جيىنعا قاتىسۋشىلار الدىندا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا امەريكالىقتارمەن بىرلەسكەن كومپانيانى قۇرۋعا قالاي قول جەتكىزىلگەنىن, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تىرەگىنە اينالعان بۇل كەلىسىمنىڭ ەندى قۇرىلعان جاس مەملەكەت ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى بولعانىن باياندادى.
«كەن ورنى بۇرىنعى كەڭەس وداعى داۋىرلەپ تۇرعان كەزدە 1979 جىلى اشىلعان بولاتىن. ول وتە تەرەڭدە جاتقان الەمدەگى ەڭ الىپ كەنىشتىڭ ءبىرى ەدى. ونى يگەرۋ كەڭەس وداعى كەزىندە قيىن بولدى. ەستەرىڭىزدە بولار, تۇتانعان 36 قۇبىردى وشىرە الماي, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 100 مىڭ توننا مۇناي اۋاعا ۇشقان بولاتىن. ونى يگەرۋگە قازاقستان تاۋەلسىزدىگى كەزىندە عانا قول جەتكىزىلدى. «شەۆرون» كومپانياسىمەن كەلىسىم جاسالعاننان كەيىن وسى ءىستى قولعا الدىق. وسى كەزدەن باستاپ مۇناي-گاز سالاسى ەرەكشە سەرپىن الىپ, ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. قازاقستانعا كەلگەن تۇڭعىش ۇلكەن كومپانيا, تىكەلەي ينۆەستيتسيا قۇيعان كومپانيا باسقا ينۆەستورلارعا جول سالىپ بەردى. تەڭىز جوباسى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن تابىستى سەرىكتەستىك ورناتۋدىڭ جانە ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىنە اينالعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. 25 جىل بىرگە اتقارعان وراسان ەڭبەكتەرىڭىز ءۇشىن بارشاڭىزعا ەل اتىنان ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسىنىڭ كەلۋىمەن ەلىمىزدە مۇناي ءوندىرۋ 30 ەسەگە ارتقانىن اتاپ ءوتتى. «بىلتىر 3 ملرد باررەل مۇناي ءوندىرىلدى, بۇل – تاريحي كورسەتكىش. وسى كەزەڭدە قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋ ءتورت ەسەگە ارتىپ, 85 ملن تونناعا جەتتى. بۇل ەلىمىزگە 38 ملرد كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيعان «تەڭىزشەۆرويلدىڭ» ارقاسى دەر ەدىم. ەلىمىزدە مۇنايدىڭ ۇشتەن ءبىرىن «تەڭىزشەۆرويل» وندىرەدى. بۇل – قازاقستان ەكونوميكاسىنا قوسىپ وتىرعان ۇلكەن ۇلەس», دەدى ەلباسى.
ءيا, «تەڭىزشەۆرويل» جشس 1993 جىلى قازاقستان ۇكىمەتى مەن «شەۆرون» كورپوراتسياسى اراسىندا تەڭىز كەنىشىن يگەرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا ول – قازاقستانداعى ەڭ ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى. شيكى مۇناي, گاز جانە كۇكىرت ونىمدەرىن وندىرەدى.
«كومپانيا ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسى 26 ملرد دوللارعا ءوستى. بۇل سالىقتار, ديۆيدەندتتەر, قازاقستاندىق كومپانيالاردان تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ جانە ت.ب. «تەڭىزشەۆرويل» مىڭداعان قازاقستاندىق كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, كولىك قۇراستىرۋ, سەرۆيس, قۇرىلىس جانە باسقا دا سالالاردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوستى. ءوزارا كەلىسكەنىمىزدەي, كومپانيا ايماقتارداعى الەۋمەتتىك جوبالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. بۇل قارجى مەكتەپتەرگە, ەمدەۋ مەكەمەلەرىن جابدىقتاۋعا, جاڭعىرتۋعا, ەلەكتر جەلىسى جانە تاعى باسقالارعا ءبولىندى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى, سونىمەن قاتار «شەۆرون» كورپوراتسياسىنىڭ بۇگىندە الەمنىڭ 20 ەلىندە جۇمىس ىستەيتىنىن, مۇناي وندىرۋدە قازاقستاننىڭ ۇلەسى 23 پايىزدى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى. ال بۇگىندە «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى ورنالاسقان اتىراۋ وڭىرىنە دە زور ەكونوميكالىق قولداۋ جاساپ وتىرعانىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل رەتتە ەلباسى دا كاسىپورىننىڭ قالا, جالپى وبلىستىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالادى.
«كومپانيا بىزبەن كەلىسە وتىرىپ, وڭىردەگى الەۋمەتتىك سالاعا باسا ءمان بەردى. وسى سالاعا 1,4 ملرد دوللار ءبولىندى. بۇل قارجى اۋرۋحانالار مەن مەكتەپ-
تەردى سالۋعا, سۋ قۇبىرلارىن تارتىپ, ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭعىرتۋعا جۇمسالدى. كوپتەگەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. ءبىز, اعا بۋىن وكىلدەرى اتىراۋ قالاسىنىڭ قانداي بولعانىن جاقسى بىلەمىز. بۇگىنگى تاڭدا شاھار تۇبەگەيلى وزگەرىپ, زاماناۋي قالاعا اينالدى. بۇل كومپانيالار مەن ينۆەستيتسيانىڭ ارقاسى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت بۇدان ءارى بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ ەلدىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىنە اسەرىن تىلگە تيەك ەتتى.
«بۇل جوبا بويىنشا 30 مىڭنان استام ازاماتىمىز جۇمىسپەن قامتىلدى. ال جوبانىڭ بارلىق شىعىنىنىڭ 32 پا-
يىزدان استامى قازاقستاندا وندىرىلەتىن تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىنە تيەدى. جاس قازاقستاندىقتار «شەۆروننىڭ» باسقا كومپانيالارىندا تاجىريبەدەن ءوتتى. ولار ەڭ ۇزدىك مۇنايشىلارمەن قاتار تۇراتىن مامانعا اينالدى. كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ 80 پايىزدان استامى – قازاقستاندىقتار. ءبىزدىڭ دە قويعان شارتىمىز وسىلاي بولاتىن. كوپتەگەن ماماندار دايىندالدى. قازاق مەنەدجەرلەرى ءوستى. وزىق تاجىريبە جينادى. وتكەن 25 جىلدا كومپانيا بارىنشا تۇراقتى, تابىستى جۇمىس ىستەدى. ەندى الدىمىزدا دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭى بار. «تەڭىزشەۆرويل» قازاقستانداعى باسقا كومپانيالارعا ۇلگى بولۋى ءتيىس, سولاي بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇگىنگى مەرەكە, ەڭ الدىمەن, اتىراۋ جانە باسقا وبلىستارداعى كەن ورىندارىندا جۇمىس ىستەيتىن مۇنايشىلاردىڭ, ينجەنەرلەردىڭ, جۇمىسشىلاردىڭ مەرەكەسى جانە ولاردى وسىناۋ مەرەكەمەن قۇتتىقتايمىن», دەدى ن.نازارباەۆ.
ەلباسى بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرى «تەڭىزشەۆرويل» قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسى ەكەنىن ايتىپ, ولارعا اق تىلەگىن جەتكىزدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى جانە ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ جاعدايىندا ءوندىرىستىڭ ونىمدىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ۇتىمدى پايدالانۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
– مۇناي مەن گاز باعاسىنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا جانە بالامالى تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى مۇناي مەن گازدى كەڭ كولەمدە قايتا وڭدەۋ ماسەلەسى تۋىندايدى. قازاقستان دا بۇل ماسەلەگە مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىر. ۇكىمەت كومپانيامەن بىرلەسە وتىرىپ قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن سالۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋعا جانە بۇل جونىندە بايانداۋعا ءتيىس. قايتا وڭدەۋ سالاسىندا جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. «شەۆرون» كومپانياسى بۇل ماسەلەگە وراي قولداۋ بىلدىرەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى ەلباسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كەشە, سونداي-اق سالتاناتتى شاراعا كەلگەن «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى جانە باس اتقارۋشى ديرەكتورى مايكل ۋيرتپەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە تاراپتار مۇناي ءوندىرۋ مەن مۇنايدى قايتا وڭدەۋ سالاسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ قازىرگى ماسەلەلەرى مەن پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى.
مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلدار ىشىندە ەكى تاراپ تىعىز ءارى ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتقانىن اتاپ ءوتىپ, بۇگىندە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعانىن ايتتى.
«سىزدەر وڭاي وڭدەلەتىن مۇنايدىڭ الەمدەگى ەڭ تەرەڭ ءارى ءىرى كەن ورىندارىنىڭ بىرىنە ينۆەستيتسيا قۇيىپ وتىرسىزدار. قازىرگى تاڭدا ونى تاسىمالداۋ ماسەلەلەرى شەشىلدى. بۇل «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ ەڭ ءىرى اكتيۆتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون», دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ مايكل ءۋيرتتى قىزمەتىنە كىرىسۋىمەن قۇتتىقتاپ, جاۋاپتى جۇمىسىنا تابىس تىلەدى. م.ۋيرت قازاقستان پرەزيدەنتىنە قۇتتىقتاعانى ءۇشىن العىس ايتىپ, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ جەمىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
