بىلايعى جۇرت بۇل توتەنشە وقيعانى قالاداعى «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق-قا قاراستى مەتاللۋرگيالىق كومبيناتتىڭ جۇمىسىمەن تىكەلەي بايلانىستىرادى.
بۇگىنگى كۇندە بۇل تىعىرىقتان شىعار جولدى تابۋ ءۇشىن وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىندە ەكولوگ, مەتەورولوگ ماماندار, پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى جانە كاسىپورىن وكىلدەرى ەنگەن جۇمىس توبى قۇرىلىپ, تەمىرتاۋداعى قاپ-قارا قاردىڭ شىعۋ توركىنىن انىقتاۋمەن اينالىسىپ جاتىر.
قازىر قالادا «قازگيدرومەتتىڭ» ءتورت بىردەي بەكەتى جۇمىس ىستەۋدە. بۇل ىسكە جىلجىمالى زەرتحانا دا جۇمىلدىرىلعان. ونىڭ قۇرامىندا قازاقستاننىڭ كاسىبي ەكولوگتار قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ماسەلە مىناعان تىرەلىپ تۇر: قاردى قارا تۇسكە بوياعان كومىردىڭ قارا كۇيە توزاڭى ما, الدە مەتالدىڭ اۋەگە ۇشقان ۇنتاعى ما جانە مۇنىڭ ادام ومىرىنە توندىرەر زيانى قانشالىقتى؟
جالپى, جاعداي ءوڭىر باسشىسى ەرلان قوشانوۆتىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا. «ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس ىستەڭدەر. بۇل – اقشادان تارىلاتىن جاعداي ەمەس. اڭگىمە ادامداردىڭ دەنساۋلىعى تۋرالى بولىپ تۇر!», دەگەن بولاتىن وبلىس اكىمى وسى ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن تالقىلاعان جيىندا.
ءدال وسى باسقوسۋدا قاراعاندى مەتەورولوگيا ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري ستراتيەنكو جەلتوقسان ايىندا تەمىرتاۋدا ازوت پەن كۇكىرتتىڭ ەسەلەنگەن توزاڭىنىڭ مولشەردەن تىس ارتىپ كەتكەنىن مالىمدەگەن ەدى. مامان مۇنىڭ ءبىر سەبەبى ەسەبىندە جەلتوقسان ايىندا قالادا جەلدىڭ بولماعاندىعىن مىسال رەتىندە كولدەنەڭ تارتقان بولاتىن. جەل سوقپاعان سوڭ كاسىپورىندار مەن اۆتوكولىكتەردەن جانە جەر ۇيلەردىڭ پەشتەرىنەن شىققان قويۋ ءتۇتىن قار بەتىنە توزاڭ بولىپ قوناقتاعان ەكەن...
الپاۋىت كاسىپورىن دا قاراپ وتىرعان جوق. وزىنە ءسوز كەلتىرمەۋدىڭ بارلىق ايلا-شارعىسىن جاساپ باعۋدا. ماسەلەن, كومپانيا جاساعان مالىمدەمەدە مىنا سيپاتتاعى اقپارات بار. اتاپ ايتقاندا, كاسىپورىن وتكەن جىلى 2016 جىلعىمەن سالىستىرعاندا 18 029 توننا شاڭ-توزاڭدى اتموسفەراعا كەم شىعارعان ەكەن. ال سوڭعى 20 جىلدىڭ مۇعدارىندا قورشاعان ورتانى لاستاۋ 3,5 ەسەگە ازايعان...
سونىمەن قاتار كومپانيا تاراتقان ءباسپاسوز پاراقشاسىندا مىناداي سوزدەر بار: «مەتاللۋرگيا كومبيناتى سياقتى نىساندار ەلدى مەكەندەردەن بەلگىلى ءبىر قاشىقتىقتا ورنالاسۋى كەرەك. بىراق شىندىعى سول, قالا مەن مەتاللۋرگيالىق كومبينات ءبىر-بىرىنە وتە جاقىن سالىنعان. وسىنداي قولايسىز فاكتورلارعا قاراماستان, كومپانيا اكىمشىلىگى كومبيناتتىڭ قورشاعان ورتا مەن ەلدى مەكەندەردىڭ ەكولوگياسىنا تيگىزەر كەرى اسەرىن ازايتۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋدى جالعاستىرا بەرەتىن بولادى. كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ باسىم بولىگى تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى. بۇل جەردە ولاردىڭ وتباسىلارى تۇرادى, سوندىقتان دا وڭىردەگى ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ كەرەكتىگىن ءبارى دە جاقسى تۇسىنەدى. پروبلەما بار, كومپانيا باسشىلىعى ونى شەشۋ ءۇشىن جىل سايىن اجەپتاۋىر كولەمدە ينۆەستيتسيا ءبولىپ كەلەدى. ەكولوگيالىق ماسەلەنىڭ تولىق شەشىلۋى – قىسقا ۋاقىتتا ورىنداپ تاستاۋعا كونبەيتىن ۇزاقمەرزىمدى جوبا».
الپاۋىت كاسىپورىن وسىلاي دەپ ماسەلەنىڭ تىگىسىن جاتقىزۋعا تىرىسىپ-اق جاتىر. كومپانيانىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى ەكولوگيالىق احۋالعا كەرى اسەرىن تيگىزەتىن جالعىز عانا مەتاللۋرگيالىق كومبينات ەمەس ەكەن. باقساق, پروبلەمانىڭ شيەلەنىسۋىنە كەسىرىن تيگىزىپ جاتقان باسقا دا بىرقاتار سەبەپ بار بولىپ شىقتى. اتاپ ايتقاندا, قالادا اۆتوكولىك سانى ءۇش ەسەگە ارتقان, سوسىن پەشپەن جىلىتىلاتىن ۇيلەردىڭ سانى دا شامادان تىس كوبەيىپ كەتكەن كورىنەدى.
بۇل مالىمدەمەگە تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ اكىمى عالىم ءاشىموۆتىڭ دە ايتار ءۋاجى بار. «قاردىڭ بۇلايشا بىلعانۋىن انىقتاۋدىڭ ءبىز ءۇشىن ماڭىزى زور, – دەيدى شاھار باسشىسى. – نەگە دەسەڭىز, اركىم ءوزىن قورعاپ الەك. وندىرىستىك كاسىپورىن كىنانى پەشپەن جىلىتىلاتىن ۇيلەرگە اۋدارعىسى كەلەدى. قازىر بىزدە 4 192 ءۇي پەشپەن جىلىتىلادى. ال قالادا تىركەلگەن كولىك سانى 43 700 بىرلىك. بىراق ولاردىڭ كوبى گازبەن جانە ديزەلدى وتىنمەن جۇرەدى. تاعى دا ايتام, لاستانۋدىڭ كوزىن تاپپايىنشا ءىس العا جىلجىمايدى».
ايتا كەتۋ كەرەك, وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كاسىپورنىنا قاتىستى بۇدان بۇرىن دا تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ەدى. سول تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەسىندە, ءوندىرىس وشاعىنداعى زياندى زاتتاردىڭ اتموسفەراعا مولشەردەن تىس شىعارىلۋى جانە دە تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىنىڭ ورىندالماۋى انىقتالعان بولاتىن. وسىنداي كەمشىلىكتەرى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلعان كومپانياعا 105 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. سونداي-اق قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زياننىڭ مولشەرى 495 ميلليون تەڭگە بولاتىنى جازىلعان ۇيعارىم دا كاسىپورىن باسشىلىعىنا تاپسىرىلعان بولاتىن.
تەمىرتاۋداعى توتەنشە وقيعانىڭ سەبەپ-سالدارىن انىقتايتىن كوميسسيا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى تاياۋ ارادا بەلگىلى بولماق. ال قالانىڭ بەلسەندى تۇرعىندارى ەكولوگيالىق اپات تۋرالى ۇندەۋگە قول جيناۋدى باستاپ كەتتى...
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى
