رەسەيدەگى مەملەكەتتىك دۋما سايلاۋى

وتكەن جەكسەنبىدە رەسەيدە فەدەرالدىق جينالىستىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ (مەمدۋما) كەزەكتى سايلاۋى بولىپ ءوتتى. بۇل جولى دەپۋتاتتار مەمدۋماعا ءبىرىنشى رەت بەس جىل مەرزىمگە سايلاندى. سايلاۋ ءتارتىبى بويىنشا, مەمدۋماعا 7 پايىزدىق ءوتىم بوگەۋىن ەڭسەرگەن پارتيالار عانا ىلىنە الادى. سونىمەن بىرگە, 5 پايىزدان 6 پايىزعا دەيىنگى شامادا داۋىس جيناعان پارتياعا ءبىر ورىن بۇيىراتىنى, ال 6 پايىزدان 7 پايىزعا دەيىن داۋىس العان پارتياعا ەكى ورىن بەرىلەتىنى ەسكەرىلگەن. رەسەيدە كەلەسى 2016 جىلعى سايلاۋدان باستاپ قانا اتالمىش ءوتىم بوگەۋى 5 پايىزعا تۇسىرىلەدى. بيىلعى سايلاۋعا ۇستىمىزدەگى جىلعى قىركۇيەك ايىنا دەيىن تىركەۋدەن وتكەن, تولىق ءماندى جەتى پارتيا قاتىستى. ولار, الىپبيلىك رەتىنە قاراي «ەدينايا روسسيا», رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كوممۋنيستىك پارتياسى (رفكپ), رەسەي­دىڭ ليبەرال-دەموكراتيالىق پار­تيا­سى (رلدپ), «پاتريوتى روسسي», «پراۆوە دەلو», «سپراۆەدليۆايا روسسيا» جانە رەسەيدىڭ بىرىككەن دەموكراتيالىق «يابلوكو» پارتياسى. سونىمەن بىرگە, بۇ­لار­دىڭ قۇرامىندا سايلاۋعا بايلا­نىس­تى بىرىككەن باسقا پارتيالار­دىڭ وكىلدەرى دە بار. ماسەلەن, «اگرارنايا روسسيا» وسى قارساڭدا «ەدينايا روسسياعا», الەۋمەتتىك ادىلەت پەن جاسىلدار «سپراۆەدليۆايا روسسياعا», قايتا ورلەۋ­شى­لەر «پاتريوتى روسسي» پارتيا­سىنا قوسىلدى. رەسەيدەگى پارلامەنتتىك پارتيالار, ولاردىڭ بۇرىننان تانىس باسشىلارى بۇل جولى دا سايلاۋ ءتىزىمىن باستادى. وزگەشەلىك «ەدينايا روسسيا» پارتياسىندا, بۇل سايلاۋعا ول ەل پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ باستاۋىمەن كەلدى, كانديداتتار ءتىزىمىنىڭ با­سىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى تۇردى. داۋىس بەرۋشىلەر تىزىمىنە 110 ميلليوننان استام سايلاۋشى تىركەلگەن, داۋىس بەرۋ 94 مىڭنان استام سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ءوتتى. ەل استاناسىندا عانا 3,5 مىڭنان استام سايلاۋ ۋچاسكەسى جۇمىس ىستەدى. تۇتاستاي رەسەي بويىنشا 12 ساعاتقا دەيىن سايلاۋشىلاردىڭ 40 پايىزدان استامى, 18 ساعاتقا دەيىن 50 پايىزدىڭ ۇستىندە داۋىس بەرگەنى بەلگىلى بولدى. ال كەيبىر وڭىرلەردە اتالعان ۋاقىتقا دەيىن سايلاۋشىلاردىڭ 90 پايىزدان ارتىعى داۋىس بەردى. بيىلعى سايلاۋدا ەلەكتروندى ۋرنالار دا پايدالانىلدى. مۇ­نىڭ ەرەكشەلىگى – ءداستۇرلى ۋر­نا­لار­عا قاراعاندا جۇمىستىڭ ءبىرشاما جەڭىلدەيتىنى. ياعني, داۋىس ساناۋ جانە باسقا دا بيۋللەتەندى ەسەپتەۋ, وڭدەۋ راسىمدەرى وزدىگى­نەن جۇرەدى, داۋىس بەرۋدىڭ بار­لىق ناتيجەسى جەتى مينۋتتىڭ ءىشىن­دە ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى ءتۇسىپ تۇرادى. سونداي-اق بىرقاتار سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ءجۇرىس-تۇ­رى­سى شەكتەۋلى, قول اربامەن ءجۇ­رە­تىن ادامداردىڭ تىكەلەي وزدەرى كەلىپ داۋىس بەرۋى ءۇشىن جاب­دىق­تالعان ارنايى كابينالار ۇيىم­داستىرىلدى. سايلاۋ قارساڭىندا جاريا­لان­عان الەۋمەتتىك ساۋالدامالار با­رى­سىن باعدارلاپ جانە سايلاۋ كۇنى كەشكە قاراي بەلگىلى بولعان العاشقى ەكزيت-پول دەرەكتەرىنە سۇيەنىپ, اقپارات قۇرالدارى ەڭ كوپ داۋىس «ەدينايا روسسيا» ەنشىسىندە, ودان كەيىن رەسەي كومممۋنيستەرى, «سپراۆەدليۆايا روسسيا» جانە رلدپ تۇر دەپ الدىن الا حابارلاعان-تىن. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى­نىڭ توراعاسى ۆلاديمير چۋروۆ 4 جەلتوقسان كۇنى كەشكىسىن جۋرناليستەر الدىنا ءبىرىنشى رەت شىق­قانىندا, داۋىس بەرۋدىڭ ازىرگە رەسىمدەلگەن 15-17 پايىز شاماسىن­دا­عى حاتتامالارىنا سۇيەنىپ, وسى حاتتامالار نەگىزىندە «ەدينايا روسسيا» – 46, رەسەي كوممۋنيستەرى – 20, ليبەرال-دەموكراتتار – 14, «سپراۆەدليۆايا روسسيا» – 13, «يابلوكو» – 2,5, «رەسەي پاتريوت­تا­رى» 1,03, «پراۆوە دەلو» 0,5 پايىز داۋىس جيناعانىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, ول داۋىس بەرۋدىڭ الدىن الا قورىتىندىلارى حات­تا­مالاردىڭ 99 پايىزى رەسىمدەلگەننەن كەيىن انىقتالاتىنىن ايتتى. كەشە تاڭەرتەڭگى ساعات 10.00-دە رەسەيدىڭ ورتالىق سايلاۋ كو­ميسسياسى سايلاۋعا سايلاۋشى­لاردىڭ 60 پايىزدان استامى قا­تىسقانىن, حاتتامالاردىڭ 96 پايىزى رەسىمدەلىپ, وڭدەلگەنىن, سونىڭ نەگىزىندە بۇرىننان بەلگىلى پارلامەنتتىك پارتيالار – «ەدينايا روسسيا» – 49,54 پايىز, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كوممۋنيستىك پارتياسى – 19,16, «سپراۆەدليۆايا روسسيا» – 13,22, رەسەيدىڭ ليبە­رال-دەموكراتيالىق پارتياسى 11,66 پايىز داۋىس جيناپ, ال­دىڭ­عى تورتتىككە شىققانىن حابار­لا­دى. تيىسىنشە بولاشاق دۋمادا «ەدينايا روسسيانىڭ» – 238, كوممۋنيستىك پارتيانىڭ – 92, «سپراۆەدليۆايا روسسيانىڭ» – 64, لي­بەرال-دەموكراتيالىق پارتيانىڭ 56 مانداتى بولادى. ءوتىم بوگەۋىن ەڭسەرە الماعان قالعان ءۇش پارتيا پارلامەنتكە وتە المادى. حاتتامالار ءالى دە وڭدەلۋدە, سوعان وراي بۇل تسيفرلاردىڭ ءىشىنارا وزگەرۋى مۇمكىن. الايدا تالداۋشىلار, جال­پى العاندا, اتالعان كورسەت­كىش­تىڭ ەلەۋلى تۇردە وزگەرمەي­تى­نىن, ول بۇگىنگى رەسەي سايلاۋشى­سى­نىڭ ناقتى تاڭداۋى ەكەنىن اتاپ كورسەتۋدە. دۋما سايلاۋىنىڭ بارىسىن, داۋىس بەرۋدى, داۋىستاردى ساناۋ­دى قاداعالاۋعا كوپتەگەن حالىق­ارالىق بايقاۋشىلار قاتىستى. مىسالى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى پار­لامەنتتىك اسسامبلەياسى (ەقىۇ پا) اتىنان پارلامەنتتىك اسسام­بلەيا توراعاسى پەتروس ەفتيميۋ­دىڭ (گرەكيادان سايلانعان دەپۋتات) باسقارۋىمەن 100-گە جۋىق بايقاۋشى كەلدى. بۇل بايقاۋشى­لاردىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ دە ەكى وتانداسىمىز بار. ولار – ماسكەۋ قالاسىندا مەملەكەتتىك دۋما ساي­لاۋىنا ەقىۇ پا اتىنان باي­قاۋشى بولىپ قاتىسقان بەلگىلى قايراتكەر-ساياساتكەرلەر, قازاق­ستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ دە­پۋتاتتارى ورالباي ابدىكارىموۆ پەن ءادىل احمەتوۆ. سونداي-اق باسقا دا قازاقستاندىقتار شىۇ, ۇقشۇ جانە باسقا حالىقارالىق ۇيىمدار اتىنان سايلاۋعا باي­قاۋ­شى بولىپ قاتىستى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءمالىم­دەۋىن­شە, حالىقارالىق بايقاۋ­شى­لار رەسەيدەگى بيىلعى ساي­لاۋدى ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزىلدى دەپ ەسەپتەيدى. سايلاۋ بارىسىن تۇيىندەي كەلگەندە, ەڭ كوپ داۋىس العانىنا قاراماستان, ەلدىڭ جەتەكشى ساياسي كۇشى بولىپ سانالاتىن «ەدينايا روسسيا» پارتياسى بۇل جولى كونس­تيتۋتسيالىق كوپشىلىك داۋى­سى­نا جەتە الماي قالۋى مۇمكىن. قازىر رەسەيدە وسى جايىندا كوبىرەك ايتىلۋدا. ونىڭ ەسەسىنە بۇرىن ءتورتىنشى ورىندا جۇرەتىن, وپپوزيتسيالىق دەپ ەسەپتەلەتىن «سپراۆەدليۆايا روسسيا» پارتياسى وسى سايلاۋدا ءبىرشاما العا شىق­تى. ساراپشىلار بۇل پارتيانىڭ ۆلاديمير جيرينوۆسكي باسقارا­تىن ليبەرال-دەموكراتتاردى ءوزى­نەن سوڭ قالدىرۋى ونىڭ «ەدينايا روسسيادان» جانە كوممۋنيستىك پارتيادان كەيىن مەمدۋماداعى ءۇشىنشى ساياسي كۇش بولا الاتىنىن كورسەتەدى دەپ باعالاۋدا. 2007 جىلعى سايلاۋمەن سالىستىرعان­دا, جالپى پارلامەنتتىك پارتيا­لاردىڭ داۋىس جيناۋ دەڭگەيى وسكەنى اتاپ كورسەتىلۋدە. سەرىكقالي بايمەنشە. ماسكەۋ.