تەاتر • 15 ناۋرىز، 2018

حابيبا ەلەبەكوۆانىڭ ەستەلىك سىرى

247 رەتكورسەتىلدى

جۋرناليستىك جىلدارىمىزدىڭ بەدەرىندە بۇل وقيعانى قازاق­ستان­­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى حابيبا ەلەبەكوۆا اپامىزدىڭ شا­ڭى­­راعىندا وتىرىپ ەستىپ ەدىم. كەيىن جۋرناليستيكاداعى «جيەندەر» تومەندەگى وقيعانى سۇحباتتان اينا-قاتەسىز، جولما جول ءۇزىپ الىپ، ەشبىر سىلتەمەسىز تالاي جەرگە جاريالاپ ءجۇردى. وكىنىشتى.

ونەر ولىمنەن دە بيىك

ونەرگە قىزمەت ەتۋ وڭاي ەمەس... ونىڭ جولىنا عۇمىرىن سارپ ەتىپ، ءومى­رىن ساداعا ەتكەندەر قانشاما؟!

حابيبا اپامىزدىڭ ەستەلىگى بويىن­شا 1927 جىلى قازاقستاننىڭ ءبىر توپ ونەرپازدارى ماسكەۋدەگى ۇلت­تار كەڭەسىنىڭ جيىنىنان كەيىن وتە­تىن كونتسەرتكە شاقىرتىلادى. بۇل ماسكەۋدى ءدۇر سىلكىندىرگەن قازاق ونە­رى مەن ادەبيەتىنىڭ ون كۇندىگىنەن بۇ­رىن بولعان شارا.

قالي بايجانوۆ، سەركە قوجام­قۇ­لوۆ، ەلۋباي ومىرزاقوۆ، يسا باي­زا­قوۆ، امىرە قاشاۋباەۆ، جۇمات شا­نين، جانبيكە شانينا، قاليبەك قۋا­نىشباەۆ، حابيبا ەلەبەكوۆانىڭ تۋ­عان اپاسى ءداميلا وڭعارباەۆا، عابباس ايتباەۆ سىندى ونەر ادامدارى ماسكەۋگە كەتىپ بارا جاتقاندا مىناداي وقيعا بولادى. «جۇمات پەن جانبيكەنىڭ ەمىزۋلى بالاسى بار ەكەن. سول بالا جولاي وكپەسىنە سۋىق ءتيىپ اۋىرىپ، پويىزدا قايتىس بولادى. ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ بالانىڭ ولگەنىن بىلسە، پويىزدان ءتۇسىرىپ تاستايدى. ال، ءتۇسىرىپ تاستاسا، كونتسەرتتەن قالاسىڭ. بۇل كەڭەس وكىمەتىنىڭ اق دەگەنى العىس، قارا دەگەنى قارعىس بولىپ تۇرعان زامان عوي. سودان نە ىستەرلەرىن بىلمەي، ءبارى قاتتى ساسادى. جۇمات ايەلىنە: «جانبيكە، بالانىڭ ولگەنىن ەشكىمگە بىلدىرە كورمە. جىلاما! نە بولسا دا جەتەيىك»، دەيدى. ەكى تاۋلىك بويى جانبيكە ولگەن بالانى ەمىزگەن سياقتى بولىپ، قۇشاقتاپ وتىرادى. مۇنشاما قاسىرەتتى كوتەرۋگە قانشاما كۇش كەرەك ەكەندىگىن باستان وتكەرمەك تۇگىلى، ءجاي ەلەستەتىپ كورۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى.

«سول كەزدە ماسكەۋدە تۇسكەن سۋرەتتەردە قۇرمانبەك پەن ەلۋباي جوق. پويىزدان تۇسە سالىسىمەن با­لانى قويۋعا الىپ كەتەدى. كەيبىر جەر­لەردە جۇمات ءشانيننىڭ سۋرەتى جوق» دەگەن ەلەبەكوۆا ەستەلىگىن بىلاي جالعاستىردى: «ونەر ادامىنىڭ ءومى­رىنىڭ قيىندىعىنىڭ ءوزى وسىندا. حا­لىق ءۇشىن ەڭبەك ەتەدى. حالىقتىڭ ايت­قان اماناتىن ورىنداۋ ءۇشىن ءومىر سۇرەدى. بىلمەيتىن ادامدار ونەر ادام­دارىنىڭ ءومىرى جەڭىل دەپ ەسەپ­تەي­دى عوي. ويناپ-ك ۇلىپ ومىر­لە­رىن وتكىزەدى دەپ ويلايدى. ىستىعىڭ 40 گرادۋس بولىپ كوتەرىلىپ تۇرعاندا الماستىراتىن ادام بولماسا، ساعان ساحناعا شىعۋعا تۋرا كەلەدى. ساحناعا شىق­قاندا جاڭاعى اۋرۋىڭ قايدا كەت­كە­نىن بىلمەي قالاسىڭ. نەگە؟ حا­لىق­تىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك سە­نىڭ اۋرۋىڭنان بيىك. ونەر ولىمنەن دە بيىك. ىشتەن شىققان بالانىڭ ءماي­ى-
ءتىن ەكى كۇن بويى قۇشاقتاتىپ وتىر­عىزىپ قوي­عان دا وسى. مىسالى، ەلۋباي ومىرزاقوۆتىڭ بالاسىن وڭ جاققا سالىپ قويىپ وتىرعاندا مال­تاباي دە­گەن كۇلدىرگى جەڭىل ءرولدى ويناۋعا تۋ­را كەلگەنى ەسىمىزدە. جۇسىپبەك ەلە­بە­كوۆتىڭ، ياعني ءبىزدىڭ ارداق دەگەن بالامىزدى جەرلەپ كەلگەن كۇنى وعان دا كونتسەرتكە شىعۋعا تۋرا كەلگەن. مىنە، ونەر ادامىنىڭ تاعدىرى وسىنداي».

 

ازالى كۇيدە ساحناعا شىقتى

ونەر ادامىنىڭ مىندەتى ساحنا كيەسىنە ادالدىق بولسا، ءجۋرناليستىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى جەتكىلىكتى. ءار وقيعانى اقيقاتىنان اجىراتپاي، وقىرمانعا جەدەل جەتكىزۋ پارىزىڭ. ءبىراز ۋاقىت بۇرىن بىزگە اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويلىق ءسان-سالتاناتىن تەاتر
عيماراتىنىڭ ىشىندە قالدىرىپ قويماي، قالىڭ وقىرمانعا ناسيحاتتاۋ قاجەت بولدى. كەرەمەت كەش تۋ­را­لى قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن قا­لام تەربەي وتىرىپ، مايرا مۇحا­مەد­قىزىنىڭ مىقتىلىعىن جازۋعا تۋ­را كەلگەن-ءدى.

ونىڭ تاڭىردەن بەرىلگەن تالانتىن جۇرتقا بولەك بايانداۋدىڭ قاجەتى ءتىپتى شامالى. جۇما كۇنى عانا اكەسىن قا­را جەردىڭ قوينىنا بەرىپ، قارا جا­مىلىپ وتىرعان ازالى ءانشى سەنبى كۇ­نى ساحناعا جارقىراپ شىعۋعا كۇ­شى جەتەدى دەپ تەاتر ۇجىمى دا كۇت­پەگەن. جارتى جىل بويى بۇكىل ۇجىم بولىپ دايىندالعان، ۇجىم بولىپ كۇتكەن ءدال وسى مەرەيتويدا تەاتردان ءوزىن كورگىسى كەلەتىن قا­لىڭ كورەرمەنى ءۇشىن قام كوڭىلىن قا­زا ەتكەن ءانشى تابىنۋعا ءسوزسىز تۇ­را­دى. سيلۆا بولىپ سايراعان ونەر بۇل­ب ۇلى وسىدان كەيىن ساحنادان كو­رىنبەدى. جاۋاپكەرشىلىك دەگەندى تۇ­سىن­بەيتىندەر، مايرانىڭ جانكەشتى ەڭ­بەك­قورلىعىن «ولەرمەندىك» دەپ وزەۋ­رەيتىندەر، تالانتىمەن كەلگەن تابىستارىن «پىسىقتىق» دەپ باعا­لاي­تىندار ءبىر ۋاقيعاعا دا وزگە قى­رىنان قاراۋى دا ابدەن كادىك.

 

ايناش ەسالي،

«ەگەمەن قازاقستان»

  الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار