تۋرابتىڭ بالالىعى كوكوراي شالعىندى, بۇلب ۇلى سايراعان باۋ-باقشالى تۇرباتتا, قارجانتاۋ ەتەگىندەگى شىرشالى وڭىردە, قازاق اۋىلدارىندا ءوتتى. اقىننىڭ تۋىسقان اعاسى مەحمانقوجا اتامىزدىڭ ايتۋىنشا تۋراب ساۋاتىن وسى اۋىلداعى قۇربان مۇعالىمنەن اشقان. «ول ءوزىنىڭ زور زەيىنىمەن قاتارلاستارىن تاڭ قالدىرۋشى ەدى» دەپ تۋراب تۋلامەن بىرگە وقىعان ابدۋجاببار سۋلايمانوۆ وتكەن كۇندەرىن ساعىنا ەسكە الادى. تۋراب تۋلا ءوزىنىڭ اۆتوبيوگرافيالىق «جەتى كۇلشە» شىعارماسىندا بالالىق جىلدارىن ساعىنىشپەن ايشىقتاپ, تۇرباتتىڭ تابيعاتىن تامىلجىتا سۋرەتتەيدى.
... شىلدە. تۋراب بيداي ورىپ جاتقاندارعا ەكى مەس تولتىرىپ ەسەكپەن كوجە اكەلە جاتادى. اجەسىنىڭ كەنەت ولەڭ وقيعاسى تۋرالى ەرتەگىسىن ايتقانىن ەسكە ءتۇسىرىپ, بالالىق وتى جالىنداپ, كوڭىلى كوتەرىلىپ, اندەتىپ, ولەڭدەتىپ, وزىمەن-ءوزى اۋرە بولىپ كەلە جاتادى. ال سول ۋاقىتتا ماتانسايدا بيداي ورۋشىلاردىڭ قاراسى كوپ ەدى. ولار مۇنى كورە سالىپ: «انە, اقىن بالا كەلە جاتىر. بارەكەلدى, كوجەنى اكەل! جاسا, اقىن!» دەگەن ماقتاۋلاردى ەستىگەن تۋراب كوجەنى توگىپ الادى...
1989 جىلعى 24 ساۋىردە وزبەكستان مەن قازاقستان اقىن-جازۋشىلارىنىڭ تۇربات اۋىلىنداعى كەزدەسۋىندە تۋراب تۋلاعا ءسوز بەرىلگەندە اقىن ك ۇلىپ: «ماتانساي بار ما؟» دەپ سۇرايدى. سوندا بال بالالىعىندا وتكەن قىزىقتى جايتتاردىڭ ەسىنە تۇسكەنى عوي... اقىن تۋراب تۋلامەن ادەبي جيىنداردا, كەزدەسۋ مەن تويلاردا تالاي بىرگە بولدىم. ادەبيەت, ءومىر مەن شىعارماشىلىق توڭىرەگىندە تالاي پىكىرلەستىك. ول تۇربات پەن ونىڭ تۇرعىندارى اڭگىمە بولا قالسا شابىتتانىپ كەتەتىن. مەن ونىڭ ءار ءسوزىن قالت جىبەرمەي تىڭدايتىنمىن.
اقىن اناسىنان ەرتە ايىرىلدى. اسىل اناسى جايلى ايتىلعان اڭگىمەلەردە كوز جاسىنا ەرىك بەرەتىن ەدى. ول ءوزىنىڭ «تۇربات» ولەڭىندە «عاجايىپ, كوركەم ءومىر سۇرگەنى انىق, مەنىڭ انام, ارينە, مەنىڭ انام» دەپ جىرلاعان ەدى...تۋراب تۋلا تاشكەندەگى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن. اقىننىڭ العاشقى شىعارماشىلىق بۇلاعىنىڭ كوزى 1934 جىلى اشىلدى. ونىڭ «العىستار» دەگەن تۇڭعىش تۋىندىسى «لەنين ۇشقىنى» گازەتىندە جاريالانعان. «جاستىق پەن ارمان», «شەكارادا», «رۋستاۆەلي» سىندى ولەڭدەرى 1939 جىلى تۇڭعىش جيناعىندا جارىق كوردى. اقىن باتىس پەن شىعىس ادەبيەتىن تەرەڭ ۇيرەندى. «باقىت تاڭى», «تىلەك», «جىميۋ», «دايرا», «قاناتتان, ءانىم» سياقتى توپتاما ولەڭدەرىمەن, داستاندارىمەن ادەبيەتىمىزگە ۇلەس قوستى. ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ونىڭ جىرلارى وتانشىلدىققا, جەڭىسكە ارنالدى. وعان «ۆولوكولامسك تاسجولى», «مىڭارال ءانى», «جيىرما التى» سىندى تۋىندىلارى دالەل. اقىن وزبەكستان راديوسىندا ديكتور بولعان.
اقىننىڭ ومىرىندە ەلۋ جىلدان ارتىق شىعارماشىلىعى وتانعا دەگەن ماحابباتى نەگىزگى تاقىرىبىنا اينالعان. اقىن ولكەمىزدىڭ اشىق اسپانى مەن ءمولدىر سۋىن, كوك مايسا بەلدەرى مەن اسپان سۇيگەن تاۋلارىن زور شابىتپەن جىرلادى. «زامانا كوركى», «حات», «ترامۆايدان تابىلعان داپتەر» اتتى تولعاۋلارى حالىق اۋىز ادەبيەتى ۇلگىسىمەن جازىلعان. «قۋان, انا» جىرى اقىننىڭ كەڭ تىنىستى قالامگەر ەكەنىنە دالەل. اتالمىش شىعارمالارى حالىقتار دوستىعىنا نەگىزدەلگەن.
تۋراب تۋلا ارناۋ جانرىنا دا قالام تەربەگەن. «بايشەشەك» ولەڭى بي جۇلدىزى مۋكارامما تۋرعۋنباەۆاعا, «لازگي» ولەڭى ءبيشى رازيا حانىمعا, «حادي اعا تويى ەكەن, بارايىق» ارناۋى فولكلورتانۋشى حادي زاريفكە ارنالعان. ول دراماتۋرگيا مەن كينودراماتۋرگيادا دا ءوزىنىڭ ەسەلى ەڭبەگىمەن كورىنگەن. «ناديرابەگيم», «قىزبۇلاق», «جەر انا» درامالارى, ء«تاڭسارى» وپەراسى, «سامارقان اڭىزى» بالەت ليبرەتتوسى, «فۋرقات», «عاشىعىڭمىن» سياقتى كينوتۋىندىلارى كورەرمەندەر كوزايىمىنا اينالدى.
تۋراب تۋلانىڭ سوزدەرىنە ءان دە جازىلدى. «نازىكتىك», «كەمپىرقوساق» توپتامالارىنا كومپوزيتورلار قىزىعۋشىلىق تانىتتى. اقىننىڭ «اجە», «جىرلاتتىڭ مەنى», «جىميۋ», «ديلارام», «سامالا», «سەن بولماساڭ», «ماحاببات ءانۇرانى», «كوڭىلىم سەندە», ء«ماجنۇنتال», «عاشىعىڭمىن», ء«ۇش قۇربى», «ايلى ءتۇن», «التىن ساندىق», «تاشكەنت تاڭى», «جولدارىم» سياقتى جۇزدەگەن اندەرى وزبەك حالقىنىڭ شاڭىراعىندا شىرقالدى. اقىن «ادام جانى جاقسى انگە تويمايدى, قانشا كوپ تىڭداساڭ, سونشالىقتى از تىڭداعانداي بولاسىڭ دا, قايتا ىزدەيسىڭ... » دەيتىن. راسىندا, اقىن سوزىنە جازىلعان اندەر تاماشا ەدى. تىڭداعاندا كوڭىلىڭ كوتەرىلەدى. بۇكىل وتباسى بولىپ ايتاسىڭ. تۋراب اعا تۋرالى ۋيعۋن اقىن: «ول ادەبيەتتىڭ بارلىق جانرىنا قالام تارتتى, سونىڭ بارىندە جەتىستىككە جەتتى.» دەگەن ەدى. راسىندا, ۋيعۋن اقىن ءادىل باعاسىن بەرگەن.
تۋراب تۋلا ءوزىنىڭ مازمۇندى ومىرىندە مۋتال بۋرحانوۆ, دوني زاكيروۆ, مۋحامەدجان ميرزاەۆ, حاميد راحيموۆ, نابي حاسانوۆ, يكرام اكباروۆ, ماناس لەۆيەۆ, سايفي جاليل, سۋلايمان يۋداكوۆ سىندى بەلگىلى كومپوزيتورلارمەن 100-دەن استام ءان شىعارىپ, حالقىنا تارتۋ ەتتى. وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىندە ءبولىم قىزمەتكەرى, حامزا اتىنداعى وزبەك مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ەتكەن. ونىڭ «جەر انا», «كارى قىز», «قىزبۇلاق» درامالارى كوپتەگەن تەاتر ساحنالارىندا قويىلدى. بۇگىنگى تاڭدا, قالامگەر تۋىپ-وسكەن تۇرباتتا ونىڭ اتىمەن اتالاتىن ورتا مەكتەپ بار. تۋراب تۋلانىڭ شىعارماشىلىعى تارتىلماس بۇلاقتاي. اقىن ەسىمى – ماڭگىلىككە ساقتالادى.
باحودير سابيت,
اقىن, قازاقستان جازۋشىلارى وداعىنىڭ مۇشەسى,
قازىعۇرت اۋدانىنىڭ
قۇرمەتتى ازاماتى
تۇربات گۇلزارى
توڭىرەك بۇگىن ەرەكشە ەكەن,
ك ۇلىمدەر كوكتە ايالاپ نۇر كۇن.
اسىعار كوكتەم ادەمى, كوركەم,
تۇربات كەلىندەرى سۇلۋ-اي, شىركىن.
كوگىلدىر كوكتەم كوتەرىپ كوڭىل,
مەن بۇگىن ەرەك ماسايىپ كەتەم.
الەمدە مىنا نە دەگەن ءومىر,
جاعىمدى دالا, عاجايىپ مەكەن.
جىبەك پە جۇرگەن, ەرتەلەۋ ۇعار,
بۇرشىككە باياۋ قونۋى مۇمكىن.
الاۋلاپ جانعان بىلتەلەر
شىعار,
ەرتەگى, اڭىز بولۋى مۇمكىن.
كەلەتىن بالكىم تاۋلاردان اسىپ,
ساۋلەمەن نۇرلى كۇنگەيىم.
كۇمبەزدى اناۋ باۋىرىنا باسىپ,
توپىراق كۇمىس, زەردەيىن.
ەڭبەكتىڭ اركەز شىرايى دايىن,
كوكتەمگى كوڭىل – گۇل شوعى.
باقىت دەپ سوقسىن ءمىنايى ءدايىم,
سەندەگى جۇرەك ءبىل, سونى...
قىزىلدى, جاسىل گۇلدەرى,
ك ۇلىمدە, تۇربات, ك ۇلىمدە.
ادامدىق – اڭعال, كوكىرەك سايرار.
الىستان جەتكەن دۇبىرگە.
وزبەكشەدەن اۋدارعان
نۇرعيسا تورەمۇراتوۆ
