قازاقستان • 05 قاڭتار, 2018

ىزگىلىك قاتالدىقتان مىقتى بولار...

630 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن


ومىردە تاڭقالارلىق جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى. ماسەلەن, ورىنبور قازاقتارىنىڭ شىعىس بولىگىنىڭ بيلەۋشى سۇلتانى بولعان احمەت ءجانتورين (ى.ءالتىنساريننىڭ ورىنبوردا وقۋىنا جاعداي جاساپ, قارجىلاي كومەك كورسەت­كەن ادام – س.و.) كەنەسارى قاسى­موۆتىڭ بىتىسپەس جاۋى بولا تۇرا «كەنەسارى» دەپ اتالاتىن قازاق­تىڭ حالىق جىرىن جولما-جول ورىس تىلىنە اۋدارىپ, ونى پ.راسپوپوۆ ۇيقاستىرىپ, ولەڭگە اي­نالدىرعان. بۇل جىر «وبرازتسى كيرگيزسكوي پوەزي ۆ پەسنياح ەپيچەس­كوگو ي ليريچەسكوگو سودەرجانيا, پە­رەلو­جەننىح ۆ رۋسسكيە ستيحي» دە­گەن تاقىرىپپەن 1885 جىلى ەفي­­­موۆسكي-ميروۆيتسكيدىڭ تي­­پو-ليتوگرافياسىنان جارىق كورەدى.

ىزگىلىك قاتالدىقتان مىقتى بولار...

ورىس ميسسيونەرى, پروفەسسور ن.يلمينسكيي بۇراتانا حا­لىقتى ورىسشا وقىتىپ, بىرتە-بىرتە ءوز انا ءتىلىن ۇمىت­تىرىپ, شوقىندىرۋدى ويلاس­تىرىپ ءجۇرىپ, ءوزى قازاق ءتىلىن ۇيرە­نۋگە قۇشتار بولعان. قازاق ءتىلىن سۇيگەنى سونداي, ونى جاقسى مەڭگەرىپ, گرامماتيكاسىن جاساپ, سوزدەرىن قۇراستىرعان تۇڭعىش عالىم. ونىڭ جاس ىبىرايعا جاسا­عان قامقورلىعى دا ءبىر توبە.

ىبىرايدىڭ اكەسى التىن­سارىنى بالعوجا ءبيدىڭ اۋىلىن شاپقان كەزدە كەنەسارى جاساعى ءولتىرىپ كەتكەنى تاريحتان بەلگىلى. سوعان قاراماستان ىبىراي دا كەنەسارى مەن ناۋرىزباي تۋرالى اڭىز اڭگىمە جازىپتى. بۇل تۋىندىنى جاقىندا 1901 جىلى جارىق كورگەن «تۋرگايسكايا گازەتانىڭ» 21 نومىرىنەن تاپتىق. اڭىز سوڭىندا «ي.ا.» دەپ قول قويىپتى. بۇل – ى.ءالتىنساريننىڭ بۇركەنشىك اتى. «ورەنبۋرگسكي ليستوك» گازەتىندە شىققان پۋبليتسيستيكالىق ماقا­لالارىنىڭ سوڭىنا دا ۇلى ۇستاز وسىلاي قول قويعان.

راس, 1901 جىلى ىبىراي بۇل دۇنيەدەن ءوتىپ كەتكەن بولاتىن. الايدا, قايتىس بولعاننان كەيىن دە شىعارمالارى جارىق كورە بەرمەي مە؟! «ي. ا.» باسقا بىرەۋدىڭ اتى مەن تەگىنىڭ العاشقى ارىپتەرى شىعار دەپ ىزدەستىرىپ كورىپ ەدىك, تابا قويمادىق. ونىڭ ۇستىنە ول كەزدە (ىبىراي زامانىندا) ورىس تىلىندە مۇنداي شىعارما جازا الاتىن ادام قازاق دالاسىندا جوقتىڭ قاسى ەدى. كەنەسارى-ناۋرىزباي تاريحىنىڭ تاسقا باسىلۋىن, ەل ەسىندە قالۋىن ويلاعان كەمەڭگەر ۇستاز اكە ءولىمىن دە كەشىرگەندەي عوي. اسىلى, ىزگىلىك قاتالدىقتان مىقتى ما دەيسىڭ...

سەرىكباي وسپان ۇلى,
اقىن, قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق 
ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى

سوڭعى جاڭالىقتار