– ۇلىقپان اعا, كەزىندە اۋىل تۇگىل, قالا قازاعىنىڭ بالاسى دا ەسىگىنەن سىعالاي الماي, سىرت اينالىپ جۇرەتىن پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ تامىرىنا ستۋدەنت بولىپ ءجۇرىپ-اق قازاقى قاننىڭ جۇگىرۋىنە سەپتىگىڭىزدى تيگىزگەنىڭىزدى ەستەلىكتەردىڭ بىرىنەن وقىپ قالعان ەدىك. سول تاريحتى قايىرا ءبىر ەسكە الساڭىز...
– جاستىق شىركىن, ادامعا نە ىستەتپەيدى؟ تاۋدى دا, تاستى دا قوپارتادى. قالىڭ قازاق جايلاعان قيانداعى اۋىلدان مەكتەپ ءبىتىرىپ, پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتقا وقۋعا تۇسكەن مەن, اۋديتورياداعى ءدارىس اياقتالىپ, ۇزىن دالىزگە ۇزىلىسكە شىققاننان كەيىن موينىمدى سوزىپ, كوزىم جەتەر جەرگە دەيىن ەلەگىزىپ الدەكىمدى ىزدەيتىنمىن. «سوندا كىمدى ىزدەيسىڭ؟» دەيسىڭ عوي – قازاق ىزدەيمىن. بىراق قاي جاعىما قاراسام دا, ءوزىم سەكىلدى كۇنگە ابدەن قاقتالعان قاراتورى تۋمالاستارىمنىڭ سونشالىقتى ازدىعىن كورىپ, ەڭسەم كادىمگىدەي جانشىلىپ قالاتىن.
بىردە ءارى-بەرى جوڭكىلگەن ادامدار ىشىنەن باسىندا اق تاقياسى بار عۇلاما عالىم اقجان ماشانوۆتىڭ كەتىپ بارا جاتقانىن كورىپ, جۇرەگىم جارىلۋعا شاق قالدى. ۇنجىرعاسى تۇسكەن ەڭسەمدى, قازاق تابا الماي قۇلازيتىن كوڭىلىمدەگى مۇڭدى توبەسىندەگى شوكىمدەي تاقيانىڭ قۇدىرەتى تاس-تالقان ەتتى. ول كىسىنى ءبارى تانيتىن ەدى. ماتەماتيكادان رەسپۋبليكالىق وليمپيادادا ءبىرىنشى ورىن الىپ, قازاق كسر-ءنىڭ گراموتاسى مەن جولداماسى بويىنشا وقۋعا قينالماي قابىلدانعانىممەن, ادەبيەتتى الابوتەن سۇيەتىن ەدىم. ءوزىم ولەڭ جازامىن. كوپ ۇزاماي-اق تاۋ-كەن فاكۋلتەتىندە وقيتىن اقىن يرانبەك ورازباەۆتى تاۋىپ الىپ, ەكەۋمىز دوس بولىپ كەتتىك. باسقا دا ادەبيەتتى سۇيەتىن بالالاردى ىزدەستىرىپ, تاۋىپ الدىق. تىنىش جۇرمەي «بايشەشەك» دەپ اتالاتىن ادەبي ۇيىم قۇردىم. بىراق قۋانىشىم كوپكە سوزىلمادى. قاۋىپسىزدىك ورنىنىڭ ادامى ۇستاپ الدى. ەكى كوزىمدى توستاعانداي قىلىپ «ماسكەۋدەگى «جاس تۇلپارمەن» بايلانىسىڭ جوق پا؟ باسقا قانداي ۇلتشىل ۇيىمدارمەن ارالاساسىڭ؟» دەپ سۇراقتىڭ استىنا الىپ, مەكەمەلەرىنە سۇيرەپ اپارىپ تۇسىنىكتەمە جازدىردى. نازارعا ىلىككەن سوڭ امالسىز اقجان اتاعا بارىپ سالەم بەردىم. تانىستىق. مەنىڭ جاعدايىمدى ەستىگەن سوڭ ابدەن راحاتتانىپ كۇلدى. ء«اي, بالا, اقىلىمدى الساڭ, سەن الدىمەن قابىرعا گازەتىن شىعار.
باسقا فاكۋلتەتتەردە وقيتىن بالالاردىڭ ولەڭىن, اڭگىمەلەرىن توپتاستىر. گازەتىڭنىڭ ەڭ باسىنا مەنىڭ سۋرەتىمدى ءىلىپ قوي. ەرتەڭ كەل, ءوز قولىممەن باتالى ءسوزىمدى ازىرلەپ قويامىن, سونى سۋرەتىمنىڭ جانىنا جاپسىرىپ قوي. وسىندا بولات جارماعامبەتوۆ دەگەن پروفەسسور بار, مەنىڭ اتىمنان بارساڭ, ول دا ساعان قولداۋ بىلدىرەدى», دەدى. ولەڭ, اڭگىمە جازاتىن جىگىتتەردىڭ جازعاندارىن جاياۋ ءجۇرىپ جيناپ الىپ, ۇزىندىعى 3-4 مەتر بولاتىن گازەت شىعاردىم. سويتسەم «قازاق جوق, ەشكىم وقىمايدى» دەگەن ءسوز بەكەر ەكەن, الگى قابىرعا گازەتىنىڭ الدىنا ۇيمەلەپ كەلەتىن قازاقتاردىڭ سانى كۇننەن-كۇنگە كوبەيە بەردى.
– اقجان ماشانوۆتىڭ العىسىن, جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ باتاسىن الاتىن كەزىڭىز وسى ۋاقىت پا ەدى؟ ول كىسىنىڭ ريزالىعىن الۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟
– قابىرعا گازەتىن شىعارىپ, ءوزىمدى باس رەداكتوردان ءبىر مىسقال كەم سەزىنبەي, ماساتتانىپ جۇرسەم, دەكاناتتاعى قىزداردىڭ ءبىرى كەلىپ: «سەنى پارتكوم شاقىرىپ جاتىر» دەدى. بارسام, ءورىستىلدى بەيتانىس ءبىر قازاق شىعارعان گازەتىمنىڭ پارشا-پارشاسىن شىعارىپ جىرتىپ, قولىمەن ۋىستاپ ۇستاپ تۇر ەكەن. «قۇرتامىن, جويامىن!» دەدى ول.
«جويا المايسىز. بۇل جەردە باسى ارتىق ەشنارسە جوق. جاستاردىڭ عاشىقتىق, سەزىم تۋرالى شىعارمالارى. قانداي ساياساتتى ايتاسىز؟» دەپ ەدىم, الگى كىسىنىڭ اشۋى ازداپ باسىلدى. بىراق سوڭىمنان «ناتسيوناليست» دەپ قالدى. شىعا سالا اقجان اتاعا باردىم. تاعى دا ءماز بولىپ كۇلدى. «نەگە كۇلەدى؟» دەپ ىشىمنەن ەپتەپ رەنجىپ قويامىن. سويتسەم, ول كىسى مۇنداي قۇقايدىڭ نەشە اتاسىن كورىپ, ەتى ءولىپ كەتكەننەن كەيىن ەرىكسىز, بولدىرعاننان كۇلەدى ەكەن عوي. ول كىسى مەنىڭ جازۋشىلار وداعىنا بارۋىمدى, وندا ءوزىنىڭ بىرگە وقىعان جولداسى ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ ەكىنشى حاتشى بولىپ وتىرعانىن, جاستاردىڭ تالابىن ەسكەرۋسىز قالدىرمايتىنىن ايتتى. بۇل 1968 جىل ەدى. «قاھاردىڭ» جارىققا شىعىپ, باسپاسوزدە ەسەنبەرليننىڭ تۇگىن قالدىرماي تالقانداپ جاتقان ۋاعى. ايتقانىمدى مۇقيات تىڭداعان ول «شاماڭ كەلسە, سەن ينستيتۋتىڭدا كەزدەسۋ ۇيىمداستىر», دەدى. اقجان اتامىزدى الدىعا سالىپ ءجۇرىپ, ءوتىنىشىمىزدى رەكتورعا جەتكىزىپ, اقىرى رۇقسات الدىق. سودان كەيىن دە ءى.ەسەنبەرلينمەن التى رەت كەزدەسۋ جاسادىق. «پوليتەحتا كەزدەسۋ بولادى ەكەن» دەگەن حاباردى ەستىگەن ستۋدەنتتەر جان-جاقتان لەك-لەگىمەن اعىلىپ كەلەتىن. كەيىن ءبارىبىر «بايشەشەك» بوي بەرمەي, ءبۇر جارىپ شىقتى. ادەبي بىرلەستىك بولىپ قۇرىلدى. الماتىداعى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى بەدەلى كۇشتى بولدى. دەگەنمەن, پوليتەحتا سىرەسكەن سەڭنىڭ اقىرىن قوزعالا باستاعانى بايقالدى.
تازا ادەبي ورتالىق ەكەنىنە كوزى جەتكەن سوڭ, قارسىلىق ءبىلدىرىپ تىرەسكەندەردىڭ اۋزىنا قۇم قۇيىلدى. كەزدەسۋگە ستۋدەنتتەر عانا ەمەس, ۇستازدارىمىز دا كەلىپ وتىراتىن بولدى. ۇلتتىق رۋحتىڭ ءيىسى شىقتى. ەندى ماعان توسقاۋىل بولمادى. بۇل كەزدە ءىلياس اعاما ەركىنسىپ, ەركەلەي باستاعام, ەندى ول كىسىدەن كەزدەسۋگە ءسابيت مۇقانوۆتى شاقىرىپ بەرۋدى سۇرادىم. ء«سابيت كەلەدى» دەگەندى ەستىپ, قازاق تەلەۆيزياسى «تىكەلەي ەفير جۇرگىزەمىز» دەپ اساي-مۇسەيلەرىن ارقالاپ, ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا ءۇش كۇن بۇرىن كوشىپ كەلدى. سابەڭ كەزدەسۋگە وزىمەن بىرگە اتاعى جەر جارعان 12 اقىن-جازۋشىنى ەرتىپ كەلدى. كەلگەن قوناقتار اڭگىمە ايتىپ, ستۋدەنتتەر ولەڭ وقىپ, اعا بۋىن مەن جاس بۋىننىڭ ىشتەي ۇعىنىسقان, ۇلاعاتى تىلمەن ايتىپ جەتكىزگىسىز اسەرلى كەش ءوتتى. مەن دە «اياقتار» دەگەن ولەڭىمدى وقىدىم. ءسابيت اعامىزدىڭ ريزا بولعانى سونداي, شالقىپ تۇرىپ تامام جۇرتتىڭ الدىندا باتا بەردى.
– ءسىز تەحنيكالىق وقۋ ورنىن ءتامامداپ, ينجەنەر ماماندىعىن الىپ شىققانىڭىزبەن, فيلوسوفيا عىلىمىن سەرىك ەتىپ كەلەسىز. تابيعاتى بولەك ەكى سالانىڭ ءبىر-بىرىمەن قانداي بايلانىسى بولۋى مۇمكىن؟
– ءبىز مەكتەپ بىتىرگەن كەزدە گاگارين عارىشقا ۇشتى, «كوممۋنيزمگە قارىشتاپ قادام باسىپ بارا جاتىرمىز» دەگەنگە يمانداي سەنەتىن ۋاقىت, كەڭەس وداعى جابىق ەل بولسا دا, دۇنيەدەگى ەڭ سوڭعى ماماندىق اۆتوماتيكانىڭ ەندى پايدا بولىپ جاتقان شاعى. «ەلەكتروندى ەسەپتەۋ تەحنيكاسى», «ەلەكترونيكا» دەگەندى ەل ەندى عانا ەستىپ جاتتى. رەسپۋبليكالىق وليمپيادانىڭ جەڭىمپازى رەتىندە قازمۋ-ءدىڭ مەحماتىنا وقۋعا ءتۇسىپ تۇرسام دا, جاڭا عىلىمعا اۋەستىكتىڭ بويىمدى بيلەگەنى سونداي, ويىمنان دەرەۋ اينىدىم دا, پوليتەحتى تاڭدادىم. «اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى» دەگەن فاكۋلتەت – بۇكىل قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جالعىز فاكۋلتەت. بارىنەن ارتىق ەڭبەكتەنىپ, كۇن سايىن 3-4 ساعات كەم ۇيىقتاپ جۇرسەم دە, وزىمە ك ۇلىپ, مازاقتاپ قاراۋعا جول بەرمەدىم. ءسويتىپ ءجۇرىپ قوعامدىق جۇمىستاردىڭ دا ورتاسىنان تابىلاتىنمىن. 2-كۋرستا وقىپ جۇرگەنىمدە ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي كونفەرەنتسياسىندا «ويلاۋ جۇيەسىن مودەلدەۋ» دەگەن تاقىرىپتا فيلوسوفيادان بايانداما جاساعان ەدىم.
سول جۇمىسىم رەسپۋبليكالىق بايگەدەن ءبىرىنشى جۇلدە الىپتى. سىيعا مەنىڭ اتىم ارنايى جازىلعان جازۋى بار ساعات بەردى. وسى باياندامام اراعا از ۋاقىت سالىپ ماسكەۋدە وتكەن بۇكىلوداقتىق بايگەدەن دە جۇلدە الىپ كەلدى. ەكى بىردەي ۇلكەن بايگەدەن جەڭىس سىيلاعان وسى بايانداما مەنىڭ بولاشاق تاعدىرىمنىڭ باعىتىن انىقتادى. فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, فيلوسوفيا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور د.كىشىبەكوۆ اعامىز مەنى اسپيرانتۋراعا شاقىردى. «نەگە؟» دەدىم. «سەن ماتەماتيكانى دا, فيزيكانى دا, ادەبيەتتى دە, تاريحتى دا, ءداستۇردى دە, سالتتى دا, ءبارىن دە بىلەتىن جىگىت ەكەنسىڭ. بۇل وتە كەرەمەت. ەكىنشىدەن, سەن تەحنيكانى وقىعان مامانسىڭ. تازا فيلوسوفيانى وقىعاندار شەڭبەردەن شىعا الماي قالادى. باسقا سالاعا ءتىسى باتپايدى. الەمدە داڭقى جەر جارعان اتاقتى فيلوسوفتاردىڭ ءبارى باسقا ماماندىقتى يگەرگەندەر. تەحنيكانىڭ اتى وزىپ بارا جاتقان زاماندا, تەحنيكا مەن رۋحانيلىقتىڭ اراسىن زەرتتەيتىن مامان جوق, اقىلىمدى تىڭداساڭ, سەن وسى سالادا ىزدەنىپ, جۇمىس ىستە», دەدى.
مىنە, ەلۋ جىلعا اياق باستى, رۋحانيات پەن تەحنيكانىڭ اراسىنداعى پروبلەمالاردى كۇنى بۇگىنگە دەيىن زەرتتەپ كەلە جاتىرمىن.
– جەكە ادامنىڭ نەگىزگى ساپالىق كورسەتكىشىن انىقتايتىن رۋحانيلىقتى كەڭ اۋقىمدا قاراستىرساق, ۇلتتىق يدەياعا دەيىن ۇلاسادى. ال ونى تەحنوكراتيامەن قابىستىرۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەستەي, سوندا بۇل ماسەلەنىڭ ماڭىزى نەدە؟
– ماڭىزىنىڭ ءوزى قىزىق. ادام دا, تەحنيكا دا – تابيعاتتىڭ تۋىندىسى. ال تابيعات قيسىن مەن زاڭدىلىققا تولىپ تۇر. سيممەتريا جانە گارمونيا – سۇلۋلىق. وبەكتيۆتى زاڭدىلىق ادامنىڭ ساناسىنان تىسقارى. قاردىڭ جاۋىپ, ايازدىڭ بولۋىن ەشكىم باسقارا المايدى, تەك كورىپ, سەزىنگەن سوڭ عانا جىلىراق كيىنىپ قامدانامىز. ادام, سونىڭ ىشىندە قازاق – تابيعاتتىڭ ءتول بالاسى. ءبىز كەيىنگى عاسىرلارعا دەيىن تابيعاتتىڭ ءبىر بۇتاعى سياقتى ءومىر ءسۇرىپ كەلدىك. ءبىزدىڭ كەرەمەت رۋحاني دامىعانىمىز, شەشەن سويلەۋىمىز, سوزگە تۇرۋىمىز, ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىمىزدىڭ ءبارىنىڭ ارعى جاعىندا تابيعاتپەن ەتەنە جاقىندىعىمىز تۇر. تەحنيكاعا كەلسەك, ونى جاسايتىن ادام. ال تەحنيكا تەك قانا زاڭدىلىققا باعىنادى. رۋحانيلىق تا بەلگىلى ءبىر دارەجەدەن كەيىن تابيعاتتان قول ۇزەدى دە, ءوزىنىڭ جەكە زاڭدىلىعىنا باعىنىپ كەتەدى. رۋحانيلىق تەحنيكامەن ۇشتاسقان كەزدە اراسىنان كەلىسىم دە شىعادى, قايشىلىق تا شىعادى. ماسەلە – دۇرىس باعىت ۇستانۋدا.
– بىراق ادام مەن تابيعاتتىڭ ۇيلەسىمى ابدەن بۇزىلدى عوي. تابيعاتتى بىلاي قويعاندا, ادامنىڭ ءوز ىشىندەگى پروپورتسيا مەن ۇيلەسىمنىڭ پارشا-پارشاسى شىقتى. شەكتەن اسىپ كەتكەن قاتىگەزدىك پەن قاسيەتسىزدىك نەمەسە مولشەرىنەن تىم ازايىپ كەتكەن مەيىرىم. بۇل اپاتتان ادام ءوزىن قالاي قورعايدى, نەمەن قورعانا الادى؟
– بۇگىنگى ءبىزدىڭ سورىمىز تابيعاتتى تاپتاپ, قۇدىرەتىن مويىنداماي, ساناسپاعاننىڭ, قادىر-قاسيەتىن تۇسىنبەگەننىڭ زاردابىنان تۋىپ وتىر. تابيعاتتان قالاي الشاقتادىق, ادامدار سولاي فيزيولوگيالىق, بيولوگيالىق, رۋحاني دەگراداتسياعا ۇشىراي باستادى. وزعان ەلدىڭ ءبارى مۇنىڭ وپىندىراتىن ءىس ەكەنىن ءبىلىپ, تابيعاتقا ورالىپ جاتىر. باسقاسىنا بارماي-اق, اراب امىرلىكتەرىن الايىق. قىزىل قۇمنىڭ ىشىندە جاتىر. زايد ءال-ناحايان دەگەن كوسەمدەرىنىڭ دانىشپاندىعىنا قايران قالامىن. «جيىرما جىلدا ەلىمە جۇماق ورناتامىن» دەدى, ون ەكى جىلدا ول ويىن جۇزەگە اسىردى. تەحنولوگياسىن تۇگەل زەرتتەدىم. ول «مۇنايعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ كەرەك» دەگەن ساياسات جۇرگىزگەن. قازىر ەل ەكونوميكاسىنداعى مۇنايدان تۇسەتىن پايدا 8-اق پايىز ەكەن. قۇمنىڭ ءىشىن جاسىل باققا اينالدىردى.
– «عىلىمي تانىم» دەگەن نارسە بار. جوعارى دالدىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن وسى تانىمنىڭ كەيىنگى جاس عالىمداردىڭ بويىندا تىم تومەندەگەنىن, ءتىپتى كورىنىس تاپپايتىنىن بايقايمىز. جاس عالىمدار ماسەلەنى قورىتۋ, ساراپتاۋ, ءتۇسىندىرۋ, يدەالداندىرۋعا كەلگەندە قارابايىر, قارادۇرسىندىلىك تانىتىپ, قارىن اشىرادى...
– عىلىم – وتە كيەلى, قادىرلى سالا. رۋحانيلىقتىڭ ءبىر سالاسى. ەسكى زامانداردا عىلىمنىڭ تەك ءبىر-اق سالاسى بولدى. ول – فيلوسوفيا. كەيىننەن استرونوميا, ماتەماتيكا, مەديتسينا پايدا بولدى, ال بۇگىندە 4,5 مىڭ عىلىم بار ەكەن. ەكى عىلىمنىڭ ورتاسىنان ءۇشىنشى عىلىم ءوسىپ شىقتى نەمەسە ءبىر عىلىمنىڭ ىشىنەن سان تاراۋ عىلىم ءبولىنىپ شىقتى. ءبىر كيبەرنەتيكانىڭ ءوزى ءبىرتالاي عىلىمنىڭ باسىن قوسقان اتاسىنا اينالىپ كەتتى. قانشا تاراۋعا بولىنسە دە, شىن عىلىمعا ورتاق ءبىر نارسە بار: مەيلى ماتەماتيكا, مەيلى فيلولوگيا بولسىن, عىلىمنىڭ نەگىزگى مىندەتى ءوزى زەرتتەپ وتىرعان وبەكتىنىڭ قۇبىلىستىق, ىشكى قۇپياسىن, تابيعاتىن, زاڭدىلىعىن اشىپ, سونىڭ ءومىر ءسۇرۋ, قىزمەت اتقارۋ, دامۋ زاڭدىلىقتارىن كورسەتۋى كەرەك. ءوز وبەكتىسىنەن عىلىمدى تاۋىپ بەرە الماسا, ول عىلىم ەمەس. بىردە ماعان «قازاقتا عىلىم بولعان با؟» دەگەن سۇراق قويىلدى. مەن كۇلىپ «قازاقتا «اش بالا توق بالامەن وينامايدى, توق بالا اش بولام دەپ ويلامايدى», «باي بايعا, ساي سايعا قۇيادى» دەگەن ماقال بار. بۇل ماقال وسى كۇنگى قوعامدىق الەۋمەتتىك پروتسەستى ءبىر-اق اۋىز سوزبەن تۇيىندەيدى.
ال ەندى وسى ماقالدىڭ قاۋىزىنا سىيعان ماسەلەنى بالەنباي ينستيتۋت, تۇگەنباي مامان زەرتتەپ وتىر. بۇل ءوز زامانىندا ماقال بولىپ تۋسا تۋعان شىعار, بىراق بۇل شىنىندا دا اينالىسۋدى قاجەت ەتەتىن الەۋمەتتىك ماسەلە», دەدىم. عىلىمنىڭ ۇساقتالىپ كەتۋىنە كوپتەگەن فاكتور اسەر ەتىپ وتىر. وعان ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيى, مەملەكەتتىك ساياسات, عىلىمنىڭ الدىنداعى ماقسات, عالىمعا جاسالعان قامقورلىق, ەڭ باستىسى, عىلىمعا دەگەن ادالدىق ءسوزسىز ءوز اسەرىن تيگىزەدى. شىنايى عالىمدى قۇلىن كۇنىنەن تانۋ, قابىلەتىن ۇشتاۋ, باعالاي ءبىلۋ كەمشىن. ال وسىلاردىڭ ءبارىنىڭ باسى قوسىلعاندا عىلىمنىڭ ناتيجەسى شىعادى.
– عىلىم سارقىلماس دۇنيە عوي, دەگەنمەن, عالىم رەتىندە قارىمىڭىز بەن ءبىلىمىڭىزدى تولىقتاي يگىلىككە جاراتتىم دەپ ايتا الاسىز با؟
– ءبىر قىزىعى, جەتپىسكە كەلدىم دەپ جۇرگەم جوق, ءالى كوپ دۇنيە تىندىراتىن ادام سياقتى شيىرشىق اتىپ جۇرەمىن. د.كىشىبەكوۆ ەكەۋمىز قازاق فيلوسوفيا عىلىمىنداعى تۇڭعىش وقۋلىقتىڭ اۆتورى بولدىق. سول وقۋلىق ون رەت قايتا باسىلىپ شىقتى. قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارى ءالى وسى وقۋلىقتى پايدالانىپ كەلەدى. وندا ساياسات تا, يدەولوگيا دا جوق. قاي كەزدە قولىڭا الىپ وقىساڭ دا, ەسكىرمەيتىن وزەكتى. ەڭ الدىمەن حالىققا تيگىزگەن پايدام دەپ وسى ەڭبەكتى اتايمىن. قازاقستانعا «ينجەنەرلىك ەڭبەكتىڭ سوتسيولوگياسى» دەگەن تىڭ تاقىرىپتى اكەلدىم. ورىسشا-قازاقشا وقۋلىق جازىپ, ول بارلىق وقۋ ورىندارىنىڭ كادەسىنە جارادى. كوپ جىلدىق ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە «ساياساتتانۋ» دەيتىن ىرگەلى عىلىمنىڭ نەگىزى قالانىپ, قازاقستاندىق ۇلگىسى قالىپتاستى.
– ءسىزدىڭ ەسىمىڭىز «دوس-مۇقاسان» انسامبلىمەن تىعىز بايلانىستى. رەپەرتۋارىنداعى تاڭداۋلى, تانىمال اندەر ءسىزدىڭ قالامىڭىزدان تۋدى. ءان ايتپايسىز, گيتارا مەن باراباندا وينامايسىز, سوندا ءسىزدىڭ انسامبلدەگى ءرولىڭىز قانداي ەدى؟
– راس, ەلدىڭ الدىنا شىعىپ, ساحنادا تۇرىپ ءان ايتقان ادام ەمەسپىن. مەنىڭ ءرولىم باسقاشا. «دوس-مۇقاسانداعى» جىگىتتەردىڭ ءبارى پوليتەحتا وقىعانىمەن, فاكۋلتەتىمىز باسقا بولدى, بىراق جاتاقحانادا بىرگە تۇردىق. ول كەزدە «بيتلزدىڭ» داڭقى جەر جارىپ, دۇنيە ءجۇزىن دۇركىرەتىپ تۇردى. ورىس ەستراداسىنىڭ دا اسەرى ودان كەم ەمەس ەدى. ارينە, العاشىندا «دوس-مۇقاسان» دا سولارعا ەلىكتەدى. بىراق ءوز بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرماسا, بىرەۋلەردىڭ سورابىنا ءتۇسىپ الىپ, ونەرىن قايتالاي بەرسە, اۋەسقويلىق دەڭگەيىنەن اسا الماي قالار ەدى. قازاقتىڭ جۇرەگىن تەربەيتىن, اكەنىڭ قانى, انانىڭ سۇتىمەن كەلىپ سىڭگەن ۇلتتىڭ ءتولتۋما ءان-كۇيىنىڭ, ءىنجۋ-مارجانىنىڭ تابيعاتىن بۇزباي, بۇتارلاماي ەلەكتروندى اسپاپتىڭ كومەيىنە قوندىرا السا, زاماناۋي مۋزىكا قۇرالىنىڭ تىلىمەن ورنەكتەي السا عانا وزىندىك اجارىن قالىپتاستىرىپ, قارا ءۇزىپ, دارالانىپ شىعا الاتىن مۇمكىندىگى بار ەكەنىن ايتتىم. «رەپەرتۋارعا ۇلتتىق ءان-جىرىمىزدى كىرگىزسەك قانا ۇتامىز دەگەن ۇستانىم ءبىزدىڭ ۇرانىمىز بولۋ كەرەك» دەگەن ويىمدى جىگىتتەر دە قۇپ الدى. كەز كەلگەن جەكە ءانشىنىڭ دە, مۋزىكالىق ۇجىمنىڭ دا تاعدىرىن رەپەرتۋار شەشەدى. «دوس-مۇقاساننىڭ» قولعا ىلىككەن ءاندى ورىنداپ قارابايىرلىققا ۇرىنباي, تالعاممەن ونەر كورسەتۋىنە وزىمشە ۇلەس قوستىم. ەڭ العاشقى اندەرىن جازدىم.
– «ۇلت», «ۇلتجاندى», «ۇلتشىل» دەگەن ۇعىم بۇگىندە ەشكىمدى تاڭىرقاتپايدى. ال مۇنداي ءسوز داۋىستاپ ايتىلماق تۇگىلى ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىش تۋدىرعان كەڭەستىك كەزەڭدە بۇل ۇعىمدى «دوس-مۇقاسان» ءبىر ءوزى ارقالادى دەسەك, تالاس تۋدىراتىندار تابىلا قويماس. «دوس-مۇقاسان» فەنومەنىنىڭ سىرى نەدە؟
– تاپ سولاي, ۇلتتىڭ ءيىسى بۇرقىراپ شىعىپ تۇرعان تۋىندىلار «دوس-مۇقاساننىڭ» رەپەرتۋارىنان بىرىنەن سوڭ ءبىرى ورىندالىپ جاتتى. ءساتسىز شىققان ءبىردى-ەكىلى ءان بولسا, ءوزىمىز دە سەزە قويامىز, دەرەۋ رەپەرتۋاردان الىپ تاستايمىز.
تاريحتا تاعى ءبىر زاڭدىلىق بار. گرەك فيلوسوفياسىنىڭ نەگىزىن قالاعان اتاقتى عالىمداردى الىپ قارايىق, ءبارى دە شوقجۇلدىز سەكىلدى ءبىر داۋىردە دۇنيەگە كەلدى. سول سەكىلدى قازاقتىڭ مۋزىكا ونەرىنە قۇبىلىس بولىپ كەلگەن قايتالانباس ءانشى مەن كومپوزيتورلار تۋعان ءحىح عاسىر دا التىن عاسىر بولىپ تاريحتا قالدى نەمەسە انالارىنىڭ ءبارى ءبىر مەزگىلدە تولعاتىپ, قازاقتىڭ باعى ءۇشىن تۋعان حح عاسىردىڭ باسىنداعى الاش ارىستارىن الايىق. مىنە, ونەرلى, تالانتتى, جان-جاقتى, ەڭبەكقور جىگىتتەردىڭ ءبىر مەزگىلدە كەلىپ تەحنيكالىق وقۋ ورنىنا تۇسە قالۋى, ولاردىڭ ۇيىمداسا كەلىپ «دوس-مۇقاساندى» قۇرۋى, نامىسشىل جىگىتتەردىڭ ەلدىڭ اتىن بيىكتەتۋ ءۇشىن ءبىر ماقساتتا ەڭبەكتەنۋى سول مىسالدى ەسكە تۇسىرەدى جانە ونىڭ بارلىق سىرى دا وسىندا – جەكە-دارا ايتىلمايتىن, ەلەنبەيتىن قازاقستان دەگەن الىپ ەلدىڭ كىشىگىرىم بەينەسى اينالدىرعان بەس جىگىتتىڭ ونەرىمەن وزگە جۇرتقا كەڭىنەن تانىلدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
