قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ تولىق قولداۋىمەن, تىكەلەي اتسالىسۋىمەن 2017 جىلدىق قاڭتار ايىندا باستالعان جوعارى دەڭگەيلى كەلىسسوزدەردىڭ وسىعان دەيىن 8 راۋندى وتكەن بولاتىن. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ ايتقانداي, جەنەۆا پروتسەسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلاتىن كەلىسسوزدەر قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ زاردابىن تارتىپ جاتقان سيريا حالقىنىڭ بەيبىت ومىرگە قايتا ورالۋىنا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشىپ, زورلىق-زومبىلىق دەڭگەيى مەن سوعىس الاڭدارىنىڭ اۋقىمىن تومەندەتتى. قازاقستان ۇسىنعان كەلىسسوزدەر الاڭى سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە ەلىمىزدىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندەگى قوماقتى ۇلەسى دەپ باعالاعان ءلازىم.
القالى جيىننىڭ باستالار ساتىندە قابىلداۋشى تاراپ اتىنان ءسوز سويلەگەن قايرات ءابدىراحمانوۆ استانا پروتسەسىنىڭ ءبىر جىلدان استام مەرزىمدە اتقارىلعان جۇمىستارىنا قورىتىندى جاسادى.
– وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ءبىر جىل بۇرىن رەسەي مەن تۇركيا مەملەكەت باسشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا سيريالىق ۇكىمەت پەن قارۋلى وپپوزيتسيالىق توپتار وكىلدەرى اراسىندا بەيبىت كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدى ۇسىنعان بولاتىن.
سوعىستى توقتاتۋدىڭ جالعىز بالاماسى بەيبىتشىلىك, بەيبىتشىلىككە اپاراتىن جالعىز جول كەلىسسوزدەر ەكەندىگىنە نىق سەنىمدى بولعان قازاقستان وسى ۇسىنىسقا كەلىسىپ, استانانى بۇۇ قامقورلىعىمەن جەنەۆادا وتەتىن سيريا ماسەلەلەرىنە قاتىستى كەلىسسوزدەردى قولدايتىن تۇعىرناما رەتىندە ۇسىندى. بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋ جولىندا بەلگىلى ءبىر كەدەرگىلەر بار. بىراق سوعان قاراماستان استانادا وتكەن كەلىسسوزدەردىڭ 8 راۋندى كەلىسسوزدەر پروتسەسىندەگى تۇيىققا تىرەلگەن احۋالدى جويۋعا مۇمكىندىك بەردى. 2017 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا باستالعان بۇل باستاما جانجالداسۋشى تاراپتاردى وسى جەردە العاش رەت كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە وتىرعىزۋعا سەپ بولدى,– دەدى.
ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى استانادا سيريا ۇكىمەتى مەن قارۋلى وپپوزيتسيا اراسىنداعى سەنىم شارالارىن نىعايتۋدىڭ العاشقى قادامى جاسالعانىنا باسا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, استانا پروتسەسىنىڭ اياسىندا 4 دەەسكالاتسيا ايماعى جانە اتىستى توقتاتۋ رەجىمىنە مونيتورينگ جاساۋ تەتىكتەرى جاسالدى. بۇل اتالعان شارالار سوعىس ءورتى شارپىعان ايماققا گۋمانيتارلىق كومەكتەردى جەتكىزۋگە ىقپالىن تيگىزدى. سونداي-اق ەلوردا تورىندەگى كەزدەسۋلەر تۇبىندە اسكەري ءىس-قيمىلدى توقتاتۋعا اكەلەتىن باسقا دا ءتيىستى شارالاردىڭ قابىلدانۋىنا كومەگىن تيگىزدى. استانا پروتسەسىنىڭ وسى جانە باسقا دا جەتىستىكتەرى ەسكەرۋسىز قالماق ەمەس.
قايرات ءابدىراحمانوۆ اتاپ كورسەتكەندەي, استانا پروتسەسىنىڭ تۇعىرناما رەتىندەگى تيىمدىلىگى مەن وزەكتىلىگى كورىندى. قازاقستان ۇكىمەتى ۇسىنعان الاڭدا قاقتىعىسقا قاتىسۋشى بارلىق تاراپتار ءوز كوزقاراستارىن بىلدىرە الدى, ەڭ باستىسى, ولارعا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە, ءتيىستى قادامداردى تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. استانا تورىندە قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر جەنەۆا پروتسەسىن تولىقتىرا تۇسەتىندىگى, سيرياداعى جانجالدى ساياسي تۇرعىدا رەتتەۋگە وڭ سەرپىن بەرگەندىگى ءسوزسىز.
جالپى, شام ەلىندەگى احۋالعا قاتىستى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇستانىمى سيريالىقتار ءوز بولاشاقتارىن وزدەرى قۇرۋعا ءتيىس دەگەنگە سايادى.
– سيريالىقتار ەل كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزىلۋگە ءتيىس وزگەرىستەردى, ونىڭ ايماقتىق جانە اكىمشىلىك قۇرىلىمى, پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلاردى قوسا العانداعى قاجەتتى زاڭنامالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ بولاشاق ساياسي جۇيەسىن قۇرۋدى باستاۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك قوعامداستىق بىرقاتار قاۋىپتى قاقتىعىستارعا كۋا بولىپ وتىر. بۇل زورلىق-زومبىلىقتىڭ ءتىپتى دەەسكالاتسيا ايماعىندا دا ءورشىپ كەتۋىنە سوقتىرۋى مۇمكىن. جاڭادان تۋىنداعان اسكەري ءىس-قيمىلدار بەيبىت تۇرعىنداردىڭ ولىمىنە دە اسەر ەتتى. ءبىز ءالى دە سيريا حالقىنىڭ شەگىپ جاتقان ازابى توقتاۋى كەرەك دەگەن ۇستانىمدامىز. جانتۇرشىگەرلىك قاقتىعىستار قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ومىرىنە ۇلكەن نۇقسان كەلتىردى. بۇل احۋال وڭىرلىك تۇراقتىلىققا قاۋىپ ءتوندىرىپ قانا قويماي, ساياسي رەتتەۋ جولىنداعى كۇش-جىگەرگە دە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. جەر-جەردە شيەلەنىستىڭ ءورشي ءتۇسۋى اياسىندا ءبىز نەگىزگى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق سۋبەكتىلەر بارىنشا قاجەت دەپ سانايمىز. ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەي مەن اقش اتالعان ماسەلە بويىنشا سىندارلى ديالوگتى باستاۋلارى قاجەت. سيريا احۋالىن رەتتەۋدەگى وسى ەكى ىقپالدى كۇشتىڭ تابىستى ىنتىماقتاستىعى بارلىق تاراپتاردىڭ جانە تولىقتاي العاندا سيريا حالقىنىڭ مۇددەسىنە جاۋاپ بەرەتىن بولادى. ءىس جۇزىندە دەەسكالاتسيا ايماعى جۇمىس ىستەپ تۇر, گۋمانيتارلىق ميناسىزداندىرۋ ۇستانىمى ازىرلەندى. قولعا تۇسكەن تۇتقىنداردى بوساتۋ جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, كەشە ولار وسى جەردە ءونىمدى كەڭەس وتكىزدى. ارينە ءبىز دە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋدى جەڭىلدەتىپ, بۇۇ-نىڭ 2254-قارارى نەگىزىندە تولىققاندى ساياسي پروتسەستى جاڭعىرتۋ ءۇشىن جاعداي جاسادىق. استانادا جاسالعان كەلىسىمدەر تەك قاعاز جۇزىندە قالىپ قويماي, جاعدايدى وڭالتۋعا ىقپال ەتەتىندەي ناقتى ناتيجەلەر جاسالۋى ءتيىس,– دەدى ق.ءابدىراحمانوۆ.
كەپىلگەر ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جابىق ەسىك جاعدايىندا وتكەن كەزدەسۋىنەن كەيىن ولار قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق ءباسپاسوز وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جۇمىس بارىسى تۋرالى حابارلادى. ءۇش مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى استانا پروتسەسىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى موحامماد دجاۆاد زاريف:
– مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ مىرزاعا ءبىر جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە بىزگە كورسەتكەن قوناقجاي پەيىلى, كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە جاساعان مۇمكىندىكتەرى ءۇشىن العىس بىلدىرەمىن! سيريا ايماعىندا تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىك ورناتۋعا باعىتتالعان رەسمي استانانىڭ باستاماسى وتە ماڭىزدى. سيريا داعدارىسىنىڭ بىرنەشە اسپەكتىسى بار: اسكەري, ساياسي, گۋمانيتارلىق. استانا پروتسەسىنىڭ اياسىندا وسى اسپەكتىلەر بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, ماڭىزدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى,– دەدى.
رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ اتاپ وتكەندەي, استانا فورماتى سيرياداعى احۋالدى قالىپقا كەلتىرۋ جولدارىنىڭ سينونيمىنە اينالعان.
– باق-تاردا قازاقستان ەلورداسىنىڭ اتى اتالعاندا ميلليونداعان سيريالىق استاناعا ۇلكەن ۇمىتپەن قارايدى. ءبىر جىل بۇرىن رەسەي, يران جانە تۇركيانىڭ تاراپىنان قۇرىلعان استانا فورماتى ءوزىنىڭ قاجەت ەكەنىن كورسەتتى, سيرياداعى احۋالدى قالىپقا كەلتىرۋ جولدارىنىڭ سينونيمىنە اينالدى. وسى جەردە سيرياداعى ساياسي پروتسەستى تولىققاندى قايتا جاڭعىرتۋعا جول اشىلدى. قازىر استانا پروتسەسىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن دەەسكالاتسيا ايماقتارى جۇمىس ىستەپ تۇر. تۇتقىندالعان كەپىل ادامداردى بوساتۋ بويىنشا ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, كەشە وسىندا وتە ناتيجەلى وتىرىس وتكىزىلدى. گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ جۇمىستارى دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە,– دەدى س.لاۆروۆ.
تۇركيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مەۆليۋت چاۆۋشوعلى:
– بۇگىن استانادا كەپىلگەر ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى العاش رەت كەزدەستى. سيريا داعدارىسىن شەشۋگە قاتىستى پايدالى, ناتيجەلى كەزدەسۋ بولدى. وتكەن جىلدا اتقارىلعان جۇمىستاردى قورىتىندىلاپ, الداعى ۋاقىتتا جاسالاتىن ءىس-قيمىلداردى تالقىلادىق. استانا كەلىسسوزدەرى اتىستى توقتاتۋ رەجىمىن تۇراقتاندىرۋعا, قاقتىعىس اۋماعىنداعى بىرقاتار ايماقتارداعى جاعدايلاردى رەتتەۋ بويىنشا كوپتەگەن ماڭىزدى شەشىمدەرگە سەبەپكەر بولدى,– دەدى.
ءۇش مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى ەلورداداعى باسقوسۋ قورىتىندىسى بويىنشا استانا فورماتىنىڭ سيريادا تۇراقتىلىق ورناتۋعا ىقپال ەتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالعانىن ءبىراۋىزدان ايتتى. مينيسترلەر شام ەلىنىڭ ەگەمەندىگىن جانە اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساقتاۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. ءۇش ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى سيريا داعدارىسى اسكەري ءىس-قيمىلدارمەن شەشىلمەيتىنىن, الداعى ۋاقىتتا وندا دەەسكالاتسيا ايماقتارىن كەڭەيتۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاباتىندىعىن جەتكىزدى. ولار سيريا ماسەلەسىن رەتتەۋ جونىندەگى استانا كەلىسسوزدەرىنىڭ كەزەكتى راۋندىن الداعى مامىر ايىنىڭ ورتا شەنىندە وتكىزەتىن بولىپ ۋاعدالاستى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»
