بۇل ورايدا, ادامي قۇندىلىقتاردىڭ كەڭىنەن ناسيحاتتالۋى, قايىرىمدىلىق شارالارىنىڭ كوپتەپ ۇيىمداستىرىلۋى, ادامدار اراسىنداعى جاراسىمدى قاتىناستاردىڭ ۇلگى-ونەگە رەتىندە كورسەتىلۋى اسا ماڭىزدى. سونداي-اق سالت-داستۇرلەرىمىز بەن ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى نەگىزگى قۇرال رەتىندە قاراستىرا وتىرىپ, قوعامدى يماندىلىققا شاقىرۋ ءىسىن العا شىعارۋ دا ىزگىلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ ورنىعۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق.
بۇگىنگى قوعامىمىزدا قىلمىس اتاۋلىنىڭ ءتۇر-ءتۇرى ءجيى كورىنىس بەرەدى. بۇدان بولەك, زاڭدى تۇردە قىلمىس بولىپ ەسەپتەلمەگەنىمەن ادامدىققا جات قىلىق بولىپ سانالاتىن ءىس-ارەكەتتەرگە ايارلىقپەن باراتىن زامانداستارىمىز دا جەتكىلىكتى. مۇنىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە حالىقتىڭ ءوز قوعامىنا دەگەن جاعىمسىز كوزقاراسىن تۋىنداتپاي قويمايدى. دەگەنمەن ءوز ورتامىزداعى وسىنداي كەلەڭسىز جاعداياتتارعا مۇلدە قاراما-قارسى كەلەتىن, قوعامدىق ساناعا جاعىمدى تۇردە اسەر ەتىپ, حالىقتى ىزگىلىك جولىنا ۇندەيتىن, تالايلارعا وي سالاتىن يگىلىكتى ىستەر مەن جاسامپاز كورىنىستەر دە از ەمەس.
وسى ارادا وبال-ساۋاپتى ءبىلىپ, ادالدىقتان اتتاماي, ءوزىنىڭ تازا بولمىسىن كورسەتە بىلگەن وتانداستارىمىزدىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. اسىرەسە وزگەنىڭ جوعالعان مۇلكى قولىنا تۇسەر بولسا, قايتارىپ بەرۋى ارقىلى تالايلاردىڭ وي-ساناسىنا قوزعاۋ سالعان ازاماتتاردىڭ ءجونى بولەك.
وسى ىسپەتتەس ىزگىلىك كورىنىستەرىنىڭ كەيىپكەرلەرى بىرەۋدىڭ قالتاسىنا ءتۇسۋ, پاتەر توناۋ, ءالسىزدىڭ اقىسىن جەۋ سىندى كەلەڭسىزدىكتەر ءجيى قايتالاناتىن قوعامدا جارقىراي تانىلىپ, ولارعا جۇرتشىلىق جاپپاي العىستارىن جاۋدىرىپ جاتادى. بۇل ءۇردىستىڭ استارىنان قوعامىمىزدىڭ ادالدىقتى تۋ ەتكەن جاندارعا «سۋساڭقىراپ» وتىرعانىن اڭعارۋعا بولاتىنداي.
قازاقتا «التىن كورسە, پەرىشتە جولدان تايار» دەگەن ماتەل بار. وسىنداعى «پەرىشتە» ءسوزىن تۋرا ماعناسىندا قاراستىرىپ, ونىڭ ارى تازا, ادال ازاماتتىڭ ءسينونيمى ەكەنىن ەسكەرە بەرمەيمىز دە, كوپشىلىگىمىز الدەكىمنىڭ جوعالتىپ العان زاتىن پەندەشىلىكپەن يەمدەنىپ, ونى ەگەسىنە قايىرىپ بەرۋگە نيەتتەنبەي, «مەن تۇگىلى پەرىشتە دە التىن كورسە جولدان تايادى» دەپ, ءوزىمىزدى اقتاعانسىپ, بوتەننىڭ مۇلكىن قاجەتىمىزگە جاراتىپ كەتە باراتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. وسىلايشا, پەندەگە پەرىشتەدەي بولۋ مۇمكىن بولماعانىمەن, ادالدىق ۇستانىمدارىنا يەك ارتۋعا بولاتىنىن قاپەرىمىزگە المايمىز.
وسىدان ءبىراز بۇرىن ءبىر تانىس جىگىت كوشەدە كەلە جاتىپ ءۇش مىڭ تەڭگە تاۋىپ العانىن ايتتى. داۋىسىندا قوبالجۋ بار. مەن: «و-ھو, تەگىن ولجاعا باتىپسىڭ عوي... بىرەر كۇندىك تۇستىك اسىڭنىڭ اقىسىن وڭاي تاۋىپسىڭ عوي», دەدىم قالجىڭداعانسىپ. اناۋ كوزى جىپىلىق-جىپىلىق ەتىپ: «ەندى قايتتىم, يەسىن قالاي تابامىن؟ بۇل ءبىر بايعۇستىڭ ەڭبەكپەن تاپقان اقشاسى عوي. بۇعان ساتىپ العان اس كومەيىمنەن وتە قويماس» دەدى. مەن ونىڭ ءوز ارىنا جۇگىنىپ تۇرعانىن سەزە قويدىم دا, «ونىڭ يەسىن قايتەسىڭ, ءبىر قاجەتىڭە جارات» دەپ ايتپاق بولعان تەرىس, بۇكىر ويىمدى ىشىمە بۇگىپ قالدىم دا: «بۇل تەڭگەنى وزىڭە جاراتۋعا ارىڭ رۇقسات بەرمەسە, ساداقا رەتىندە مەشىتكە بەر» دەدىم. اناۋ تىعىرىقتان جول تاپقانداي قۋانىپ كەتتى دە, ماعان العىسىن ايتا, مەشىتكە قاراي اسىعا باسىپ كەتە بەردى. مىنە وسى ءبىر جايت ماعان ۇلكەن وي سالدى. «ونىڭ ورنىندا ءوزىم بولسام قايتار ەدىم؟» دەپ مازاسىزداندىم.
جالپى, تەگىن ولجاعا تاپ بولىپ, بىراق ونى قالتاسىنا باسپاي, يەسىنە قايتارىپ بەرۋدى ءجون كورەتىن ادامداردى ءوز باسىم جوعارى باعالايمىن. ولاردى پەندەشىلىككە سالىنباي, اللانىڭ سىناعىنان سۇرىنبەي وتكەن جاندار دەپ ەسەپتەيمىن. شىنىندا, ويلاماعان جەردەن تاۋىپ العان ازىن-اۋلاق اقشانى بىلاي قويعاندا, جۇزدەگەن مىڭ, ءتىپتى ميلليونداعان قارجىنى ءوز اجەتىڭە پايدالانباي, يەسىنە قايتارۋ – ازاماتتىق ۇلكەن ءىس. بۇل ارى تازا, ادال مەن ارامنىڭ ارا-جىگىن اجىراتا بىلەر, پەندەشىلىكتەن جوعارى تۇراتىن يماندى ادامداردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. وسى ورايدا بىرەر مىسال كەلتىرە كەتەيىن.
بىلتىر ۇلتتىق ۇلان ساربازدارى رولان تىشقانباي مەن اسىلجان ايتباي ءبىر كاسىپكەردىڭ جوعالتىپ العان 5 ميلليون تەڭگەسىن قايتارىپ بەرگەنىن اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازدى. ەل-جۇرت «بارەكەلدى» دەستى. قوس سارباز ارنايى ماراپاتقا يە بولدى. ەكەۋى سونشا قارجىنى قىلداي ءبولىپ الىپ, جوندەرىنە كەتسە دە بولاتىن ەدى. بىراق ولار ار-ۇياتتى جوعارى قويىپ, ىزگى شەشىم قابىلدادى. تاعى بىرەر مىسال كەلتىرە كەتەيىك.
بۇل دا بىلتىر بولعان. شىمكەنتتە قۋانىش ناقىپبەكوۆ دەگەن جىگىت ءوزى تاۋىپ العان 2 ميلليون تەڭگەنى يەسىنە قايتاردى. ءبىر كومپانيادا قويما مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن ول الگى قارجىنىڭ يەسىن اقشامەن بىرگە بولعان تولقۇجات ارقىلى ىزدەستىرىپ تاپقان. كەزىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالانعان بۇل وقيعا تالاي زامانداستارىمىزدى ىزگىلىككە ۇندەگەنى انىق. ارينە, 2 ميلليون تەڭگە از اقشا ەمەس. ول اجەپتاۋىر ەڭبەكاقىسى بار ازاماتتىڭ ەكى جىلدىق تابىسى. بىراق ق.ناقىپبەكوۆ ودان سانالى تۇردە باس تارتتى. بۇل يماندى جاننىڭ ءىسى, اللانىڭ سىناعىنان سۇرىنبەي وتكەندىگىنىڭ بەلگىسى. جۇرتشىلىق قۋانىشتى قاھارمان دەپ اتاپ كەتتى.
قورىتا ايتقاندا, ادامدىق بولمىسىمەن يماندىلىقتى تۋ ەتكەن ازاماتتارى كوپ ەلدىڭ ەرتەڭى باياندى بولماق. سوندىقتان ءوز ءناپسىسىنىڭ جەتەگىندە كەتپەي, قوعامعا وي سالارلىق ارەكەتتەرىمەن تانىلعان وتانداستارىمىزدى ۇلگى ەتە بىلگەنىمىز ءجون.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
