– ءلاززات تاسبولاتقىزى, مەنينگوكوكك دەگەن قانداي اۋرۋ جانە قانشالىقتى قاۋىپتى؟
– مەنينگوكوكك – بۇل باكتەريا. مەنينگوكوكك باكتەرياسىنىڭ 12 ءتۇرى بار. ولاردىڭ 6-ۋى (A, B, C, W135, Y, X) ادام ومىرىنە قاۋىپتى. بۇل باكتەريالار مۇرىن مەن جۇتقىنشاقتىڭ شىرىشتى قابىعىندا بولادى جانە ءبىر ادامنان ەكىنشىسىنە جەكە تىعىز بايلانىس كەزىندە, ءبىر مەكەمەدە بىرگە ۇزاق وتىرۋ كەزىندە جۇعادى. مەنينگوكوكك ينفەكتسياسى ناۋقاسقا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەنىنە قاراماستان جانە اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنان ولىمگە اپارۋ مۇمكىندىگىنىڭ جوعارى بولۋىمەن قاۋىپتى. ودان امان قالعان ءاربىر بەسىنشى ادامدى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءسىڭىردىڭ تارتىلۋى, اياق-قولدىڭ قوزعالماۋى, بۇيرەك اۋرۋلارى, كەرەڭدىك جانە اقىل-ەستىڭ كەمىستىگى ءتارىزدى شەكتەۋلەر مازالايدى دەپ ەسەپتەلىنەدى. مەنينگيت – وتە قاۋىپتى ينفەكتسيالىق اۋرۋ, باس جانە ج ۇلىننىڭ جۇمساق قابىعىنىڭ قابىنۋى جانە ءتۇرلى باكتەريالار مەن ۆيرۋستاردان تۋىنداۋى مۇمكىن. الايدا, مەنينگوكوكك مەنينگيتتەرى (مەنينگوكوكك قوزدىرعىشى تۋدىرعان) اسا قاۋىپتى. مەنينگيتكە اپارۋى مۇمكىن پنەۆموكوكك جانە گەموفيلدى ينفەكتسيالار قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكپە كۇنتىزبەسىنە كىرەدى.
– دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنا قاتىستى قانداي ۇسىنىمدار ايتادى؟
– ددۇ مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنا شالدىعۋ دەڭگەيى جوعارى ەلدەردە ەكپە جۇرگىزۋگە كەڭەس بەرەدى. قازاقستاندا سوڭعى 10 جىلدا مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىمەن اۋىرۋ جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر. ياعني 100 ادامعا 6,7-7,4 جۇقتىرۋ وقيعاسى تىركەلگەن. بۇل جالپى كورسەتكىش. ال بالالار تۋرالى ايتار بولساق, وندا تىركەلگەن وقيعا سانى كوبىرەك. وڭىرلىك تۇرعىدان دەرتكە شالدىعۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى الماتى مەن استانادا تىركەلىپ وتىر. اتالعان قالالاردا تۇرعىندار سانىنىڭ كوپ بولۋى بۇعان ىقپال ەتەدى. نەگىزىنەن, ونىمەن 3 جاسقا تولماعان كىشكەنتاي بالالار اۋىرادى. ەرەسەكتەر اراسىندا ينفەكتسيانى جاتاقحانادا ءبىر بولمەدە تۇراتىن ستۋدەنتتەردىڭ جۇقتىرۋ وقيعاسى, بۇعان قوسا, ونىڭ جۇكتى ايەلدەردىڭ ولىمىنە اكەلۋى كەزدەستى. ءبىز مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىن قاداعالاپ, انىقتالعان ۋاقىتتا مىندەتتى تۇردە تەكسەرەمىز. ەگەر جۇقپالى اۋرۋدىڭ كوبەيۋى نەمەسە ءجيى تاراۋى بايقالسا, مىندەتتى تۇردە ۆاكتسينالاۋ ۇسىنىسى ەنگىزىلەر ەدى. ازىرگە, ءوزىن نەمەسە ءوز وتباسىن قاۋىپتى دەرتتەن قورعاۋعا نيەت بىلدىرگەندەر جەكە تۇردە ەكپە الۋعا قۇقىلى. بۇعان قوسا, نارىقتا ساپالى ۆاكتسينالار بار. بىراق ءبىز قازىر بۇل پروبلەمامەن شۇعىل تۇردە اينالىسۋعا كىرىستىك جانە الداعى ۋاقىتتا ەكپە وزگە ەلدەردەگى ءتارىزدى كۇنتىزبەگە ەنگىزىلەدى.
– كەيدە مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنا شالدىعۋ بويىنشا جەتكىلىكتى تۇردە سەنىمدى ەمەس ستاتيستيكانى ەستۋگە بولادى. ونىڭ باستى سەبەبى اۋرۋدى انىقتاۋ مەن ەسەپكە الۋ ەرەكشەلىكتەرىندە جاتىر. ەلدە تاۋەلسىز ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ قۇرۋ جوسپاردا بار ما؟
– بيىلدان باستاپ ءبىز مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىن انىقتاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانى قولعا الىپ جاتىرمىز. «التىن ستاندارت» بولىپ تابىلاتىن باكتەريولوگيا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە پتسر-دياگنوستيكا, يفا-دياگنوستيكا ءتارىزدى جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزەمىز. قاجەت بولعان جاعدايدا بۇل جوبا نەگىزىندە ەپيدەميالىق باقىلاۋ جۇمىسىن جاقسارتۋعا نەمەسە تاۋەلسىز ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ قۇرۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستار جاسالادى.
– مەنينگوكوكك قاۋپى مەن ودان ساقتانۋ قاجەتتىگى تۋرالى حاباردار ەتۋدى قالاي جاقسارتۋعا بولادى؟ كۇنتىزبەدە بار ەكپەلەر ءۇشىن ۆاكتسينالاۋعا قارسىلار مەن ونى قولدايتىندار اراسىندا اركەز پىكىرتالاستار بولىپ جاتقان تۇستا ەكپەنىڭ پايداسىن قالاي ءتۇسىندىرۋ قاجەت؟
– كۇردەلى سۇراق. بىزدە جول ەرەجەسىن بۇزۋشىلاردى فوتوگرافيالارمەن, ال شىلىم شەگۋشىلەردى تەمەكى قورابىنداعى قاۋىپتى اۋرۋلاردى جازۋ ارقىلى قورقىتادى. ادامدارعا اۋرۋ سالدارى تۇسىرىلگەن فوتوگرافيالاردى كورسەتۋگە بولادى. مەنينگوكوكك ينفەكتسياسى وتە قاۋىپتى. كۇندىز ساۋ جۇرگەن بالا بۇل اۋرۋدان بىرنەشە ساعاتتان كەيىن ومىردەن ءوتۋى مۇمكىن. اياق-قول امپۋتاتسياسى, جۇيكە جانە وزگە دە اۋىتقۋلار ءتارىزدى اسقىنۋ سالدارى اۋرۋعا شالدىققان ادامنىڭ ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەدى. اقپاراتتاندىرۋ – دارىگەرلەردىڭ پارىزى. ادامعا الدىن الا ەسكەرتىلىپ, حاباردار ەتىلسە, ول اۋرۋمەن كۇرەسكە دايىن دەۋگە بولادى.
اڭگىمەلەسكەن دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
