سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»
جىلدار كەرۋەنىنە ۇلاسقان وسىناۋ دامۋ ۇردىسىندە باس قالانىڭ ءتورت اۋدانىنىڭ دا وزىندىك قولتاڭباسى بار. وسى رەتتە ەلوردانىڭ ىرگەتاسى قالانا باستاعان كەزەڭگە العاش اشىلۋى تۇسپا-تۇس كەلگەن سارىارقا اۋدانىنىڭ ۇلەسى ەرەكشە زور. بيىل اۋداننىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. ەلباسى جارلىعىمەن 1998 جىلى 6 مامىردا ەلوردانىڭ العاشقى ەكى اۋدانىنىڭ ءبىرى – سارىارقا اۋدانى قۇرىلعان بولاتىن.
باس قالامەن بىرگە جاساسقان سارىارقا اۋدانى وتكەن 20 جىل بەدەرىندە ەلوردانىڭ بيۋدجەت قورجىنىن تولتىرىپ وتىراتىن نەگىزگى تابىس كوزىنە اينالدى. اتاپ ايتار بولساق, 20 جىل ىشىندە اۋداننىڭ بيۋدجەت قورىنا اۋداراتىن ءتۇسىم كولەمى 59 ەسە ارتتى. بۇگىندە اۋدان قالا بيۋدجەتىنىڭ 25 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. وتكەن جىلى سارىارقا اۋدانى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 268 ميلليارد تەڭگە قارجى اۋدارسا, ونىڭ ىشىندە 50, 3 ميلليارد تەڭگە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قورجىنىن تولىقتىردى.
ىرگەتاسى قالانعان جيىرما جىلدىڭ ىشىندە اۋدان تۇرعىندارى 2,5 ەسەگە ءوسىپ, بۇگىندە 368 مىڭ ادامدى قۇراپ وتىر. ياعني وسى جىلدار ىشىندە اۋدان حالقىنىڭ سانى بۇرىنعى وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارىنان اسىپ ءتۇستى. بۇل ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك نىساندارعا دەگەن سۇرانىستى ەسەلەي ارتتىردى. سوعان سايكەس اۋداندا 12 ورتا مەكتەپ عيماراتى, 9 بالالار باقشاسى, 3 ەمحانا عيماراتى بوي كوتەردى. مەرەيلى 20 جىلدىق مەجەدە اۋدان بويىنشا 62 الەۋمەتتىك-مادەني نىساندار سالىنعان ەكەن. قازىرگى كەزدە اۋدان اۋماعىندا 11 تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
اۋدان ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋدا دا كەشەندى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ماسەلەن, 2000 جىلى اۋداننىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 35 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, وتكەن جىلى ول 75 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 13 ەسە ارتتى. 2000 جىلى اۋدانداعى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 6 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە بولسا, 2017 جىلى ول 79 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. اۋداننىڭ ەكونوميكالىق احۋالى بارىنشا ارتقان سايىن ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا ينۆەستيتسيا اۋاداي قاجەت. وسىعان بايلانىستى اۋدان اكىمدىگى ينۆەستيتسيا تارتۋعا قولايلى جاعداي جاساپ, بارلىق مۇمكىندىكتەردى جان-جاقتى ويلاستىرۋدا.
جاقىندا باس قالامىزدىڭ اۋداندارىنىڭ اراسىندا العاش رەت سارىارقا اۋدانىندا ءبىرىنشى ينۆەستيتسيالىق فورۋم ءوتتى. وعان وتاندىق قالتالى كاسىپكەرلەرمەن بىرگە, فرانتسيا, گەرمانيا, تۇركيا, كانادا, قىتاي, رەسەي, بەلارۋس, ۋكراينا جانە ازەربايجان ەلدەرىنەن كەلگەن ينۆەستورلار قاتىستى. شەتەلدىك ينۆەستورلاردى اۋداننىڭ قارقىندى دامىعان ءارتاراپتى ەكونوميكاسى ەرەكشە قىزىقتىردى. بارلىق مەگاپوليستەر سياقتى استانا قالاسىندا ينۆەستورلاردى قىزىقتىراتىن نەگىزگى نىسان جەر تەلىمدەرى بولىپ تابىلادى. «سوڭعى جىلدارى قالامىزدا توزىعى جەتكەن كوپ قاباتتى اپاتتى ۇيلەردى بۇزىپ, ونىڭ تۇرعىندارىن جايلى جاڭا پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى يگى ءداستۇر كەڭىنەن ءورىس الدى. بۇل الەۋمەتتىك باستاماعا ءبىزدىڭ اۋدان دا بەلسەنە اتسالىسۋدا. سوڭعى 3 جىل ىشىندە اۋدان اۋماعىنداعى وسىنداي توزىعى جەتكەن 137 كوپ قاباتتى ۇيلەر بۇزىلىپ, تۇرعىندارى تۇگەلدەي دەرلىك جاڭا پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ءبىز بۇگىن فورۋمعا قاتىسىپ وتىرعان ينۆەستورلارعا وسى كوپ قاباتتى ۇيلەردەن بوساعان, ينۆەستيتسيا سالۋعا وتە ءتيىمدى 19 ءىرى جەر تەلىمىن ۇسىنامىز. جالپى, اۋدان اۋماعىندا ينۆەستورلاردى قىزىقتىراتىن 121 جەر تەلىمى بار. ءبىز بۇگىنگى فورۋمعا قاتىسۋشى ينۆەستورلارمەن وسى جەر تەلىمدەرىنە قانداي نىساندار سالۋ قاجەتتىگىن جان-جاقتى تالقىلاۋعا دايىنبىز», دەدى فورۋمعا قاتىسۋشىلار الدىندا ءسوز سويلەگەن اۋدان اكىمى ارمان تۇرلىبەك.
مازمۇندى پىكىر الىسۋ بارىسىندا وتكەن فورۋمدا سارىارقا اۋدانىنىڭ اكىمدىگى شەتەل ينۆەستورلارىمەن جالپى قۇنى 30 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 11 ءىرى جوباعا قول قويدى. الداعى ۋاقىتتا گەرمانيالىق Marcel Boschung AG كومپانياسى اۋدان اۋماعىندا ۇلكەن جول مەتەورولوگيالىق ستانساسىن سالاتىن بولدى. سارىارقا اۋدانىنىڭ اكىمدىگى, «استانا» اكك» ۇق» اق جانە «CITY BOX» جشس جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان بۋلۆار قۇرىلىسىن سالۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويسا, سلوۆەنيانىڭ «DUOL» فيرماسى اۋدان اۋماعىندا ءىرى فۋتبول الاڭىنىڭ قۇرىلىسىن سالاتىن بولدى.
باس قالانىڭ اۋداندارى اراسىندا حالىقارالىق العاشقى ينۆەستيتسيالىق فورۋمدى وتكىزۋ ارقىلى سارىارقا اۋدانىنىڭ اكىمدىگى بىرقاتار جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرماق. بۇل ءوز كەزەگىندە اۋدان ەكونوميكاسىن جاڭا قىرىنان دامىتۋعا سەرپىن بەرەتىن بولادى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
