مىنە, وسى شىعاناققا بيىل جاز اققۋدىڭ ءبىر جۇبى الابوتەن باۋىر باسىپ الدى. اۋ قۇرىپ, ءوز تىرشىلىگىن جاساپ جۇرەتىن بالىقشىدان تونەر قاتەر-قاۋىپتىڭ جوقتىعىن كەربەز دە سىمباتتى, اقىلدى قۇستار سەزەتىن بولۋى كەرەك, ودان كوپ اسا ۇرگەلەكتەمەدى. كول ايدىنىنىڭ كىشكەنە عانا وسى اياسىن ەمىن-ەركىن جايلاپ, ۇيا سالىپ, ۇرپاق ءوسىرۋدىڭ قامىمەن كۇندەلىكتى ءوز تىرشىلىگىن الاڭسىز جاساپ جاتتى.
ال بالىقشى بولسا كەش تۇسە اۋ قۇرادى, سودان سوڭ كەلەسى كۇنى تاڭدا توركوزىنە بالىق شۇپىرلەي ءىلىنىپ قالعان اۋدى سۋدان اسىقپاي تارتىپ شىعارىپ, قايىعىنا سالادى. بالىقشى شالعا ابدەن ۇيىرسەك بولىپ العانى سونشا, ءبىر كۇندەرى اققۋلار سۋ بەتىن اقىرىن سىزىپ, ونىڭ قايىعىنىڭ سوڭىنان ءارلى-بەرلى ىلەسە ءجۇزىپ جۇرەتىن داعدى شىعاردى. بىردە ءسال عانا ماڭايلاسىپ, بىردە ءتىپتى قول سوزىمداي جاقىنداپ, سۇلۋ موينىن ادەمى ءيىپ, ءتىل قاتىسقانداي يشارا جاسايتىنىن قايتەرسىز!
مومىن عانا داعدىلى تىرىلىگىنەن جازباعان بالىقشى شال مەن قوس اققۋدىڭ ءبىر-بىرلەرىنە دەگەن شەكسىز سەنىممەن ايالانعان اياۋلى دوستىعى وسىلايشا جاقسى باستالىپ جالعاسا بەردى.تىپ-تىمىق كول ايدىنىندا جاڭا باستالعان جازدىڭ سايرانىن ءبىر-بىرىنەن اجىراماي وتكىزىپ جاتقان كيەلى قۇستار مەن ءوز تىرلىگىن الاڭسىز جاساپ جۇرگەن بالىقشىنىڭ مامىراجاي ءومىرىنىڭ شىرق-بەرەكەسىن الدەقايدان پايدا بولعان سۇعاناق بىرقازان بۇزدى.
شالدىڭ اۋىنا تۇسكەن بالىقتى وپ-وڭاي ولجاعا اينالدىرىپ, باس اۋىرتپاي تەگىن قورەگىن تاپقان ۇرى نەمە سوڭعى ەكى-ءۇش كۇننەن بەرى شىعاناقتان شىقپاي قويدى. ارامزا قۇس جەگەنىن جەپ, جەمەگەنىن مىلجالاپ اۋداعى بالىقتىڭ ساۋ تامتىعىن قالدىرماي ءتۇپ-تۇگەل جايپاپ تاستايدى دا, بالىقشىنىڭ كوزىنە تۇسپەي, كەلگەن جاعىنا ۇشىپ كەتىپ, ۇشتى-كۇيلى عايىپ بولادى.
شىدامنىڭ دا شەگى بار, بوزالا تاڭنان تۇرعان بالىقشى شال شىعاناقتىڭ كولگە ۇلاساتىن ارعى تۇسىنداعى جاعالاۋعا قايىعىمەن ءجۇزىپ بارىپ قالىڭ قامىستىڭ نۋىنا ەندى دە, قولعا تۇسپەي جۇرگەن بىرقازاننىڭ ۇشىپ كەلەتىن ءساتىن اڭدىدى. ىزىڭىنان قۇلاق تۇناتىن اش ماساعا تالانعانىنا قاراماستان بالىعىن ۇرلاپ جۇرگەن قاسكوي ۇرىنىڭ كەلۋىن ول اسقان شىدامدىلىقپەن توستى. سوڭعى كەزدەرى قولىنا كوپ الا بەرمەيتىن قوساۋىز مىلتىعىن ەپپەن ۇستاپ, ۇڭعىسىن قايىق تۇمسىعىنا قاراتىپ سۇيەپ قويدى.
از كۇتتى مە, كوپ كۇتتى مە, كۇن تاباعىنىڭ ءبىر شەتى كوكجيەككە جارتىلاي يەك ارتا بەرگەن شاقتاعى سارىالا تاڭنىڭ جارىعىمەن ىلەسە كول ۇستىندە ءار تۇستان قۇستىڭ ۇزدىك-سوزدىق قيقۋى ەستىلە باستالدى. ال ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى تاڭعى قورەگىن دايىنداپ تۇرعان شىعاناقتىڭ قالىڭ قامىسىنا قاراي اككى بىرقازان قيقۋ سالماي-اق, سالا قۇلاش قاناتىن باياۋ-باياۋ قاعىپ ۇشىپ ءوتتى دە, زاماتتا كوزدەن تاسا بولدى.
مىسىقتابانداپ, تىم-تىرس ۇشقان بىرقازاننىڭ اۋ قۇرىلعان شىعاناققا بارىپ قونعانىنا ەش كۇمانى قالماعان بالىقشى قامىس اراسىن قايىق تۇمسىعىمەن قاق جارىپ, شىعاناقتىڭ وكپە تۇسىنان ءبىر-اق شىقتى. قۇرىلعان اۋدىڭ توڭىرەگىنەن ءسال ۇزاپ ارمەن ءجۇزىپ بارا جاتقان اپپاق ءتۇستى جالعىز قۇستى, الگى بىرقازاندى شۇعىل كوزدەپ, مىلتىق شۇرىپپەسىن كىلت ەتكىزە باسىپ قالدى. وسى مەزەتتە قامىستىڭ ارعى باسىنان شىعا كەلگەن جۇپ اققۋدىڭ ءبىرى قوس قاناتىمەن سۋدى سابالاپ, موينى قايىرىلىپ مايىپ بولعان بىرقازانعا قاراي كول بەتىمەن جۇگىرە ءجۇزدى.
بالىقشى اۋەلى تاڭ-تاماشا بولعان كۇيى, قايىق ۇستىنەن كوتەرىلە بەرە سوستيا تۇرىپ قالدى. مىلتىقتىڭ شىعاناق ءۇستىن جاڭعىرىقتىرا گۇرس ەتكەنىنەن دە شوشىنباي, جۇمىرتقا باسىپ جاتقان جىلى ۇياسىن تاستاي سالىپ جاندالباسالاعان ۇياباسار اققۋدىڭ وققا ۇشقان «بىرقازانعا» شىرقىراي ۇمتىلعان جاعدايىن قاپەلىمدە تۇيسىكتەي المادى. وسى ساتتە عانا بارىپ شىعاناقتىڭ كولگە ۇلاسار اۋزىنا تاياۋ جەردەن بارقىراي قيقۋلاپ ۇشا جونەلگەن بىرقازاندى وقىستان كوزى شالىپ قالدى دا, اسىعىس-قاپىلىس ارەكەتىنىڭ نەندەي سۇمدىققا ۇرىندىرعانىن ءبىر-اق ءبىلدى.ۇرى بىرقازاننىڭ ورنىنا قاپيادا وققا بايلاعانى قوس اققۋدىڭ اتالىق سىڭارى ەدى.
قاس قاعىمدا ءون-بويىن وقىس ءبىر ءدىرىل بيلەپ, كوز جانارى لىقسىپ كەلگەن جاستان بۋالدىر تارتىپ بارا جاتتى. كوڭىلى الەم-جالەم بولعان بالىقشىنىڭ كەۋدەسىنە اششى وكسىك تىعىلدى. ول قولدارى قالتىراپ, تىزەسى دىرىلدەگەن كۇيى: «اپىر-اي, نە ىستەدىم مەن؟.. نە ىستەدىم؟.. جازعان باسىم»!.. – دەپ سىلق ەتىپ وتىرا كەتتى.
قولعا تۇسپەي قۇتىلىپ كەتكەن مول سۇمپايى بىرقازاننىڭ لاڭىنان تىپ-تىمىق شىعانىقتىڭ تاڭعى ايدىنىندا شالدىڭ اياۋلى دوس-قۇسى, جازىقسىز اققۋ وسىلايشا اجال قۇشتى.
بالىقشى شال كوزىنەن پارلاعان جاسقا ەرىك بەرىپ, ءوڭ مەن ءتۇستىڭ ارالىعىنداعى حالدەن ءبىر اۋدەم ۋاقىتتاي ارىلا المادى. كۇن ارقان بويى كوتەرىلگەنشە ورنىنان تاپجىلمادى. قايىقتىڭ باۋىرىن شىلپ-شىلپ جاناپ سيپالاعان سۋدىڭ دىبىسىنان وزگە ەشتەڭەنى ەستىمەدى. اينالا ءجۇزىپ سىڭارىنىڭ قاسىنان كەتە الماعان جالعىز اققۋدىڭ سۇلباسى ەندى ءبىر ساتتە كوزىنە ەمىس-ەمىس شالىندى دا, ەسىن از-كەم جيىپ, ەسكەكتى جايلاپ قولىنا الدى.
...بالىقشى سۋ بەتىندە جانسىز قالقىعان كيەلى قۇستى قايىعىنا سالىپ الىپ, جاعاعا قاراي ءجۇزدى. ۇياباسار اققۋ قايىقتىڭ سوڭىنان موينىن قايتا-قايتا قىلتىڭداتا سوزىپ, مۇڭدانا قاڭقىل سالىپ, جاعاعا جەتكەنشە ەرىپ وتىردى. مۇڭلى قۇستىڭ جىلاپ كەلە جاتقانى انىق ەدى.
...ازالى وقيعاعا كۋا بولعان سول شىعاناقتىڭ جاعالاۋ جيەگىنە اپارىپ اققۋدىڭ مەرت بولعان سىڭارىن كومگەن بالىقشى نار قامىستىڭ ءبىر تال ۇلپەك باسىن قوڭىر توپىراقتىڭ ۇستىنە قاداي سالدى. جاس قامىستىڭ ۇلپەگى اققۋ قالعان جەردىڭ جاپادان-جالعىز بەلگىسىندەي بوپ جازدىڭ باياۋ سامالىمەن ۇلپىلدەي جەلبىرەپ قالا بەردى.
...اقشام نامازىنان سوڭ فاتيحا سۇرەسىن قايتالاي ۇزاق-ۇزاق وقىپ, اللادان قاپيادا جازىقسىز قۇستى ءولتىرىپ العان كۇناسىنە بالىقشى شال جان-دۇنيەسى ەگىلە كەشىرىم تىلەدى. ادال جۇرەگىنەن شىققان دۇعاسىنىڭ قابىل بولارىنا كامىل سەنىپ تىلەدى...
ماۋسىمنىڭ باسىن الا ۇيادان ءتورت كوگىلدىرىن ورگىزگەن ۇياباسار اققۋ وسى جاز وزىنە قۇتتى مەكەن بولماعان شىعاناقتى بالاپاندارى ابدەن ەسەيىپ قارا قاناتتانعانشا جايلادى. ال قازان ايىنىڭ سوڭىنا تامان كول ءۇستىن ەكى-ءۇش مارتە اينالىپ ۇشىپ قوش دەسىپ, جاس تۇلەكتەرىمەن بىرگە تۇستىكتىڭ الىس قيىرىنداعى جىلى مەكەندەرگە قاراي بەت تۇزەدى.
...كيەلى قۇستار بۇدان سوڭ «اققۋ كەتكەن» دەپ اتالاتىن بۇل شىعاناققا قايتىپ ورالمادى. بالىعى مول سۋدى بارىلداق ۇيرەكتەر مەن شۇرەگەيلەر, تويىمسىز ارامزا بىرقازاندار الاڭسىز جايلاپ الدى...
* * *
...قاز-قالپىندا جازىلعان بۇل اڭگىمەنى مەن ءوزىم اسا قادىرلەپ سىيلايتىن, ءبىر قاۋىم اۋلەتتىڭ ءسوزىن ۇستاعان ابزال جۇرەكتى, ءمارت كوڭىلدى, باتاگوي قورعالجىندىق ساعىندىق اقساقالدان الماتىدا ساپارلاس بولىپ جۇرگەن وسى تاياۋ كۇندەردىڭ بىرىندە ەستىگەن ەدىم.
ءمادي ايىمبەتوۆ
