ءىرى بيزنەستە ىلگەرىلەۋ باسىم

كەشە ەلوردادا «ەكسپەرت-100-قازاقستان» ءىىى ەكونومي­كالىق فورۋمى بولىپ ءوتتى. وعان ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ, قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. اتالمىش باسقوسۋعا قاتىسقان ءىرى بيزنەس وكىلدەرى بۇگىنگى ەكو­نو­ميكالىق احۋال شەڭبەرىندە قا­زاق­ستاندىق بيزنەس قىزمەتىنىڭ ءبىر­قا­تار ماڭىزدى ماسەلەلەرىن تال­قى­لادى. اتاپ ايتقاندا, نەگىزگى ءاڭ­گىمە ىشكى ينۆەستيتسيالىق تەتىكتەر تيىمدىلىگىنىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ەمەستىگىنە, يننوۆاتسيالىق ارتىق­شىلىقتار قالىپتاستىرۋ مەن كورپاراتيۆتى باسقارۋ مادەنيەتىن دامىتۋ قاجەتتىلىگىنە قاتىستى ءما­سەلەلەر توڭىرەگىندە ءوربىدى. سون­داي-اق, شارا بارىسىندا سالا­عا قاتىستى تاقىرىپتاردى قام­تى­عان ءۇش سەكتسيالىق وتىرىس  بولدى. «ەكسپەرت قازاقستان» رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, قازاقستانداعى ءىرى بيزنەستىڭ 2010 جىلعى رەيتينگى ەل ەكونومي­كا­سى­نىڭ داعدارىستىڭ تەرەڭ فازا­سى­نان شىققانىن دالەلدەپ وتىر. اتالعان فورۋمدا بۇل ماسەلە جان-جاقتى ايتىلدى. فورۋمدا تىلگە تيەك ەتىلگەن ءما­لىمەتتەرگە سۇيەنسەك, اتالمىش رەيتينگكە قاتىسۋشى كومپانيا­لاردىڭ جيناقتالعان تابىسى 13 ترلن. تەڭگەدەن اسقان. بۇل 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 25 پاي­ىز­عا, 2007 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 50 پايىزعا ارتىق كورسەت­كىش. مۇنداي ءوسىم قارقىنى «الەم­نىڭ ەڭ قاۋىرت دامىعان ەكونوميكاسى» دارەجەسىن يەلەنۋگە تولىق ءمۇم­كىن­دىك بەرەدى. Ernst&­Young ءمالى­مەتىنشە, وسى دارەجەنى يەمدەنۋشى مەملەكەتتەر اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا – كاتار, ەكىنشى ورىندا – قىتاي, ال ءۇشىنشى ورىندا قازاق­ستان تۇر. ال وزىمىزدەگى ىشكى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ كوش­باس­شىسى رەتىندە «سامۇرىق-قازى­نا» ۇاق» اق دەپ تانىلدى. ونىڭ تابىسى بىلتىر 3,6 ترلن. تەڭگەنى قۇراسا, بۇل وتكەن جىل­مەن سالىستىرعاندا 23,9 پايىزعا كوپ ەكەن. سونىمەن بىرگە, العاش­قى وندىق بيىل «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق (8-ورىن) جانە «قازتسينك» جشس (10-ورىن) سياق­تى الىپتارمەن تولىعىپتى. ەكونوميكانىڭ نەگىزگىلەرى قا­تارىنان سانالاتىن وتاندىق ءىرى ونەركاسىپ كومپانيالارى وتكەن جىلى ءوز تابىستارىن 37,3 پاي­ىزعا ۇلعايتقان. دەگەنمەن, ءوسىم­نىڭ باستى درايۆەرلەرى دەپ ونەر­كاسىپتىڭ ءوندىرۋشى سالاسىن ايتقان ءجون. ارينە, وعان الەمدىك رى­نوكتاعى مۇناي مەن مەتاللدار باعاسىنىڭ ءوسۋى اسەر ەتكەنى انىق. رەيتينگتەگى بارلىق كومپانيا­لار­دىڭ جيىنتىق تابىسىنىڭ شامامەن 71 پايىزى مۇناي جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كومپانيالارى ۇلەسىنە تيەسىلى بولعان. مۇناي­شىلاردىڭ تابىسى 34 پايىزعا وسكەن. ەلىمىزدە وندىرىلەتىن بۇكىل قارا التىن كولەمىنىڭ جارتى­سىنان كوبى «تەڭىزشەۆرويل» مەن «قازمۇنايگاز» كومپانيالارى­نىڭ ەنشىسىنە تيگەن. ءارى ولاردىڭ ۇلەسى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. ال تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كومپانيا­لارى ءوز تابىسىن بىلتىر 47,7 پايىزعا ارتتىرعان. سونداي-اق اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى تابىس كولەمى وتكەن جىلى – 26,6 پاي­ىزعا, كولىك – 24,3, تەلەكوممۋنيكاتسيا 16,1 پاي­ىزعا ۇلعايعان. ءوت­كەن جىلى قۇ­رىلىس كومپانيا­لارىنىڭ تابىسى 11,4 پايىزعا تومەندەگەن. 2007 جىلدان بەرى قۇرىلىس سالاسىن­داعى توقىراۋ جاعدايلارىنا تىكەلەي بايلا­نىس­تى بولعان ءىرى بانك­تەردىڭ دە تابىسى ايتارلىقتاي تومەندەگەنى بەلگىلى. الايدا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ سوڭعى ۋاقىتتا تابىس­تارى تولىعا ءتۇس­كەن. بۇگىنگى كۇنى ولار تۇراقتى ءوسىمىن ساقتاپ وتىر. سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەردىڭ قارجى جۇيەسىندەگى ۇلەسى 8 پايىزدان 15 پايىزعا وسكەن. ءابدىراحمان قىدىربەك.