وسىنشا بايلىق قالاي يگەرىلدى, ەلباسىنىڭ تاۋەكەلى قالايشا جۇزەگە استى؟ وتكەن تاريحقا نازار اۋدارساق, تەڭىز كەن ورنى ءوز باستاۋىن 1979 جىلعى جەلتوقسان ايىنداعى №1 ۇڭعىدان فونتان اتقىلاۋىنان الادى. ال 1986 جىلى تەڭىزدە كورولەۆسك كەن ورنىنىڭ اشىلۋى ونىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى. دەگەنمەن جاڭا تەڭىز كەنىشىن يگەرۋگە الىپ كسرو-نىڭ دا قارجىسى جەتپەگەن. ونى «قازاقستان جولى» ەڭبەگىندە ن.نازارباەۆ «سول ۋاقىتتىڭ وزىندە تەڭىزدە جىل سايىن شامامەن 3 ميلليون توننا مۇناي وندىرەتىن 60-قا جۋىق ۇڭعى جۇمىس ىستەدى. ءونىم كولەمىن 15 ەسە ارتتىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بولدى, تەك ول ءۇشىن وراسان قارجى مەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى پايدالانۋ قاجەت ەدى. سول كەزەڭدە ماسكەۋدە ولاردىڭ ءبىرى دە بولمادى, سوندىقتان كوكپ ورتالىق كوميتەتى شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ تۋرالى ويمەن كەلىسۋگە ءماجبۇر بولدى.
ماسەلە تەك كىمدى تارتۋ كەرەكتىگىنە تىرەلدى. بارلىق ۇسىنىلعان ينۆەستورلاردىڭ اراسىندا جاپوندار, اعىلشىندار مەن يتاليالىقتار بولاتىن» دەپ تارقاتا تۇسكەن-ءدى. سول كەزەڭدە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋمەن قاتار كەن ورنىن يگەرەتىن تاجىريبەلى مامان كادرلاردى تارتۋ ماڭىزدى ماسەلەگە اينالدى. ول 1985-1990 جىلدارى گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان ا.ق ۇلىباەۆقا جۇكتەلگەن بولاتىن. ونىڭ باسشىلىعىمەن الدىمەن كەن ورنىنا جاستاردى تارتۋ ماسەلەسى قولعا الىنادى. ناتيجەسىندە تەڭىز كەنىشى مەن قۇلسارى پوسەلكەسى قۇرىلىسىن جانداندىرۋعا شەتەل جانە جەرگىلىكتى جاستار كەڭىرەك تارتىلادى. ءبىر عانا ۆەنگريادان 3 مىڭ ادام تەڭىزمۇنايگازعا كەلدى. دەگەنمەن وبلىس باسشىلىعىن جەرگىلىكتى جاستاردىڭ مۇناي-گاز سالاسىنا ەڭبەككە ارالاسىپ, تۇراقتاپ قالۋى قاتتى الاڭداتقان. سوندىقتان ا.ق ۇلىباەۆ 1987 جىلدىڭ اياعىندا لكجو گۋرەۆ وبلىستىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ي.تاسماعامبەتوۆكە گۋرەۆ قالاسى مەن قۇلسارى پوسەلكەسىندە حالىقارالىق دەڭگەيدە «تەڭىز دوستاردى قارسى الادى» اتتى حالىقارالىق فەستيۆال ۇيىمداستىرۋدى تاپسىرادى. قورىتىندىسىندا گۋرەۆ وبلىسىنىڭ جاستارى ورتالىق كوميتەتكە گۋرەۆ قالاسىندا فەستيۆال وتكىزۋگە ۇسىنىس جاسايدى.
1988 جىلى 13 قاڭتاردا گۋرەۆ وبلىسى پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ا.ق ۇلىباەۆ پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو وتىرىسىندا «فەستيۆالعا رسفسر, ۋكراينا, ازەربايجان, تۇرىكمەنستان, تاتار, باشقۇرت اۆتونوميالى رەسپۋبليكالارىنان, استراحان, ۆولگوگراد, اقتوبە, ورال, ماڭعىشىلاق وبلىستارىنان, تۇمەن قالاسىنان, بولگاريا, ۆەنگريا, گدر, چەحوسلاۆاكيادان جاستار شاقىرىلادى. شارادا ەڭبەك ۇجىمدارىمەن, وبلىس جاستارىمەن كەزدەسۋلەر, كەشتەر, ديسپۋتتار, جايىق جاعالاۋىندا سپورتتىق سايىستار, ويىن-ساۋىقتار, ءان-كۇي ۇجىمدارىنىڭ كونتسەرتتەرى وتكىزىلەدى. مۇنىڭ بارلىعى ۇلكەن دايىندىقتى قاجەت ەتەدى. ەڭ باستىسى مادەني-اعارتۋ كەشەندەرىن, سپورت الاڭدارىن رەتكە كەلتىرىپ, جاڭا كەشەندەر سالىنۋى قاجەت» دەگەن شەشىم شىعارىپ, ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىن بەكىتەدى.
فەستيۆال 1988 جىلى 9 ماۋسىمدا كسرو مەن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن 1500 ادامنىڭ, وعان قوسا جەرگىلىكتى مىڭداعان گۋرەۆتىك جاستاردىڭ قاتىسۋىمەن باستالدى. وبلىس جاستارىنىڭ كوشباسشىسى ي.تاسماعامبەتوۆتىڭ قولىنا گيتاراسىن الىپ بۋلات وكۋدجاۆانىڭ «ۆينوگرادنۋيۋ كوستوچكۋ ۆ تەپلۋيۋ زەمليۋ زارويۋ» ولەڭىن شىرقاۋى, وعان بارشا فەستيۆالعا قاتىسۋشىلاردىڭ قوسىلۋى ەرەكشە قۇبىلىس بولدى, تەڭىز كەنىشىنە دوستارىن شاقىرعان جاستىقتىڭ ءۇنى بولىپ ەستىلدى. 11 ماۋسىمدا جابىلعان فەستيۆالعا كوپ ۇزاماي-اق «فەستيۆال وبلىس, رەسپۋبليكانىڭ ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعا بولدى, ول قوعامدىق ۇيىمداردىڭ نازارىن اۋدارتتى, جاستاردىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىردەگى بەلسەندىلىگىن ارتتىردى, ولارمەن جۇمىس جاساۋدىڭ ادىستەرىن جەتىلدىردى جانە كسرو-داعى مۇنايلى ايماقتارداعى جاستاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناستارىن ارتتىرۋعا جاعداي جاسادى» دەگەن جوعارى باعا بەرىلدى. راسىندا دا فەستيۆال جاستاردىڭ تەڭىز كەن ورنىنا كەلۋىنە جول اشتى, الەمنىڭ نازارىن اۋداردى. دەگەنمەن ول ۇلكەن ماقساتتىڭ ءبىر باعىتى عانا بولاتىن. ەندىگى ۇلكەن ماسەلە – ونى يگەرۋگە تاجىريبەلى ءارى قارجىلى ينۆەستور تارتۋ ەدى.
ول تۋراسىندا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن وسى ماڭىزدى مەملەكەتتىك ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولعان ر.شىرداباەۆ «1980 جىلدىڭ سوڭىندا تەڭىز بەن كورولەۆسكىنى يگەرۋ ءۇشىن كسرو ۇكىمەتى امەريكالىق شەۆرون كومپانياسىمەن كەلىسسوزدى باستاعان-دى» دەپ ەسكە الادى. كەڭەستىك بيلىك سول كەزەڭدە بىرلەسكەن «سوۆشەۆرويل» كومپانياسىن قۇرۋعا ۇمىلعان. 1990 جىلى ماۋسىمدا كسرو پرەزيدەنتى م.گورباچەۆ اقش-قا ساپارى بارىسىندا شەۆرون كومپانياسىمەن تەڭىز كەن ورنىندا بارلاۋ جانە يگەرۋ ماسەلەسىن كوتەرسە, شىلدە ايىنىڭ اياعىندا اقش-قا بارعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ شەۆرون باسشىلىعىمەن سان-فرانتسيسكو قالاسىندا كەلىسسوز جۇرگىزىپ, كومپانيامەن جەكە تانىسادى. كوپ ۇزاماي م.گورباچەۆ پەن ن.نازارباەۆ امەريكالىق تاراپپەن بولعان كەزەكتى كەزدەسۋ كەزىندە تەڭىز كەن ورنىن يگەرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋدى, ونى قازاقستاننىڭ استاناسى الماتىدا تىركەۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسايدى. ەلباسى ەل ەرتەڭى ءۇشىن ماڭىزدى وسى ءبىر ۇسىنىستى جاساپ قانا قويماي, ونىڭ قازاقستاندا جۇزەگە اسۋ زاڭدىلىعىن دالەلدەپ بەرەدى.
ەلگە ورالعان ن.نازارباەۆ تەڭىز كەن ورنىنا قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە باتىل كىرىسەدى.
1990 جىلى 11 قىركۇيەكتە گۋرەۆتە تەڭىز كەنىشىن يگەرۋگە قاتىستى ارنايى شتاب قۇرىلىپ, توراعالىعىنا ر.شىرداباەۆ, ورىنباسارلىعىنا ەمبى اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى م.نۇرعاليەۆ ەنگىزىلەدى. 1991 جىلى 6 ناۋرىزدا وتكەن گۋرەۆ وبلىسى حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسى «1989 جىلى وداقتىق جانە رەسپۋبليكالىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ تەڭىز كەنىشىنە نازار اۋدارۋى تومەندەدى, جۇمىستار باياۋلادى, ادامداردا سەنىمسىزدىك پايدا بولدى, مامان قۇرىلىسشىلاردىڭ تۇراقتاماۋى ارتتى. 1989-1990 جىلدارى تەڭىز ايماعىنان 4000 ادام كەتىپ قالدى» دەي كەلە, قالىپتاسقان جاعدايدى تەز ارادا تۇزەتۋ جولدارىن قاراستىرا باستايدى.
ونىڭ ءبىر مۇمكىندىگى رەتىندە 1991 جىلى 4 قىركۇيەكتە گۋرەۆ وبلىسى حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسى شەۆرونمەن تاجىريبە الماسۋدى ۇسىنادى. ناتيجەسىندە شەۆرون فيرماسىنىڭ شاقىرۋىمەن يندونەزياعا گۋرەۆتىك مامانداردى جىبەرۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. 1991 جىلى 27 قاراشادا گۋرەۆ وبلىستىق حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسى «تەڭىزشەۆرويل» بىرلەسكەن كومپانياسىن قۇرۋدىڭ سوڭعى دايىندىق ساتىسىنا سايكەس «ۋاقىتشا جۇمىس توپتارىن قۇرۋ تۋرالى» قاۋلى قابىلداپ, «وبلىس جانە رەسپۋبليكا مۇددەسى اياسىنا جاۋاپ بەرەتىن» گەولوگيالىق بارلاۋ, ءوندىرۋ, ۇڭعىلار قۇرىلىسى جانە كەن ورىندارىن جوبالاۋ, ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ جانە وزگە ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا قاراجاتتاردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە تالداۋ» قاجەتتىگىنە باستى نازار اۋدارادى. مۇنىڭ بارلىعى ماسكەۋدىڭ نەبىر قيتۇرقى ساياساتىنا قاراماستان جۇزەگە اسىپ جاتتى.
مۇناي سالاسىنداعى قازاقستان-اقش ارىپتەستىگى ەل تاۋەلسىزدىگىمەن عانا تولىققاندى جۇزەگە اسىرىلدى. 1991 جىلى 17 جەلتوقساندا الماتىدا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى دجەيمس بەيكەرمەن كەزدەسۋ بولسا, 25 جەلتوقساندا اقش قازاقستاندى تاۋەلسىز رەسپۋبليكا رەتىندە تانىدى. اراعا ۋاقىت سالا, 1992 جىلدىڭ مامىر ايىندا ن.نازارباەۆ شەۆرون كومپانياسىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن اشۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىپ, تاۋەلسىز ەل پرەزيدەنتى رەتىندە اقش-قا رەسمي ساپارمەن بارادى. سونىمەن ءۇشىنشى جاقسىز مۇناي باعىتىنداعى العاشقى كەلىسسوزدەر باستالادى. بۇل ساتتە بار جاۋاپكەرشىلىكتى ەلباسى ءوزى ارقالادى. ويتكەنى مۇنداي حالىقارالىق ءىرى كەلىسىمدەر بۇرىن-سوڭدى قازاق تاريحىندا بولماعان-دى.
سونىمەن 1993 جىلى 6 ساۋىردە ن.نازارباەۆ شەۆرون كورپوراتسياسىنىڭ باسقارما توراعاسى جانە اكىمشى-ديرەكتورى كەننەت ت.دەررمەن «عاسىر كەلىسىمى» اتاۋىمەن تاريحقا ەنگەن تاريحي قۇجاتقا قول قويادى. پرەزيدەنت قول قويۋ بارىسىندا «بۇگىن قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن دە جانە شەۆرون ءۇشىن دە تاريحي كۇن. رەسپۋبليكا ءىرى كۇردەلى قارجىلاردى ءىس جۇزىندە تارتۋ ۇستىندە جانە وسى ارقىلى الەمدىك بيزنەسكە ونىمەن ءوزارا پايدا نەگىزىندە جۇمىس ىستەۋ جونىندەگى ءوزىنىڭ شىن نيەتى تۋرالى مالىمدەيدى» دەپ اتاپ ءوتتى. تاريحي كەلىسىمشارت ۇستىندە ن.نازارباەۆ ء«بىزدىڭ مەملەكەتىمىز وسىنشالىقتى ءىرى جوبانى اقىرىنا دەيىن جەتكىزۋگە قابىلەتتى بولىپ شىقتى.
بۇگىنگى كۇن قازاقستانعا دەگەن سەنىم دەڭگەيىن تاعى ءبىر دارەجەگە كوتەردى. رەسپۋبليكا ءىس جۇزىندە ءىرى كۇردەلى قارجىنى تارتۋدا جانە وسى ارقىلى دۇنيەجۇزىلىك بيزنەسكە ولارمەن ءوزارا تيىمدىلىك نەگىزىندە جۇمىس ىستەمەككە بايسالدى نيەتى بارىن مالىمدەيدى. تەك نەسيەلەر عانا ەمەس, باستىسى – ينۆەستيتسيالار, مىنە, ءبىزدىڭ باسىم باعىتىمىز», دەپ الدىمىزداعى ماقسات-مىندەتتەردى اشىپ كورسەتتى. ەلباسى ءاۋ باستان-اق قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارىپ, ونى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋدى تالاپ ەتكەن. تاريحي كەزدەسۋ بارىسىندا ء«بىزدىڭ ەڭ باستى تالابىمىز, ول ەڭبەك ەتۋشىلەردىڭ جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن, ولكە تابيعاتىن ساقتاۋ» دەي كەلە, ونىڭ بولاشاق ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن ەسكەرتەدى.
بىرلەسكەن كومپانيا تاريحى ەلباسىنىڭ قاي ۋاقىتتا دا, قانداي ماسەلەدە دە ۇلت مۇددەسىن جوعارى قويعانىن انىق دالەلدەدى. ەلباسى بىردە اقش پرەزيدەنتى دج. بۋشپەن شەۆرون كومپانياسىنىڭ بولاشاعى تۋرالى كەلىسسوزدەر بارىسىندا «ەگەر قازاقستان مۇددەسى تىرەلىپ تۇرسا, مەن ول ماسەلەنى نەگە جەتىك بىلمەۋىم كەرەك؟ كۆوتا جونىندە داۋلاسىپ قالدىق. شەۆرون ءتۇسىمنىڭ 35 پروتسەنتىن العىسى كەلدى. مەن ونى 19 پروتسەنتكە دەيىن تومەندەتۋگە ءماجبۇر ەتتىم», دەپ جازدى. قازاقستان جانە اقش پرەزيدەنتتەرىنىڭ جوعارى دارەجەدەگى كەزدەسۋلەرى قاي كەزەڭدە دە ەلدىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا وڭ ىقپال جاسادى. اسا ءىرى مۇناي كەنىشىن دامىتۋ ارقىلى ەل مۇددەسىن كوزدەگەن ن.نازارباەۆ جوسپارىن اقش تا سەزىنە ءبىلدى. 1993 جىلى 30 ماۋسىمدا اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ۋ.ك.كورتني اقش سەناتورى ريچارد لۋگاردىڭ قازاقستان دامۋىنا جوعارى باعا بەرگەن ءسوزىنىڭ ارنايى نۇسقاسىن اكەلىپ تاپسىرعان. شەۆرونمەن بىرلەسكەن جۇمىستاردى ءوز كوزىمەن كورگەن سەناتور «قازاقستان – دامۋى جاعىنان ەڭ ۇلكەن ءۇمىت تۋعىزاتىن ەلدەردىڭ ءبىرى. قازاقستاندىقتار پراگماتيزمگە بەيىمدەلگەن, تاتۋ-ءتاتتى ۇلتتىق قاتىناستارىمەن بەلگىلى. دەموكراتيا مەن نارىق ەكونوميكاسى جولىندا دا ماڭىزدى قادامدار جاسادى» دەگەن پىكىرىن بىلدىرەدى (ن.نازارباەۆ, «عاسىرلار توعىسىندا»).
«عاسىر كەلىسىمىنە» قول قويىلعاننان كەيىن ن.نازارباەۆ 1993 جىلى 2 رەت – 10 تامىز, 10-11 قازان ايلارىندا اتىراۋ وبلىسىنا كەلىپ, مۇنايلى ولكەنى ارالاپ, تەڭىز كەنىشىنىڭ باسشىلارىمەن ارنايى كەزدەستى. كوپ ۇزاماي پرەزيدەنت «ۇلتارالىق بىرلىك پەن ەكونوميكالىق ەگەمەندىك – ءبىزدىڭ ىلگەرىلەۋىمىزدىڭ باستى دا سەنىمدى نەگىزى» اتتى ماقالاسىن جاريالاپ, ءوز ويلارىمەن ەش بۇكپەسىز قالىڭ كوپشىلىكپەن بولىسەدى. ماقالاسىندا الەمدىك دامۋ بارىسىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ اسا قاجەتتىگىن اشا وتىرا, «قازاقستان قازىر 12 نەسيە جەلىلەرىنە يە بولىپ وتىر. بۇلار بويىنشا ەلىمىزگە ارنايى كەلىسسوز جۇرگىزبەي-اق ءتيىمدى جوبالارعا نەسيە بەرىلىپ وتىر. وسى قارجىلاردىڭ ەسەبىنەن, اتاپ ايتقاندا, دۇنيەجۇزىلىك كلاستاعى ۆاليۋتا اكەلەتىن بىرقاتار مەيمانحانالاردىڭ جانە تاماق يندۋسترياسى كاسىپورىندارىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
شەۆرون (اقش), ەلف اكيتەن (فرانتسيا), بريتيش گاز (انگليا) جانە ادجيپ (يتاليا) كومپانيالارى مەن مۇناي جانە گاز ءوندىرۋ جونىندەگى شارتتار وراسان زور ەكونوميكالىق, سونىڭ ىشىندە قارجى بولاشاعىن اشادى. تەڭىز جوباسىنىڭ ءوزىن عانا جۇزەگە اسىرۋ وتىز ميلليارد دوللارعا تۇسەدى. مۇنى ءبىز وزىمىزدەن تابا الماس ەدىك. قازىر قازاقستان مۇناي ءوندىرۋ ءۇشىن جىل سايىنعى اقى رەتىندە ەكى مىڭىنشى جىلعا دەيىن ەكى ميللياردتان استام دوللار الاتىن بولادى. بارلىعىن قوسقاندا قىرىق جىلدىڭ ىشىندە 80 ميللياردتاي بولادى», دەپ حالىقارالىق كەلىسىمنىڭ تاۋەلسىز ەلىمىز ءۇشىن اكەلەتىن پايداسىن دالەلدەپ بەرەدى. راسىندا دا كوپ ۇزاماي اتىراۋ وبلىسىندا الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى شەشۋگە باعىتتالعان «اتىراۋ بونۋس قورى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. ونى ىسكە اسىرۋعا 5 جىلدا 50 ملن اقش دوللارىن سالۋ كوزدەلەدى. ناتيجەسىندە 1993 جىلعى قۇلسارى كەنتىندەگى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا كومەك قولى سوزىلادى, اتىراۋدا اۆتوماتتاندىرىلعان قازاندىقتىڭ جانە رەدۋت كەنتىنەن باستاپ قالانىڭ قازاندىعىنا دەيىن جەتەتىن, قالانى جانە ونىڭ ماڭىنداعى كەنتتەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە قۋاتى جەتەتىن ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى دا باستالادى. ولار «عاسىر كەلىسىمىنىڭ» ءىس جۇزىنە اسا باستاعانىن ايعاقتادى.
وسىنىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ ۇلتجاندىلىعىمەن ءارى ساياساتكەرلىگىمەن وڭتايلى شەشىمىن تاۋىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ناتيجەسىندە «تەڭىزشەۆرويل» بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ سالماقتى قادامدارى تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىمىزدا قازاقستاننىڭ ىرگەسىنىڭ بەكۋىنە قىزمەت جاسادى, نارىقتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە جول اشتى, قازاق مۇنايى مەن گازىن الەم نارىعىنا شىعاردى, ۇلتتىق مۇنايشى مامانداردىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن قالىپتاستىردى. سوندىقتان دا «تەڭىزشەۆرويل» الەمدىك قاۋىمداستىقتا كەلەشەگى كەمەل, سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىلدى جانە ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىن دالەلدەدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەل ەكونوميكاسىنا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىلدى, ءىرى حالىقارالىق جوبالار قولعا الىندى, ءبىر عانا تەڭىزشەۆرويل 1993-2015 جىلدارى قازاقستان ەكونوميكاسىنا 112 ميلليارد اقش دوللارىن سالدى. مۇنىڭ ءوزى ەلباسىنىڭ 1993 جىلعى «عاسىر كەلىسىمىنە» قويعان تالاپتارىنىڭ تولىق ورىندالعانىن ايعاقتايدى.
ابىلسەيىت مۇقتار,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اتىراۋ وبلىسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ باسشىسى
