سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار
ءىس-شارانى ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ تالداۋ ورتالىعى, «سەۆەر-يۋگ» ساياسي ورتالىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قورى جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنان العى ءسوزدى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ازامات ءابدىمومىنوۆ وقىپ بەردى. ەلباسى ءوزىنىڭ العى سوزىندە كونفەرەنتسياعا جينالعانداردى قۇتتىقتاي وتىرىپ, ءىس-شارانىڭ قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ماڭىزدى كەزەڭىنە تاپ كەلگەنىن اتاپ كورسەتتى.
«بيىل ء«ححى عاسىرعا باعدارلانعان ماڭگىلىك دوستىق پەن وداقتاستىق تۋرالى دەكلاراتسياعا» قول قويىلعانىنا جيىرما جىل, ءححى عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى شارتقا بەس جىل تولعانىمەن ايرىقشا مانگە يە. اتالعان كونفەرەنتسيا ماعىناسى تەرەڭ كەلەشەككە باعىتتالعان. ويتكەنى ول ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق دوستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا نەگىزدەلگەن.
ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى بارشا سالالاردى قامتىپ, ەلدەرىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى مۇددەسىنە نەگىزدەلگەن. جاڭا جاھاندانۋ جاعدايىندا وزگەرىسكە جانە ارىپتەستىكتىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋگە اشىق بولۋ قاجەت. وسىنداي بىرەگەي مۇمكىنشىلىكتى ەرەكشە قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ الەۋەتى رەتىندە بارىنشا پايدالانعان ءجون. سوندىقتان ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ جاڭا مۇمكىنشىلىكتەرىن تالقىلاپ, تىڭ يدەيالار ۇسىنىلاتىن پىكىرتالاس الاڭداردىڭ ماڭىزى زور.
كونفەرەنتسيانىڭ قازاقستان مەن رەسەي ارىپتەستىگىنە ۇلەسىن قوسىپ, تىڭ ويلارمەن تولىقتىرىپ, ونىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن. سىزدەرگە تابىس جانە كونسترۋكتيۆتى پىكىرتالاس, جەمىستى جۇمىس تىلەيمىن», دەلىنگەن ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.
بۇدان كەيىن رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين اتىنان العى ءسوزدى رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتىنىڭ شەت ەلدەرمەن ايماقارالىق جانە مادەني بايلانىستار جونىندەگى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير چەرنوۆ جاريالادى.
ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا ۆ.پۋتين ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, جيىنعا ساياساتكەرلەر, ديپلوماتتار, قوعام قايراتكەرلەرى, كاسىپكەرلەر مەن جۋرناليستەردىڭ قاتىسۋى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدىك قارىم-قاتىناستىڭ كوپجاقتى جوسپارىن ناقتى كورسەتەدى.
«كونفەرەنتسيانىڭ كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپتار – ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ىقپالداستىق ۇردىستەرىن جىلجىتۋ مەن ادام كاپيتالىن دامىتۋ – ماسكەۋ ءۇشىن دە, استانا ءۇشىن دە ماڭىزدى. ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ, جاستاردى زياتكەرلىك, مادەني جانە رۋحاني دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ سەكىلدى ماعىنالى ماسەلەلەر تالقىلانباق. قازاقستان مەن رەسەي حالقى قاستەرلەيتىن دوستىق پەن وداقتاستىقتىڭ ىزگى ءداستۇرىن كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ساقتاۋى جانە نىعايتۋى وتە ماڭىزدى.
سىزدەردىڭ پىكىرتالاستارىڭىز جەمىستى ءارى مازمۇندى بولاتىنىنا, قازاقستان مەن رەسەي بايلانىسىن دامىتۋ تۇسۋگە جانە ازاماتتارىمىزدىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەلىنگەن ۆ.ءپۋتيننىڭ العى سوزىندە.
ۆ.چەرنوۆ ودان ءارى ءوز اتىنان ەكى ەل اراسىنداعى ارىپتەستىك جونىندە اڭگىمە قوزعادى. ول بىلتىر قازاقستان مەن رەسەي قارىم-قاتىناسىنا 25 جىل تولۋىنا وراي, ۆ.ءپۋتيننىڭ ەلىمىزگە ساپارمەن كەلۋى ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ ماڭىزىن كورسەتەتىنىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناس – كوپكە ۇلگى.
سودان كەيىن كەزەك بايانداماشىلارعا بەرىلدى. العاش بولىپ مىنبەرگە كوتەرىلگەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ ينتەگراتسيا جانە ماكروەكونوميكا جونىندەگى القا مۇشەسى تاتيانا ۆالوۆايا دوستىق پەن وداقتاستىق ەكى ەلدىڭ دامۋىنا جاعداي جاساپ قويماي, سونىمەن بىرگە ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ قارىشتاپ العا جىلجۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرعانىن ءسوز ەتتى. ول مۇنىڭ دالەلى رەتىندە ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ قۇرىلۋىن كەلتىردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ۇيىمدى قۇرۋ جونىندەگى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسى ماسكەۋ مەن استانانىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. وداق جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا وڭاي بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, ونى قۇرۋ دەر كەزىندە جاسالعان قادام بولعانىن جەتكىزدى. ت.ۆالوۆايانىڭ دەرەكتەرىنە ساي, وداقتىڭ جۇمىسى داعدارىسقا مويىماي, ەكونوميكالىق دامۋعا جول اشتى.
كەلەسى باياندامانى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي گروموۆ جاسادى. رەسەيمەن وداقتاستىق قاتىناستاردى جان-جاقتى ىلگەرىلەتۋ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى باسىمدىق ەكەنى ءسوزسىز. بۇگىنگى كونفەرەنتسيا قازاقستان-رەسەي ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى مەن بولاشاعىنا ساپالى تالداۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنەمىز جانە ءۇمىت ارتامىز, دەدى ول.
س.گروموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قارىم-قاتىناسى ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە ءوزارا ءتيىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ بالاماسى جوق ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. بۇل – ەكى مەملەكەت كوشباسشىلارىنىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى مەن تاتۋ كورشىلىك نيەتتەرىنىڭ, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەردى ءوزارا ەسكەرۋى مەن قۇرمەتتەۋىنىڭ ناتيجەسى.
سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەكى ەل اراسىندا جاسالعان اۋقىمدى ىستەرگە توقتالدى. ماسەلەن, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمەن تمد-دا ىنتىماقتاستىقتىڭ 300-دەن اساتىن شارتتار مەن مەموراندۋمدى قۇرايتىن وتە اۋقىمدى شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسى جاسالدى. پرەزيدەنتتەردىڭ جىل سايىنعى ساپارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ تۇراقتى كەزدەسۋلەرى ناتيجەسىندە ساياسي ديالوگتىڭ كوپ دەڭگەيلى تەتىگى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى. كەيىنگى 10 جىلدا پارلامەنت قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ەكونوميكالىق كووپەراتسياسىنىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتكەن 50-گە جۋىق شارتتى راتيفيكاتسيالادى.
سونىمەن قاتار س.گروموۆ رەسەيمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ الەۋەتى توڭىرەگىندە ءسوز قوزعادى. ونىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2017 جىلى تاۋار اينالىمى 25,6 پايىزعا ءوسىپ, شامامەن 16 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. قازاقستانعا سالىنعان رەسەي ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 10 ميلليارد دوللاردان اسىپ, قازاقستاننىڭ رەسەيگە ينۆەستيتسياسى 3 ميلليارد دوللارعا جۋىق سومانى قۇراپ وتىر. رەسەي كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان بىرلەسكەن كاسىپورىندار سانى 7,7 مىڭعا كوبەيدى.
«ساياسي جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قول جەتكەن جوعارى دەڭگەيى ەكى ەل حالقىنىڭ يگىلىگى جولىندا قالىپتاسقان ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى كۇمانسىز. قازاقستان رەسەيمەن اراداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى جانە وداقتاستىقتى ەرەكشە باعالايدى. مۇنداي ساياساتتىڭ بالاماسى جوق. سوندىقتان رەسەيمەن شىنايى دوستىقتىڭ ەستافەتاسىن كەلەر ۇرپاققا بەرۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاسايمىز», دەدى س.گروموۆ.
ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار تىلەۋبەردى ءوزارا ىنتىماقتاس پەن تاتۋ كورشىلىكتىڭ ورىستەپ وتىرعانىنا ەرەكشە ماڭىز بەردى. ول ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستىڭ تەرەڭدەي بەرۋىنە سەنىم ءبىلدىردى.
«بىلتىر قازاقستان مەن رەسەي ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 25 جىل تولۋىن اتاپ ءوتتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا عاسىرلارعا سوزىلعان تاريحي بايلانىسىمىزدى ساقتاپ عانا قويعانىمىز جوق, سونىمەن بىرگە ءوزارا ىقپالداستىقتى تەڭ دەڭگەيدە جانە ءتيىمدى ارىپتەستىك جاعدايىندا جاڭاشا ورناتۋعا قول جەتكىزدىك. ءبىزدىڭ دامۋ باعىتتارىمىز ورتاق كەلىسىمنىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا نەگىزدەلگەن», دەدى م.تىلەۋبەردى.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى گريگوري كاراسين ەكى ەل دوستىعىنىڭ ىرگەسى مىعىم ەكەنىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ايماقتا گەوساياسي ويىنداردى بولدىرماۋعا قازاقستاننىڭ دا, رەسەيدىڭ دە الەۋەتى جەتەدى. سونداي-اق ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ ارتىقشىلىقتارىن ءسوز ەتتى.
«قازاقستان مەن رەسەيگە اتلانت مۇحيتىنان باستاپ, تىنىق مۇحيتىنا دەيىنگى كەڭىستىكتە ارىپتەستىك پەن ۇيلەسىمدىلىك ورناتۋدا ماڭىزدى ءرول ويناۋدى تاعدىردىڭ ءوزى بەلگىلەپ بەرگەن. وسى ورايدا, رەسەي تاراپى قازاقستانمەن ءوزارا تىعىز ىقپالداستىق ورناتۋعا مۇددەلى», دەدى گ.كاراسين.
بۇدان كەيىن قازىرگى زامانعى حالىقارالىق قاتىناستارداعى ەۋرازيانىڭ ءرولى, ەۋرازيالىق ىقپالداسۋ, ادام كاپيتالىن دامىتۋ, ولارعا ءبىلىم بەرۋ, جاستارمەن بايلانىس, ازاماتتىق قوعام توڭىرەگىندە پلەنارلىق سەسسيا جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وعان ەكى مەملەكەتتەن كەلگەن جوعارى لاۋازىمدى ساياسي, ىسكەر جانە عىلىمي سالا ماماندارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
بىلتىر قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋىنا 25 جىل تولعان بولاتىن. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەكى ەلدىڭ ورتاق مۇددەلەرى جىلدان-جىلعا دامىپ, نىعايا تۇسەتىن مىزعىماس ارىپتەستىك بايلانىس ورناتىلدى. جالپى, رەسەي – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىعان العاشقى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. ءوزارا قارىم-قاتىناس ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ كولەمدى سالالارىنا, سىيلاستىق پەن ورتاق كوزقاراستارعا نەگىزدەلگەن.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
