قوشەمەتىمىز قۇرعاق بولماسىن, وتكەن جىلى قازاقستاننىڭ ءبىر توپ قىلقالام شەبەرى ىرگەلەس ەلگە شەككەن شىعارماشىلىق ساپارىندا وزبەكستان مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, ونەر عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كامولا اكيلوۆا: «وزبەكستاننىڭ حح عاسىرداعى جيۆوپيس ونەرىندەگى ءسىزدىڭ ورنىڭىز ءبىر توبە»! دەپ ءدۇيىم دارىنداردىڭ الدىندا مارتەبەسىن كوتەرىپ, قولتاڭباسىنا ونەرتانۋشى رەتىندە تارقاتىپ تاماشا باعا بەرگەن ەكەن.
سويتكەن ارانشىنى ەلدە كوپ ادام تاني بەرمەسە دە, وتاندىق سۋرەتشىلەر اراسىندا كاسىپقويلىعى جوعارى باعالانادى. بەدەلى مىقتى. ءبىزدىڭ ونەرتانۋشىلار دا تاريحتا اتى قالاتىن سۋرەتكەردىڭ ءبىرى ءسوزسىز – ارانشى شارجانوۆ ەكەنىن العا تارتادى.
– ادامنىڭ شىعارمالارى وزىنە ۇقسايدى. ارانشى اعامىزدىڭ اۋليەدەي ادالدىعى بار, اۋزىن اشسا جۇرەگى كورىنەتىن بولمىسى بولەك. قاراڭىزشى, كوپ سۋرەتشىلەر بولمىستى قالاي كورەدى, قاز-قالپىندا سولاي بەينەلەيدى. ال شارجانوۆتىڭ تۇستەردى ويناتۋى ەرەكشە. مەيلى ءبىر قاراعاندا, بوياۋسىز قاردى سالسىن, تاۋدى سالسىن, ءتۇندى, جارقىراپ اتىپ كەلە جاتقان كۇندى سالسا دا رەڭكتەردى قانىقتىرا قولدانا وتىرىپ, ەرتەگىدەي پەيزاجدار تۋدىرادى. ونىڭ كومپوزيتسيالىق شەشىمدەرى ەرەكشە. رەڭكتەردى قۇبىلتا وتىرىپ كەنەپكە جازىلعان وقيعالاردىڭ ماعىناسىن تەرەڭ اشادى. ءوزىنىڭ كوڭىلى اسا تولمايتىن جۇمىستارىنان دا تازالىق ەسىپ تۇرادى, – دەيدى ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, سۋرەتشى جامبىل ناتباەۆ.
ونەردەگى ورنەگىن كىتاپ-جۋرنالداعى سۋرەتتەردى قايتالاپ, سىنىپتاستارى مەن ءوز ءۇي ىشىندەگىلەردەن باستاعان تۋما تالانتتىڭ ءومىربايانى قاسيەتتى قازىعۇرت تاۋىنىڭ ەتەگىنەن ءوربيدى.
بىردە بولاشاق سۋرەتشى مەكتەپ كىتاپحاناسىنان «جاس سۋرەتشىلەرگە ارنالعان جاردەم» دەگەن كىتاپ تاۋىپ الادى. سول ارقىلى كەنەپتەگى العاشقى بوياۋدى جانە مايلى بوياۋمەن سۋرەت سالۋ تەحنيكاسىن مەڭگەرەدى دە ا.پۋشكيننىڭ پورترەتىن سالادى. تىرناقالدى تۋىندى بارلىعىنا دا ۇنايدى. شارجانوۆتىڭ ۇلكەن اعاسى دا تاشكەنتتەگى پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ سۋرەت جانە سىزۋ فاكۋلتەتىنە تۇسەدى. وزبەكتىڭ اتاقتى سۋرەتشىسى ماليكا نابيەۆانىڭ شەبەرحاناسىندا شىڭدالىپ, مەكتەپ وقۋشىسى ارانشىعا دا وسى جەردە ءدارىس الۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بىراق مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن ول وسى ينستيتۋتقا تۇسۋگە بالى جەتپەي قالعاندىقتان اۋىلىنا قايتادى.
وسىدان كەيىن ماسكەۋ تۇبىندەگى سولنەچنوگور قالاسىندا اسكەري بورىشىن وتەپ ءجۇرىپ, ارا-تۇرا ماسكەۋگە بارىپ, استانالىق سۋرەتشىلەر ۇيىمداستىراتىن جاسىرىن كۋرستارعا جازىلادى. ول بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قۇپيالارىن مەڭگەرە وتىرىپ, ماسكەۋدەگى توقىما ينستيتۋتىنىڭ قولدانبالى ونەر فاكۋلتەتىندەگى كيىم ۇلگىلەرى فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ تىنادى. اۋىل بالاسىنا ءوز ماماندىعىن مەڭگەرۋ وڭاي بولعانىمەن, فيزيكا مەن حيميا پاندەرى كونبەسە كەرەك. ەكى ايدان كەيىن تاعى دا اۋىلعا ورالادى.
الايدا ءىشىن تۇرتپەكتەگەن تالانت ەندى قايتا تاشكەنتكە سۇيرەيدى. وسىلايشا ا.وستروۆسكي اتىنداعى تەاتر-كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنىڭ ەسىگىن قاعىپ, ستانوكتى سۋرەت ونەرى فاكۋلتەتىنە تۇسەدى.
كوپ ۇزاماي-اق قابىلەتتى قازاق بالاسىن وزبەكستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى راحىم احمەتوۆ بايقاپ, 3-كۋرستان باستاپ وزىنە تالىمگەرلىككە تارتادى. شەبەر سۋرەتشى بولعىسى كەلگەن ستۋدەنتتەردىڭ كوبى مايتالماننىڭ شاكىرتى بولۋدى ارمانداسا, احمەتوۆ ارانشىنى سولاردىڭ اراسىنان ءوزى تاڭداپ العان. مايتالمان سۋرەتشىگە ەرە ءجۇرىپ شارجانوۆ ءوزىنىڭ ومىردەگى ەڭ ۇزدىك ەتيۋدتەرىن جازدى. ال راحىم احمەتوۆتىڭ دە ماتاعا سالعان بەينەلەرى وزبەك حالقىنىڭ رۋحاني يگىلىگى مەن وزبەك- ستان ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ اسىل قازىناسىنا اينالادى.
باستاپقىدا جەرلەسىمىز اكادەميالىق سۋرەت ونەرىنىڭ سوقپاقتارىمەن جۇرمەك بولىپ, «ۋاقىت جانە تاعدىر» تريپتيحىن تۋدىرادى. بۇل سۋرەت شارجانوۆتىڭ باسقا دا تاماشا جۇمىستارىمەن بىرگە بۇل كۇندە وزبەكستاننىڭ بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايىندا كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتالىپ كەلەدى. ءبىر تاڭعالارلىعى, شارجانوۆتىڭ «مەنىڭ اتالارىم» اتتى ديپلوم جۇمىسى قازاقستاندىق ونەرسۇيەرلەردىڭ جەكە قورىندا ەكەن.
سۋرەتشىنىڭ دۇنيەتانىمى 1987 جىلى ارمەنياداعى سۋرەتشىلەردىڭ سيمپوزيۋمىنان كەيىن تۇبەگەيلى وزگەرەدى. يمپرەسسيونيستىك باعىتقا ەلىكتەپ باسقاشا جۇمىس ىستەي باستاسا كەرەك. ماتاعا بوياۋدى سىلتەي جاعۋ, اۋا مەن جارىققا جول بەرىپ, سەزىمگە, اسەرگە بولەنۋ سۋرەتشىنىڭ جانرلىق قۇشتارلىعىنا ايتارلىقتاي تۇزەتۋلەر ەنگىزدى دەيدى, ونەرتانۋشىلار.
ال شارجانوۆتىڭ تۋعان ولكەسىنە قايتا ورالۋى, وتاندىق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قورجىنىنا سالعان ولجاسى بولەك بايانداۋعا تۇرارلىق قىزىعى مەن شىعارماشىلىق ادامدارىنا ءتان شىجىققا تولى ءبىر الەم.
بەينەلەۋ ونەرىندەگى ازاتتىعى ءوز مىنەزىمەن ۇيلەسەتىن قىلقالام شەبەرىنىڭ تۋىندىلارى تاماشا حيكايالاردان سىر شەرتەدى. ماسەلەن, «قۋانىش» اتتى كارتيناسىنىڭ قاسىنا ايالداپ كورىڭىزشى. ەگدە تارتقاندا پەرزەنتتى بولعان جاننىڭ كوككە كوتەرىلگەن قۋانىشى ۋاقىتتىڭ بەدەرىنەن قول بۇلعايدى. بازاردان نارەستەسىنە بەسىك ساتىپ الىپ بارا جاتقان جاننىڭ اسپاندا قالىقتاعان ءسۇيىنشىسىن حاس شەبەر قالاي ءدال بەرە العان دەسەڭىزشى. بەسىكپەن بىرگە ساتىپ العان ادىراسپانى دا ونىڭ ءۇنسىز الاقايلاعان شەكسىز شاتتىعىنا گۇل بولىپ ەرىپ بارا جاتقان جوق پا؟!
وقىرمان قالاسا, سۋرەتشىنىڭ كەنەپكە جازىلعان باسقا ءافسانالارىن ونىڭ شىعارماشىلىق الەمىنەن ىزدەپ تابا الادى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
