ونەر ولىمنەن دە بيىك
ونەرگە قىزمەت ەتۋ وڭاي ەمەس... ونىڭ جولىنا عۇمىرىن سارپ ەتىپ, ءومىرىن ساداعا ەتكەندەر قانشاما؟!
حابيبا اپامىزدىڭ ەستەلىگى بويىنشا 1927 جىلى قازاقستاننىڭ ءبىر توپ ونەرپازدارى ماسكەۋدەگى ۇلتتار كەڭەسىنىڭ جيىنىنان كەيىن وتەتىن كونتسەرتكە شاقىرتىلادى. بۇل ماسكەۋدى ءدۇر سىلكىندىرگەن قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ون كۇندىگىنەن بۇرىن بولعان شارا.
قالي بايجانوۆ, سەركە قوجامقۇلوۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ, يسا بايزاقوۆ, امىرە قاشاۋباەۆ, جۇمات شانين, جانبيكە شانينا, قاليبەك قۋانىشباەۆ, حابيبا ەلەبەكوۆانىڭ تۋعان اپاسى ءداميلا وڭعارباەۆا, عابباس ايتباەۆ سىندى ونەر ادامدارى ماسكەۋگە كەتىپ بارا جاتقاندا مىناداي وقيعا بولادى. «جۇمات پەن جانبيكەنىڭ ەمىزۋلى بالاسى بار ەكەن. سول بالا جولاي وكپەسىنە سۋىق ءتيىپ اۋىرىپ, پويىزدا قايتىس بولادى. ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ بالانىڭ ولگەنىن بىلسە, پويىزدان ءتۇسىرىپ تاستايدى. ال, ءتۇسىرىپ تاستاسا, كونتسەرتتەن قالاسىڭ. بۇل كەڭەس وكىمەتىنىڭ اق دەگەنى العىس, قارا دەگەنى قارعىس بولىپ تۇرعان زامان عوي. سودان نە ىستەرلەرىن بىلمەي, ءبارى قاتتى ساسادى. جۇمات ايەلىنە: «جانبيكە, بالانىڭ ولگەنىن ەشكىمگە بىلدىرە كورمە. جىلاما! نە بولسا دا جەتەيىك», دەيدى. ەكى تاۋلىك بويى جانبيكە ولگەن بالانى ەمىزگەن سياقتى بولىپ, قۇشاقتاپ وتىرادى. مۇنشاما قاسىرەتتى كوتەرۋگە قانشاما كۇش كەرەك ەكەندىگىن باستان وتكەرمەك تۇگىلى, ءجاي ەلەستەتىپ كورۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى.
«سول كەزدە ماسكەۋدە تۇسكەن سۋرەتتەردە قۇرمانبەك پەن ەلۋباي جوق. پويىزدان تۇسە سالىسىمەن بالانى قويۋعا الىپ كەتەدى. كەيبىر جەرلەردە جۇمات ءشانيننىڭ سۋرەتى جوق» دەگەن ەلەبەكوۆا ەستەلىگىن بىلاي جالعاستىردى: «ونەر ادامىنىڭ ءومىرىنىڭ قيىندىعىنىڭ ءوزى وسىندا. حالىق ءۇشىن ەڭبەك ەتەدى. حالىقتىڭ ايتقان اماناتىن ورىنداۋ ءۇشىن ءومىر سۇرەدى. بىلمەيتىن ادامدار ونەر ادامدارىنىڭ ءومىرى جەڭىل دەپ ەسەپتەيدى عوي. ويناپ-ك ۇلىپ ومىرلەرىن وتكىزەدى دەپ ويلايدى. ىستىعىڭ 40 گرادۋس بولىپ كوتەرىلىپ تۇرعاندا الماستىراتىن ادام بولماسا, ساعان ساحناعا شىعۋعا تۋرا كەلەدى. ساحناعا شىققاندا جاڭاعى اۋرۋىڭ قايدا كەتكەنىن بىلمەي قالاسىڭ. نەگە؟ حالىقتىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك سەنىڭ اۋرۋىڭنان بيىك. ونەر ولىمنەن دە بيىك. ىشتەن شىققان بالانىڭ ءمايى-
ءتىن ەكى كۇن بويى قۇشاقتاتىپ وتىرعىزىپ قويعان دا وسى. مىسالى, ەلۋباي ومىرزاقوۆتىڭ بالاسىن وڭ جاققا سالىپ قويىپ وتىرعاندا مالتاباي دەگەن كۇلدىرگى جەڭىل ءرولدى ويناۋعا تۋرا كەلگەنى ەسىمىزدە. جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ, ياعني ءبىزدىڭ ارداق دەگەن بالامىزدى جەرلەپ كەلگەن كۇنى وعان دا كونتسەرتكە شىعۋعا تۋرا كەلگەن. مىنە, ونەر ادامىنىڭ تاعدىرى وسىنداي».
ازالى كۇيدە ساحناعا شىقتى
ونەر ادامىنىڭ مىندەتى ساحنا كيەسىنە ادالدىق بولسا, ءجۋرناليستىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى جەتكىلىكتى. ءار وقيعانى اقيقاتىنان اجىراتپاي, وقىرمانعا جەدەل جەتكىزۋ پارىزىڭ. ءبىراز ۋاقىت بۇرىن بىزگە اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويلىق ءسان-سالتاناتىن تەاتر
عيماراتىنىڭ ىشىندە قالدىرىپ قويماي, قالىڭ وقىرمانعا ناسيحاتتاۋ قاجەت بولدى. كەرەمەت كەش تۋرالى قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن قالام تەربەي وتىرىپ, مايرا مۇحامەدقىزىنىڭ مىقتىلىعىن جازۋعا تۋرا كەلگەن-ءدى.
ونىڭ تاڭىردەن بەرىلگەن تالانتىن جۇرتقا بولەك بايانداۋدىڭ قاجەتى ءتىپتى شامالى. جۇما كۇنى عانا اكەسىن قارا جەردىڭ قوينىنا بەرىپ, قارا جامىلىپ وتىرعان ازالى ءانشى سەنبى كۇنى ساحناعا جارقىراپ شىعۋعا كۇشى جەتەدى دەپ تەاتر ۇجىمى دا كۇتپەگەن. جارتى جىل بويى بۇكىل ۇجىم بولىپ دايىندالعان, ۇجىم بولىپ كۇتكەن ءدال وسى مەرەيتويدا تەاتردان ءوزىن كورگىسى كەلەتىن قالىڭ كورەرمەنى ءۇشىن قام كوڭىلىن قازا ەتكەن ءانشى تابىنۋعا ءسوزسىز تۇرادى. سيلۆا بولىپ سايراعان ونەر بۇلب ۇلى وسىدان كەيىن ساحنادان كورىنبەدى. جاۋاپكەرشىلىك دەگەندى تۇسىنبەيتىندەر, مايرانىڭ جانكەشتى ەڭبەكقورلىعىن «ولەرمەندىك» دەپ وزەۋرەيتىندەر, تالانتىمەن كەلگەن تابىستارىن «پىسىقتىق» دەپ باعالايتىندار ءبىر ۋاقيعاعا دا وزگە قىرىنان قاراۋى دا ابدەن كادىك.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
