كونە زامانداردان باستاپ كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى قازاق ادەبيەتى مەن ونەر تاريحى, فولكلورى, تەاترى, كينو جانە مۋزىكا, ت.ب. ماسەلەلەرى سالاسىندا زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى قابىرعاسىندا 1962 جىلدان باستاپ قولجازبا ءبولىمى جاساقتالدى. سونىڭ نەگىزىندە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بۇكىل رۋحاني مۇرالارىمىزدىڭ جارتىسىنان استام بولىگى جينالدى, عىلىمي جۇيەلەندى, شاما-شارقىنشا جاريالاندى جانە مۇمكىندىگىنشە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلە باستادى.
ينستيتۋتتىڭ «قولجازبا جانە تەكستولوگيا» عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى توقتار الىبەكوۆ ماماندار تاراپىنان قولجازبا قورى تالاپقا ساي ساقتالىپ, جۇيەلەۋ جۇمىستارى قالىپتى جۇرگىزىلىپ وتىرعانىمەن دە, ەلىمىزدەگى سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالاردى جيناۋ, زەرتتەۋ, جاريالاۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جەتكىلىكتى ەكەندىگىن ايتادى. ءبولىم قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان قولجازبالاردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ, اراب (شاعاتاي, قادىم, توتە), لاتىن ارپىندە جازىلعان ماتىندەردى ترانسكريپتسيالاۋ, ماعىناسىن اشۋ, كيريلل جازۋىنا كوشىرۋ جۇمىستارى دا ۇزدىكسىز جالعاسىن تاۋىپ وتىر. الايدا, وسىنداي اۋقىمدى ىستەردىڭ جۇزەگە اسىپ وتىرعاندىعىنا قاراماستان, ەلىمىزدە ءماتىنتانۋ عىلىمىنىڭ جولعا قويىلۋى كەنجەلەپ قالعانى ايقىن اڭعارىلادى.
بۇگىندەرى فولكلورلىق مۇرالاردىڭ 30-40 پايىزعا جۋىعى عانا يگەرىلىپ, جاريالاندى. ال اۋىز ادەبيەتىنە, اتاپ ايتقاندا, اقىن-جىراۋلارعا, بي-شەشەندەرگە, سال-سەرىلەرگە قاتىستى مۇرالاردىڭ ءالى كۇنگە مۇرتى بۇزىلماي تۇر. ولاردىڭ دا كوپشىلىگى ەديتسيالىق تەكستولوگيا تۇرعىسىندا سارالاندى دەگەنىمىزبەن تەوريالىق تۇرعىدان ءالى زەرتتەلە قويعان جوق. ال جاريالانباعان مۇرالارىمىز قانشاما؟ اسىرەسە, «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنان كەيىن حالىق تۋىندىلارىن جاريالاۋ ماسەلەسى توقتاپ قالعان سىڭايلى. ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى اكادەميك ۋ.قاليجانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن فولكلورتانۋشى-تەكستولوگ عالىمدار اتالعان قورلاردا ساقتالعان قولجازبالارداعى ادەبي ماتىندەردىڭ نەگىزىندە «بابالار ءسوزى» جۇزتومدىق سەرياسىنان تىس 150 توم عىلىمي باسىلىمداردىڭ جوباسىن جاساپ, قۇزىرلى ورىندارعا جىبەرگەنمەن, ازىرگە ناتيجەلى ۇسىنىستار تۇسپەگەنى قىنجىلتادى.
قازاق حالقىنىڭ باي اۋىز ادەبيەتى ءوزىنىڭ قۇنارلىلىعى مەن اۋقىمى جونىنەن الەمدىك فولكلور مۇرالارىنىڭ كوشباسىندا تۇرعاندىعىنا ورىس شىعىستانۋشىلارىمەن قاتار شەتەلدىك عالىمداردىڭ جوعارى باعا بەرگەندىگى ءمالىم. قازاق حالقىنىڭ تاريحىن زەرتتەگەن كوپتەگەن ورىس عالىمدارى دارحان دالاعا قونىستانعان سانى از حالىقتىڭ اۋىز ادەبيەتىنىڭ وسىنشاما باي, قۇنارلى ەكەندىگىنە زور قىزىعۋشىلىق تانىتقانى تاريحي دەرەكتەردەن بەلگىلى. تۇركى حالىقتارىنىڭ دەرەكتەرىن سالىستىرا زەرتتەي كەلە, ولار قازاق اۋىز ادەبيەتىنىڭ تەڭدەسسىز ەكەندىگىنە كوز جەتكىزە تۇسەدى.
سوندىقتان دا بۇگىنگى ۇلتتىق قورعا جينالعان رۋحاني ءتول مۇرامىزدىڭ بارىنشا ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ جارىققا شىعۋىنا ءارى ەلىمىزدىڭ, سونداي-اق شەتەلدەردە تۇرىپ جاتقان اعايىندارىمىزدىڭ جادىنداعى دۇنيەلەردى دە قاعازعا ءتۇسىرۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن كەلەلى ماسەلە ەكەندىگىن ەسكەرۋگە ءتيىسپىز. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ بارا جاتقان كەزەڭدە حالىقتىڭ جادىنداعى بار بايلىقتى جيناپ الۋ – بولاشاق الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىمىز.
ەلۆيرا بوكەنباەۆا,
جۋرناليست
الماتى
