ونىڭ يماندىلىعى مەن يناباتتىعىنا تەڭ كەلەتىن ەشنارسە جوق. جان سۇلۋلىعى مەن ءتان سۇلۋلىعى دا بيىك. ايەل ول ومىردەگى ەڭ قىمبات, اسىل جاندار. وسى ايەلدەر ءبىرىنشى كەزەكتە باۋىرىنداعى بالاسىمەن قىمبات, نازىك, يناباتتىلىعىمەن سۇيكىمدى, سۇيىكتى.
دۇرىس-اق. ەندى وسى ايەلدەر تۋرالى يسلام ءدىنى نە دەيدى؟ سونداي-اق بۇگىنگى ايەل شە؟ وقىپ, قاراپ وتىرساڭ يسلام ءدىنى دە ايەلدەردى جوعارى دارەجەگە كوتەرە بىلگەن, قادىر تۇتقان. بىراق, مىنا ءبىر ماسەلە ەستەن شىقپاۋعا ءتيىس. قانداي ءبىر ايەل بولماسىن يسلامدى, ءدىنى مەن يمانىن ءتۇرلى عيباداتتار مەن فارزداردى جانە سونىمەن بىرگە حارامداردى دا ۇيرەنۋى ءتيىس, ول – فارز. بۇل جەردە اكەسى نە بولماسا كۇيەۋى بۇل ايتىلعان ىلىمدەردى ولارعا ۇيرەتە ءبىلۋى كەرەك. ولاي ەتپەگەن جاعدايدا ولار ۇلكەن كۇناعا تۇسەدى. الدىندا جوعارىدا ايتىلعان مىندەتتەردى ۇيرەتىپ, ءتۇسىندىرىپ, ۇزبەي ايتىپ وتىراتىن ادامدارى بولا تۇرىپ ونى تىڭداپ, جۇزەگە اسىرماعان بولسا, وندا ايەلدىڭ وزدەرىنە دە وتە قيىندىق ورنايدى.
مۇسىلمان ايەلى ءۇشىن ساۋدا-ساتتىق جاساپ, ولاردىڭ ءبىلىم-عىلىممەن اينالىسۋىنا, ونەركاسىپ پەن اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىستارىمەن شۇعىلدانىپ, اقشا تابۋىنا ەش ۋاقىتتا تىيىم سالىنعان ەمەس جانە ول حارام تىرلىككە جاتقىزىلماعان دا. بىراق نە ىستەسە دە تەك ادال ىستەۋ كەرەك. بىرەۋدىڭ اقىسىن جەپ پايدا تابۋدىڭ, ەرسى, يماندىلىق پەن ادالدىققا قارسى ءىس-ارەكەت ەتۋدىڭ جولىنا تۇسپەۋگە ءتيىس.
يسلام مەن ايەلدىڭ ارا قاتىناسى تۋرالى ايتا كەلىپ مىنا ءبىر ماسەلەنى ەستە مىقتاپ ۇستاعاندى ءجون كورەمىز. حاديس شاريفتە: ء«بىر ايەل بەس ۋاقىت نامازىن وقىپ, رامازان ايىندا ورازاسىن تۇتىپ, نامىسىن قورعاپ, كۇيەۋىنە مويىنسۇناتىن بولسا, وندا ول قالاعان ەسىگىنەن جانناتقا كىرەدى» دەپ جازىلعان.
ارينە ايەلدەردىڭ ءبارى بىردەي ەمەس, كەيبىرەۋلەرىنىڭ دۇنيەقور, بايلىق پەن اتاق-داڭق, مانساپقور بولىپ كەلەتىنى دە شىندىق. ءبىر باس قوسقان شاعىن عانا وتىرىستا كۇيەۋى دە, ءوزى دە عىلىم دوكتورى, جاسى 70-تەن اسقان باقىت دەگەن جەڭگەمىزدىڭ: ء«بىز كەزىندە كۇندىز كۇنىمەن جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ, ال ودان سوڭ ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن جالدانىپ جۇمىس ىستەپ كۇن كوردىك. كۇيەۋىم ءۇشىنشى كۋرسقا كەلگەنشە پويىز جولعا بارىپ جۇك ءتۇسىردى. كەيىن جەدەل جاردەم بولىمدەرىندە فەلدشەرلىك جۇمىس ىستەدى. جيىرما جىل پاتەردەن پاتەر اۋىستىرىپ, جۇگىرىپ جۇردىك. بايلىق پەن مانساپتى اڭساپ كورمەپپىز. جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ ءبىلىم الساق تا بۇگىنگى كۇننىڭ جاستارى سياقتى اشىق-شاشىق جۇرمەدىك. اللاعا شۇكىر, سول تاۋبە, سابىر مەن شىدامدىلىعىمىزدىڭ ارقاسىندا ءبىز كەلە-كەلە جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتى دە اتقاردىق, ەڭبەك ەتىپ, ەلىمىزدىڭ بۇگىنگىدەي ءوسىپ, جەتىلۋىنە وزىندىك ۇلەسىمىزدى دە قوستىق. قازىر ەشكىمنەن كەم ەمەسپىز. ال بۇگىنگىنىڭ جاستارى شە؟ قينالىپ جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى. تاعىدا ءسويتىپ وتىرىپ قىمبات كولىك, ءزاۋلىم ۇيلەردە تۇرعىسى كەلەدى. باعاسى بيىك اشەكەيلەرگە اۋەس. ول بولمايدى. ءبىرىنشى ەڭبەك ەتۋ كەرەك», دەگەن ءسوزى ءبىزدى شەكسىز ريزاشىلىققا بولەدى.
وقىپ وتىرساڭىز قۇران كارىمدە بىلاي دەپ جازىلعان: «جاقسى ايەلدەر اللاعا مويىنسۇنادى جانە كۇيەۋلەرىنىڭ اقىلارىن ورىندايدى. كۇيەۋلەرى جوق كەزدە ولاردىڭ نامىسىن جانە مال-مۇلكىن اللانىڭ كومەگىمەن قورعايدى». ايەلدەر وسى ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسىنا زەر سالىپ, ونى بۇلجىتپاي ورىنداپ وتىرۋعا ءتيىس. ويتكەنى كۇيەۋىنىڭ اقىسىنا ءمان بەرىپ, ءىس اتقارعان ءاربىر ايەل ساۋاپقا كەنەلىپ وتىرادى ەكەن. ساۋاپ دەگەنىمىز – و دۇنيەگە بارعانداعى ءوز جاعدايىمىزدى ءوزىمىزدىڭ جاقسارتۋىمىز.
راس, كەيبىر ايەلدەر كۇيەۋىنە قاتتى سويلەپ, بەتىنە كەلىپ, ونىڭ تابىسى از ەكەنىن بەتىنە باسىپ «سەنەن نە قىزىق, نە ارتىقشىلىق كورىپ وتىرمىن. سەن مەنى قانداي اسىل دۇنيەلەرىڭمەن قارق قىلىپ وتىرسىڭ», دەپ بايبالام سالىپ جاتادى. بۇل يماندىلىققا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن وتە ەرسى جاعداي. ارتىق كەتۋشىلىك. بۇلاي ايتىپ كۇيەۋىنىڭ كىشكەنتاي دا بولسا وعان جاساپ وتىرعان جاعدايىن مەنسىنبەۋشىلىك, تۇسىنبەۋشىلىككە بارماۋ كەرەك. وسى تۇستا ءاربىر ايەل سونشالىقتى ءدىندار بولىپ كەتپەسە دە مۇسىلمانشىلىق پەن يماندىلىقتان قول ۇزبەس ءۇشىن, حاديس شاريفتە ايتىلعان مىنا ءبىر سوزگە ءمان بەرە ءبىلۋى كەرەك. وندا: «ەگەر كۇيەۋلەرىنە كۇفراني نيگمەت ەتپەگەندە, ناماز وقىعان ايەلدەر دەرەۋ جانناتقا كىرەتىن ەدى» دەلىنگەن.
وسى ايتىلعانداردى مۇلتىكسىز ورىنداۋمەن بىرگە ءاربىر ايەل كۇيەۋىنە جاساعان جاقسىلىقتارىن مىندەت ەتىپ, رەنجىتپەۋى كەرەك. ورىنداي المايتىن نارسەنى كۇيەۋىنەن تالاپ ەتىپ, سۇراماۋ كەرەك. كەرىسىنشە, كۇيەۋىنە ريزاشىلىق تانىتىپ, ونى اركەز قۋانتىپ وتىرۋعا ءتيىس. سوندىقتان دا «ايەل موينىنداعى كۇيەۋ اقىسى, سەندەردىڭ موينىڭداعى مەنىڭ اقىم سەكىلدى. ولاي بولسا كۇيەۋىنىڭ اقىسىن ورىنداماعان ايەل اللا تاعالانىڭ اقىسىن ورىنداماعان بولادى» دەپ جازىلعان حاديس شاريفتە.
سونىمەن بىرگە ءاربىر ايەل بالاسى ءوزىنىڭ اشىق-شاشىق كيىنۋىنە جول بەرمەستەن مۇسىلماندىققا ءتان كورەگەندىك تانىتىپ, ءوزىنىڭ يسلام الدىنداعى تازالىعىن تانىتىپ ءجۇرۋى كەرەك. بۇل ساۋاپقا ساۋاپ قوساتىن يماندىلىق.
سەرىكباي تۇرجان,
بايدىبەك اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
