جاڭا ءىسساپارلار, جاڭا ەلدەر, بۇرىن كورمەگەن بوتەن مەملەكەتتەر, باسقا مادەنيەت. ارينە, مۇنىڭ ءبارى جۋرناليسكە جاڭا اسەر سىيلايدى, اۋقىمدى پايىمداۋعا ۇيرەتەدى. قازىرگى جۋرناليستيكانىڭ اۋانىن بايقاپ وتىرساڭىز, ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز شەتەلدەرگە العاش شىعا باستاعان انە ءبىر جىلدارداعىداي اۋزىن اشىپ, وزگە وركەنيەتكە تاڭدانىپ قالام تەربەمەيدى. ويتكەنى جاھاندانۋ ءۇردىسى وزگە مەملەكەتتەر بىرنەشە عاسىر بويى ەڭبەكتەنىپ جەتكەن يگىلىكتەردى بىزگە جىلدام كىرىكتىرىپ وتىر.
وزگە ەلدەردەگى ادەمى عيماراتتار مەن كەڭسەلەر, سۋپەرماركەت دۇكەندەر, الەمگە ايگىلى برەندتىك تاۋارلار, قىسقاسى, جانىڭا كەرەكتىڭ ءبارى بىزدە بار. بىزدە نە جوق؟ ەندى بىزگە نە جەتىسپەيدى؟ وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن باقىتتى بولۋدىڭ ءۇش شارتى بار ەكەنىن, ونىڭ ءبىرى – تازا اۋاعا بارىپ تىرەلەتىنىن وقىپ, تاڭعالعانىمىز ەستە. ول كەزدە الماتىنىڭ اسپانى تۇنىق, جۇلدىزدارى انىق, قول سوزىم جەردە تۇرعانداي جارقىراۋشى ەدى. سوندىقتان بولار باقىت پەن تازا اۋانىڭ اراسىنان بايلانىس تاپپاي, قيسىنعا كەلمەيتىن ءپالسافا سياقتى كورىندى. ول تۇجىرىم تۋرالى ۇمىتىپ تا كەتەر مە ەدىك, قازىر اۋا تازالىعى, كوك ءتۇتىندى كوشەلەردىڭ ماسەلەسى مەگاپوليستىڭ ەڭ كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ بىرىنە اينالدى.
ەبەپكە – سەبەپ. ويدى وي قوزعايدى. انە ءبىر جىلى الپاۋىت اقش-تى, ايداھار قىتايدى, تۇماندى ۇلىبريتانيانى, ءتۇبىمىز ءبىر تۇركيانى ارالاي كەلىپ, قاڭتاردا بەرلين قالاسىنا ىسساپارمەن باردىق.
الماتىنىڭ ايازىنان كەيىن ءبىزدى بەرليندە نوسەر جاڭبىر قارسى الدى. قاي ەلگە بارساڭ دا ەڭ ءبىرىنشى كوزگە ۇراتىن نارسە – قۇنتتىلىق پەن تازالىق. وسى جوعارىدا اتالعان اكىمشىلىك قالا ۆاشينگتوننىڭ, سان ميلليون تۇرعىندى وزىنە سىيعىزعان بەيجىڭنىڭ, كونسەرۆاتيۆتى لوندون مەن بەرلين كوشەلەرىندە دە الماتىداعىداي قوقىس جوق. قاپتاعان قاڭعىعان يت كورمەيسىز. كوشەلەرى ايناداي تازا, تەمەكىنىڭ دە تۇقىلىن تاپپايسىز. كولىكتەردىڭ كوپتىگىنە قاراماستان اۋا دا تاپ-تازا, قىلتيعان كوك شوپتەر دە سول ءتاڭىر جاراتقان كۇيىندە جايناپ تۇر.
سوندا بىزگە ءوزىمىز تۇراتىن قالانى سىيلاۋدى, كوشەلەردى لاستاماۋدى, كورىنگەن جەرگە قاقىرىپ-تۇكىرمەۋدى ۇيرەنۋ ءۇشىن تاعى قانشا جىل كەرەك؟ تازالىق جوق جەردە – دەنساۋلىق جوق! ال دەنساۋلىقسىز ادام قاشان باقىتتى بولىپ ەدى؟
ءتىپتى بەرليندە ادامدار قىدىراتىن ساياباقتارعا ءيتى بار ادامدار جىبەرىلمەيتىن كورىنەدى. حايۋاناتتار قىدىرتاتىن ارنايى ساياباقتاردا نەمىس حالقى ءيتى «وتىرىپ» قويسا, تەزەگىنە دەيىن ارنايى پاكەتكە تەرىپ جۇرەتىنىنە ءتانتى بولاسىڭ.
نەمىستەر جاراتىلعاننان وسىلاي تازايىم حالىق بولىپ تۋعان جوق. ءبىر كەزدەرى تازالىق پەن بەكزاتتىققا ۇمتىلعان ۇلتتىق باعدارلاما قۇرىلدى. نامىسقا تىرىسىپ وسىنى ناتيجەلى ەتتى.
بىزگە نەمىستىڭ نامىسىنداي نامىس كەرەك. ۇلان-بايتاق قازاقتىڭ دالاسىنان قالعان بايلىق تابىلادى.
ءتىپتى سوناۋ ۆاشينگتون ساپارىندا امەريكالىق ارىپتەستەرىمىز ءبىر جۇرگىزۋشى ايەلدىڭ پەنتاگون قاسىنان ءوتىپ بارا جاتىپ, كولىگىنىڭ تەرەزەسىنەن بوس بوتەلكەنى لاقتىرىپ جىبەرگەنى ءۇشىن, پەريس حيلتون حانىم كولىكتى ماس بولىپ جۇرگىزگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جازالارعا تارتىلىپ جاتقانىن حابارلاپ, جازىپ جاتتى. ءدال وسى تارتىپكە باعىناتىن بولساق, قوماقتى ايىپپۇل تولەي المايتىن الماتىنىڭ كوپ تۇرعىنى تۇرمەدە وتىرار ما ەدى؟..
قوقىس لاقتىردى دەمەكشى, دامۋ داڭعىلىنا تۇسكەن ادامزات بالاسىنىڭ بۇگىنگى ەڭ كوكەيكەستى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى – قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى جويۋ, قايتا وڭدەۋ مەن كادەگە جاراتۋ. ماسەلەن, ەلىمىزدە كۇنىنە 13 مىڭ تونناداي قالدىق جينالادى. ونى وڭدەۋگە قاتىستى جوبالاردىڭ بارلىعى باستاپقى قالپىندا. شىندىعىن ايتقاندا, ەلىمىز قازىرگە قوقىستاردى تەك جيناۋمەن عانا شەكتەلىپ وتىر. سوندىقتان ۋاقىت ۇزاعان سايىن بۇل ماسەلە ۋشىعا ءتۇسۋى مۇمكىن.
ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگە تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردىڭ 5 پايىزىن عانا وڭدەپ وتىرمىز. دۇنيە جۇزىندە بۇل ماسەلەدە 162 ەلدىڭ ىشىندە 39-شى ورىندا كورىنەمىز.
ويلاناتىن ماسەلە...
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
