«ەكسپو تۋرالى ءسوز قوزعاماس بۇرىن مىنا نارسەگە ءمان بەرەيىكشى, مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق كورمەنىڭ ەلىمىزدە وتۋىنە نە ءۇشىن باستاماشى بولدى؟ ول ۇكىمەت پەن استانا اكىمدىگىنە قانداي مىندەتتەر قويدى؟ مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ماقۇلدادى, بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ باستالدى, «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى مودەرنيزاتسياسى» دەگەن اتاۋمەن بىرىكتىرىلگەن تەحنولوگيالىق, ساياسي جانە رۋحاني جاڭعىرتۋ باستالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل باستامالارى ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق تۇرعىدا دامۋىنا ىقپالىن تيگىزىپ كەلەدى. شىندىعىندا, بۇل باسقا ەلدەرمەن باسەكەلەسۋگە, ەكونوميكانى دامىتۋعا جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.
وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا 10 ناقتى مىندەت قويدى, ولاردىڭ باسىم بولىگى ەل ەكونوميكاسىنىڭ جانە الەۋمەتتىك سەكتوردىڭ ءتورتىنشى يندۋستريالدى رەۆوليۋتسيا جاعدايىنا بەيىمدەلۋىنە ارنالعان.
ەكسپو-نى وتكىزۋ – مودەرنيزاتسيا شەڭبەرىندەگى ىرگەلى جوبالاردىڭ ءبىرى. تۇسىندىرە كەتەيىن, ەكسپو الەمدەگى ۋربانيستيكالىق ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, استاناعا جاڭا مىندەتتەر قويدى. بۇگىندە ەلدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن سالالار ەمەس قالالار انىقتايدى. ۇلكەن مەگاپوليستەردە جاڭا سالالار مەن زاماناۋي تەحنولوگيالار قالىپتاسىپ, قارقىندى دامىپ كەلەدى. كوپ ۇزاماي الەمنىڭ دامۋىن 600 قالا انىقتايدى دەپ سانالىپ وتىر. بۇگىندە تۋريستەردى, ينۆەستورلاردى, نەبىر تالانتتاردى تارتۋ ورتالىقتارى رەتىندە كوپتەگەن قالالار بار. ولار ءوز ەلىنىڭ بەت-بەينەسىنە اينالعانىن كورىپ وتىرمىز. مىسالعا دۋباي, سينگاپۋر, گونكونگ, سەۋل سەكىلدى قالالاردى الۋعا بولادى. بۇل قالالاردا كرەاتيۆتى يندۋستريالار پايدا بولىپ, ادام كاپيتالى دامىپ كەلەدى, ولار مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ ەسەپتەلەدى. مىنە, ەكسپو سەكىلدى ءىرى جوبالار استانانىڭ ەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ جاھاندىق قالاسى, ياعني مادەني, تۋريستىك, ءبىلىم بەرۋ جانە مەديتسينانىڭ ورتالىعى بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ەندى مىناعان نازار اۋدارىڭىزدار: استانادا جاقسى اۋەجاي پايدا بولدى, زاماناۋي تەمىرجول ۆوكزالى, قولايلى قوناقۇيلەر, كوپتەگەن مەيرامحانالار اشىلدى. ەكسپو-نى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋ ءۇشىن كوپ قارجى مەن كۇش جۇمسالدى. ناتيجەسىندە استانا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى, تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتتى.
ەكسپو-نىڭ ءۇش ايى قالالىق قىزمەتتەر ءۇشىن ۇلكەن تاجىريبە بولدى. ءتۇرلى باعىت بويىنشا جەتى شتاب قۇرىلدى, 5 مىڭنان استام ادام تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەدى. ناتيجەسىندە قالا تازا, قاۋىپسىز ءارى قوناقتار ءۇشىن قىزىقتى بولدى. شەتەلدىكتەر استانادا جوعارى دەڭگەيدە ءىس-شارالار وتكىزۋگە بولاتىنىنا كوز جەتكىزدى. وزدەرىڭىز كوردىڭىزدەر, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن شىۇ, ەۋرازەق, يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, سيريا كەلىسسوزدەرى جانە مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن كوپتەگەن ءىرى ءىس-شارالار ءوتتى.
استانادا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 300 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. الەمدە ەكونوميكالىق جاعداي قيىنداعانمەن, قازاقستان كورمەنى دايىنداۋ مەن وتكىزۋ كەزىندە ونداعان مىڭ جۇمىس ورنىن قۇردى. ەكسپو-عا 400 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى, بىراق بۇل قارجى بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالعان سەرپىننىڭ ەسەبىنەن قايتارىلا باستادى. 2016-2017 جىلدارى استانا بيۋدجەتىنە 2 تريلليون تەڭگە ءتۇستى. بۇل وتە جاقسى ناتيجە. بۇرىن جۇرت استانا بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن كۇن كورەدى دەيتىن.
كورمەنىڭ مۇراسى رەتىندە جاستارىمىزدىڭ العان ءبىلىمىن دە ايتا كەتۋ كەرەك. ەكسپو-عا بارلىق وڭىرلەردەن 100 مىڭنان استام وقۋشى كەلدى. ولار ءبىزدىڭ بولاشاق ماماندارىمىز, الەمنىڭ وزىق تەحنولوگيالارىنا تاڭدانا قاراعان ينجەنەرلەرىمىز. ولاردىڭ ويلارىندا قانداي وزگەرىستەر بولعانىن ەلەستەتە الاسىز با؟
بۇل تىزىمگە بالالاردى عانا ەمەس جاستاردى دا قوسۋعا بولادى. ءبىز ماماندارىمىزدىڭ كورمەگە بارۋىن مىندەتتەدىك. 100 مەملەكەت ەكسپو-عا ءوز تەحنولوگيالارىن اكەلدى. ولارمەن تانىسۋدىڭ وڭاي جولى ەندى قايتىپ كەلە مە؟ مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اكىمدىكتىڭ وزدەرى دە كورمەدەن كوپ نارسەنى ۇيرەندى دەپ ايتا الامىن», – دەدى اسەت يسەكەشەۆ.
ەلوردا اكىمى قالادا قانداي smart-شەشىم جوسپارلانعانىن جانە جۇزەگە اسىرىلاتىنى تۋرالى وي ءبولىستى.
«Smart-Astana» جوباسىن دامىتۋعا جۇيەلى تۇردە كەلدىك. ەڭ ماڭىزدى تالاپ – وسى تەحنولوگيالار ازاماتتاردىڭ ءومىرىن ىڭعايلى ەتۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋدى جەڭىلدەتۋ. ماسەلەن, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ. ماقساتىمىز – ولاردى ەنگىزۋ ءۇشىن سمارت-تەحنولوگيالاردى عانا ەنگىزۋ ەمەس, قالادا قاۋىپسىزدىكتى ارتتىراتىن, كوممۋنالدى قىزمەت قۇنىن تولەۋ جولدارىن جەڭىلدەتەتىن, ت.ب. جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ.
سمارت-تەحنولوگيالار ەنگىزەتىن تاعى ءبىر جوبا بار. ءبىز كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ شامدارىن ءتيىمدى ەنەرگياعا اۋىستىرۋ تۋرالى كونكۋرس جاريالادىق. قازىر جارىقتاندىرۋعا بەلگىلى ءبىر كولەمدە قاراجات جۇمساپ وتىرمىز, ال شامداردى الماستىرۋ ارقىلى 60 پايىز ۇنەمدەيمىز», – دەدى استانا اكىمى.
اسەت يسەكەشەۆ سونداي-اق ءتۋريزمدى دامىتۋ جولدارى جايلى دا ويىن ورتاعا سالدى. ول استانادا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن رەتتەۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى. اكىم ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ءۇش باعىتىن اتادى.
ء«بىز ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ءۇش جولىن انىقتادىق. ولار: وقيعالار ءتۋريزمى, ياعني mice-تۋريزم, قالالىق دەمالىس جانە مەديتسينالىق تۋريزم. ارينە, بۇل تۇستا mice-تۋريزم ماڭىزدىراق. ماسەلەن, دۋبايدا جىل سايىن ءتورت مىڭ ءىس-شارا وتەدى. كونتسەرتتەردەن باستاپ كينوپرەمەرالار, فەستيۆالدەر, جارمەڭكەلەر, كورمەلەر, فورۋمدار, كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلادى. وعان الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن قانشاما ادام اعىلادى. قازىر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىمەن, «Kazakh تۋريزم» كورپوراتسياسىمەن جانە وزگە دە مينيسترلىك, ۇلتتىق كومپانيالارمەن بىرلەسە وتىرىپ, 2018 جىلعا ارنالعان وقيعالار ءتۋريزمىنىڭ جوسپارىن دايىنداپ وتىرمىز. ياعني ءىرى فورۋمدار, كونفەرەنتسيالار, ويىن-ساۋىق باعدارلامالارى, فەستيۆالدەر, كونتسەرتتەر ۇيىمداستىرۋ جوسپاردا بار. سەبەبى, ولاردىڭ ارقايسىسىنا مىڭداعان ادام كەلەدى. ولار استاناعا كەلىپ, قوناق ۇيلەرىمىزگە تۇراقتايدى, مەيرامحانالارىمىزعا بارادى, ءتۇرلى سۋۆەنيرلەر ساتىپ الادى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, ەلوردادا 200 قوناق ءۇي, 800 قوعامدىق تاماقتانۋ ورنى, مۋزەيلەر, سۋۆەنير شىعاراتىن كومپانيالار بار.
استاناداعى تۋريزم ماۋسىمدىق ەمەس, جىل بويى, ياعني قاڭتاردان جەلتوقسانعا دەيىن بولۋىن ويلاپ وتىرمىز. سوندىقتان مىندەتىمىز – ەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ ۇزدىك كونگرەسس-كورمە ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولۋ. بۇل ءۇشىن بىزدە ەكسپو كەشەنى, كوپتەگەن سپورتتىق جانە مادەني نىساندار, قوناق ۇيلەر تەاترلار, سپورت ارەنالارى, بيزنەس ورتالىقتارى بار. قازىر نىسانداردى سەرتيفيكاتسيالاۋدى جانە 2018 جىلعا ماڭىزدى ءىس-شارالار وتكىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز», – دەدى ەلوردا باسشىسى.
استانا اكىمى وسىدان كەيىن قالانىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى جايلى ايتىپ, 2017 جىلعى مالىمەتتەردى كەلتىردى.
ء«بىز وتكەن جىلدى جوعارى ناتيجەمەن اياقتادىق. بىرقاتار كورسەتكىش بويىنشا جوسپارلار ارتىعىمەنمەن ورىندالدى.مىسالى, قالانىڭ ەكونوميكاسىنا 945 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى (جوسپاردان 10 ملرد تەڭگەگە ارتىق); ونىڭ 69 پايىزى جەكەشە بولىپ ەسەپتەلەدى.
ەلوردالىق كاسىپورىندار 550 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى (جوسپارلانعان 6,5% ورنىنا + 7,8%). ءوندىرىستىڭ ءوسۋ قارقىنى بويىنشا استانا نەگىزىنەن مەتاللۋرگيا مەن ماشينا جاساۋدان ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرى اراسىندا (اتىراۋ وبلىسىنان كەيىن) ەكىنشى ورىنعا توقتالدى.
جالپى العاندا, 2017 جىلى قالادا 19 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ونىڭ ىشىندە 85 پايىزعا جۋىعى نەمەسە 15 مىڭعا جۋىق ورىن – شاعىن جانە ورتا بيزنەس», – دەدى اسەت يسەكەشەۆ.
