­مىز­بەن, بەيبىت باستامالارى­مىز­بەن العا قويعان بيىك ماق­ساتتارىمىزعا بۇگىنگى قال­­پى­مىزدان اينىماي جەتە بەرسەك, كىم-كىممەن دە تەرەزەسى تەڭ ەل بولاتىنىمىز انىق. ال بۇعان العىشارتتار جەتكىلىكتى. بىرىنشىدەن, نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي سارا مەملەكەت باسشىمىز بار. بىرلىگى جاراس­قان تاتۋ-ءتاتتى حالقىمىز بار. وسىنىڭ ءوزى ەكى ەلدىڭ ءبىرىنىڭ باسىنا قونباعان باق. مۇنى قازاقستاندىقتار جاقسى ءتۇسىن­گەن­دىكتەن دە, اينالاسى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە عاسىرعا بەلگىسىز جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزە الدىق.   اركىمنىڭ ءوز ۇلەسى بار سامات ەسكەندىروۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. – قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسى اسا ماڭىزدى ساياسي قۇجاتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ول – بۇگىنگى زامان ادامدارىنا عانا ەمەس, كەلەر ۇرپاق ءۇشىن دە سالماقتى, ساباق الارلىق دۇنيە. ادامنىڭ رۋحىن كوتەرەتىن, پاتريوتتىق سەزىمىن سەلك ەتكىزەتىن دەكلاراتسيانىڭ تاريحي قۇندىلىعى كۇن وتكەن سايىن ايشىقتالا تۇسەتىنى تاعى انىق. مەنىڭ پايىمىمشا, قازاقستاننىڭ جيىرما جىل­دا ءجۇرىپ وتكەن جولى, ەلىمىزدىڭ وسى از ۋاقىت ىشىندە ورىن العان ەكى قارجى-ەكونوميكالىق داعدا­رىستاردان ەڭسە تۇسىرمەي شىعىپ قانا قويماي, تابىستارىن ەسەلەي ءتۇسۋى – قالاي ايتساق تا جاراساتىن جەتىستىكتەر. بۇعان قوسا, وتانىمىزدىڭ بەيبىت تە ومىرشەڭ باستامالارى مەن ينتەگراتسياعا ۇمتىلىسى, الەمدى رۋحانيات تورىنە قاراي جەتەلەپ, ءبىر ۇستەل باسىنا قاتار وتىرماي كەلگەن ءدىنبا­سىلارىنىڭ باسىن قوسىپ, بىرنەشە قايتارا سەزد وتكىزۋى الەمدىك كەلىسىم ۇدەرىسىنە قوسقان ۇلكەن ۇلەسى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قازاقستاننىڭ جيىرما جىلدا قول جەتكىزگەن, بۇكىل دۇنيە ءجۇزى تانىپ مويىنداعان ۇلكەن تابىس­تارىنا يادرولىق قارۋىنان ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, الەمدەگى اسا ءىرى يادرولىق سىناق پولي­گون­دارىنىڭ ءبىرى – سەمەي پولي­گونىن جابۋىن, ەقىۇ سياق­تى حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم­دارداعى تابىستى توراعالىعىن جاتقىزۋعا دا ابدەن بولادى. بۇ­عان ەلىمىزدى مەكەندەيتىن ساندا­عان ۇلت وكىلدەرىنىڭ تاتۋلىعىن, كونفەسسيالاردىڭ كەلىسىمىن قوس­قان­نىڭ دا ەش ارتىقتىعى جوق. ويتكەنى, دانا حالقىمىز «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەپ كەيىنگى ۇرپاعىنا ۇلا­عاتتى ءسوز قالدىرعان. ولار بۇل ۇلاعاتقا ادالدىق تانىتىپ كەلسە, بۇدان تەك ۇتىسقا شىعىپ وتىرمىز. دەكلاراتسيادا ەلىمىزدىڭ بارلىق سالاداعى جەتىستىكتەرى جان-جاقتى اتاپ كورسەتىلدى. ماعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى جاقىن بولعان­دىقتان, تاريحي قۇندى قۇجاتتا اگروونەركاسىپ كەشەنىنە باي­لانىستى ايتىلعان جايتتەر اسا ورىندى كورىندى. سەبەبى, مۇندا مەنىڭ دە ۇلەسىم بار. تۇتاستاي العان­دا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىنان ءاربىر قازاقستاندىق ءوز ۇلەسىن كورەدى عوي دەپ ويلايمىن.