اتام بەرگەن باسىرە. ءوزىن مەن دە جاقسى كورەمىن. مال جايلاعاندا اتام جىلقىنىڭ الدىنا قويدان قالعان, سيىردان قالعان قىرقىندىنى تاستاي سالادى. كىسى بويى اق قار دالانىڭ قولات-قويناۋىن كەپتەپ تولتىرىپ تاستاعان كەزدە تىسىنە تيەر ءبىر تال ءشوپ تابا المايتىن جىلقى جارىقتىققا قىرقىندى دا جارايدى دەيتىن شىعار. ال مەن بولسام باسىرە تايىما تولدەرگە دەپ ساقتاپ قويعان جوڭىشقادان ءبىر قولتىق اكەلىپ تاستاي سالامىن. ەرىگىپ تۇرعان قۇلا تاي ءيىسى بۇرقىراعان جوڭىشقانى كۇتىرلەتىپ ءاپ-ساتتە تاۋىسادى. سودان سوڭ باسىن كوتەرىپ تاعى قارايدى. جوڭىشقا تىلەپ تۇرعانى.
بىلتىر جاباعى كۇنىندە مىنۋگە ۇيرەتكەنمىن. ەر سالماي, جايداق. وسىنداي قىستىڭ كۇنى ەدى. قورانىڭ الدىنداعى قالىڭ, جۇمساق كۇرتىكتىڭ جانىنا الىپ كەلدىم دە, اۋىزدىعىن سالىپ قارعىپ ءمىندىم. قۇلا جاباعى موڭكىگەن جوق, ءتىپتى ايدالاعا الىپ قاشپادى دا. بىرەر مارتە تۋلاپ, توڭقاڭدادى دا قويدى. سالدەن سوڭ باس بىلگەن. اۋىل ورتاسىنداعى قۇدىققا دەيىن بارىپ كەلدىم. كۇن سۋىقتا ۇيلەرىنەن شىقپايتىن سىنىپتاستارىم كورسە ەكەن دەيمىن. قىراۋ قاتقان تەرەزەنىڭ ارعى بەتىندە ولار قاراپ تۇر ما, جوق پا بەلگىسىز.
ىشىمنەن ويلاپ قويامىن. قار كوبەسى سوگىلگەن سوڭ تاي مىنگەن بالالار جارىس وتكىزەدى. سول كەزدە قۇلا جاباعىمدى ويناقتاتىپ مەن دە قوسىلامىن. قىس بويى جوڭىشقاعا سەمىرگەن ء ارى قانت جەگەن قۇلا جاباعى ءبىرىنشى كەلۋگە ءتيىستى. قىسقى ۇزاق-ۇزاق كەشتەردە اتامنىڭ كۇپىسىن جامىلىپ ۇيقىلى-وياۋ جاتىپ قيالعا شومىلامىن. مىنە, كوكتەم دە كەلدى. اۋىل ىرگەسىندەگى جازىق قارا تاقىر. ءوزىم سياقتى قىس بويى تاي-جاباعىسىن ۇيرەتكەن 20-30 بالا جارىس جولىنا شىعامىز. سىنىپتاس قىزدار قاراپ تۇرادى. ايگۇل مەن گۇلمارا دا. مەن ءبىرىنشى كەلەمىن. جارىس سوڭىن ەشقاشان اياقتاعان ەمەسپىن. قوي تەرىسىنەن تىگىلگەن جۇمساق ءارى جىلى, اتامنىڭ ءيىسى اڭقيتىن قالىڭ كۇپىنى جامىلىپ جاتىپ ۇيىقتاپ قالا بەرەمىن. ءسويتىپ قيالىمداعى بايگەنىڭ بىرەۋىن دە اياقتاي المادىم.
كەلەر جىلى اتام قۇلا تايدى سوعىمعا سويماقشى بولدى. ول كەزدە اۋىلداعى ادامدار جىلقىنى كوپ ۇستامايتىن. ءار ۇيدە ءبىر بيەدەن. اسسا ەكەۋ. ال ءۇش بيە ۇستاعان ەشكىم جوق. شاماسى سول كەزدەگى ۇكىمەت مالدى كوپ ۇستاۋعا تىيىم سالدى عوي دەيمىن. نەگە كوپ ۇستامايمىز دەپ اتامنان دا سۇراعام. ۇكىمەت جاقتىرمايدى دەگەن اتام ساقالىن ساۋمالاپ وتىرىپ. ەل مالدى كوپ ۇستاسا, قوعامنىڭ جۇمىسىن ىستەمەي قويادى. ىستەسە دە جاندارىن سالىپ ىستەمەيدى. ۇيىندەگى قورا تولى مالعا الاڭدايدى عوي, سوسىن ادەيى ۇستاتپايدى. بالكىم سولاي دا بولعان شىعار, ءبىز ۇعا بەرمەيتىن ەدىك.
– سويساڭ سويا بەر, – دەدىم اتاما وكپەلەپ,– ءبىز اپام ەكەۋىمىز اشتان ولسەك تە قۇلا تايدىڭ ەتىن جەمەيمىز.
– سوعىمعا جۇمسايتىن باسقا تاي جوق قوي, – دەدى اتام,– ەشبىر رەتى كەلمەي تۇر. كەلەسى جىلى اناۋ قاراگەر جاباعىنى الاسىڭ.
– كەرەگى جوق, – دەدىم مەن, – قاراگەردىڭ دە, شابداردىڭ دا.
اقىرى اتام كوڭىلىمدى قيمادى عوي دەيمىن, ءوزىمنىڭ باسىرەم – قۇلا تايىمدى سوعىمعا سويعان جوق. ۇيدەگىلەردەن جاسىرىپ قانت اپارىپ بەرگەن سايىن ءىشى سەزگەندەي باسىن شۇلعىپ-شۇلعىپ قوياتىن. راحمەت ايتقانى.
قۇلا تاي جىلدار وتە كەلە ەسىك پەن توردەي ات بولدى. بىراق مەن قۇلا تايدى ءمىنىپ قيالىمداعىداي بايگەگە قاتىسا المادىم. اۋىلداعى مەكتەپ بار-جوعى باستاۋىش قانا بولعان سوڭ سىرتتا وقىدىق. قۇلا تاي اۋىلدا قالدى. كەيىن ۇمىتىپ تا كەتىپپىن.
ءوز بالالارىمىز دا دۇنيەگە كەلدى. بىراق بۇل كەزدە باسىرەگە تاي اتاۋ ىرىمى جوق ەدى. ءتىپتى قازىرگى جاس تولقىن باسىرەنىڭ نە ەكەنىن بىلە قويماۋى دا مۇمكىن. تاي ورنىنا تايپالعان شەتەلدىك ماشينا مىنگىزە باستادىق. قانداي بەرىك, مىقتى ماشينا بولسا دا بىرەر جىلدىڭ ىشىندە ساۋ-تامتىعى قالمايدى. ءوز ەڭبەگىنە الماعان سوڭ, تيىنداپ تەڭگە جيماعان سوڭ قادىرىن قايدان بىلەدى دەيدى جۇرت. بالكىم سولاي دا شىعار.
ال باسىرە دەگەن حالقىمىزدىڭ عاجاپ سالتى. شاڭىراعىن شاتتىققا بولەپ مىناۋ جارىق دۇنيەگە ۇل كەلگەندە ءدال سول مەزەتتە تولدەگەن ق ۇلىندى باسىرە ەتىپ اتايدى ەكەن. ىلكىدەگى ۇعىم بويىنشا نارەستەنىڭ بولاشاعى دا باسىرە ق ۇلىنشاقپەن تىعىز بايلانىستى. ارىداعى قازاق مەنىڭ سوعىم سويعىش اتام قۇساپ باسىرەنى سويماعان, ساتپاعان.
باسىرە تايدىڭ تۇقىمىن دا سۇرىپتاپ, ەلەكتەن وتكىزگەن ەكەن. جۇيرىگىن, ايتپەسە جورعاسىن. جەلمەن جارىسقان جۇيرىك مىنگەن, ۇستىنە مىنگەن ادامنىڭ قولىنداعى توستاعاننان سۋ توگىلمەيتىن, ءتورت اياعىن تەڭ باسقان جورعا مىنگەن بالانىڭ دا مالعا دەگەن مەيىرى ءسابي كەزىنەن قالىپتاسىپ, ارتا تۇسەدى ەكەن. ىقىلاس-پەيىلى دە ءتۇزۋ بولماق.
ءوزى قۇرالپى بالالارمەن بىرگە جالتاڭ قاقتىرىپ ءمىنىپ شىقسا مارتەبەسى وسپەك. بالكىم بايگە دەگەندى, ءومىردىڭ ءوزى جارىس ەكەنىن وسى باستان ساناسىنا سىڭىرەتىن شىعار. قاتارىنان قالىپ قويماي, الدىڭعى لەكتەن تابىلۋ, الدىڭعى لەكتى ايتاسىز, وق بويى وزىق وتىرۋ, تۇششى ەتىنە اششى قامشى سالدىرماۋ ادەتى قالىپتاساتىن شىعار. ءارى تەحنيكانىڭ ءتۇر-ءتۇرى قوڭىزداي جورعالاپ جۇرگەن بۇگىنگى زامان ەمەس, ات جالىندا وسكەن بۇلا جۇرت اتتى ەر قاناتى ساناسا كەرەك. تويعا بارسا, ماقتانىش, جاۋعا مىنسە, سەرىگى.
بالانى ايتاسىز, نەمەرە دە تابالدىرىقتان اتتاعان. ات ۇستار. بيىل جاز باسىرەگە ءبىر تاي ساتىپ الىپ بەرەيىن دەپ ءجۇرمىن. باياعى ءوزىم اڭساعان, بىراق سوڭىنا دەيىن جەتە الماعان ۇلى بايگەگە قاتىسسىن.
بايقال ءبايادىلوۆ
كوكشەتاۋ
