قازاقستان • 29 جەلتوقسان، 2017

تاكير بالىقباەۆ: "تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى" - زامانا شىندىعى

251 رەتكورسەتىلدى

تاۋەلسىزدىك – ول ۇلتتىق مەملەكەتتىلىك، ونىڭ تامىرى – جاسامپازدىق رۋح، ۇرانى – ەل مەن حالىق. ولاي بولسا، ومىرشەڭدىك پەن كەمەلدىلىك اياسىندا ءومىر ءسۇرىپ، بەيبىتشىلىك، تاتۋلىق تۋىن بيىككە كوتەرگەن قازاقستان حالقى قاشاندا ءوز تاۋەلسىزدىگىن بويتۇمارداي ساقتاپ، ەركىندىك جولىندا بيىكتەن بيىككە ۇمتىلا بەرمەك.

ءبىزدى بۇل كۇنگە جەتكىزگەن ۇمى­تىل­ماس وقيعالار – ەل قورعاۋ سوعىستارى، ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس­تەرى، حالقىمىزدىڭ قانداي اۋىرت­پالىقتى دا كوتەرە بىلگەن، جاسىمايتىن اسقاق رۋحى، قايتپايتىن تابان­دىلىعى وشپەس ونەگە، ولمەس مۇرا رەتىندە جادىمىزدا ساقتا­لۋعا ءتيىس. بۇل ەركىندىك سۇيگىش، پات­ريوتتىق ءداستۇردى، وتكەن داۋىر­دەگى قاھارماندىق وقيعالاردى ەل­باسىمىز كەزىندە: « ۇلى دالادا بىرىنەن سوڭ ءبىرى تولاس تاپپاي ءجۇرىپ جاتقان 200-گە تارتا كوتەرى­لىستەر ەستافەتاسى، ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاۋ كوزدەرى»، دەپ باعالاعان بولاتىن. ەلدىڭ بىرتۇتاستىعى مەن تىنىشتىعىن ساقتاۋعا بار ءومىرىن سارپ ەتكەن حان-سۇلتاندارى مەن باتىرلارىن قازاق حالقى تاريحقا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ءىرى تۇلعالار رەتىندە ارداقتاپ، ولاردىڭ ولمەس رۋحىن ۇلت ماقتانىشى رەتىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەتكىزدى. بۇل قاسيەتتى شەجىرە – بۇگىنگى بۋىن ارقىلى كەلەر ۇرپاقتىڭ بويىنا جاستايى­نان سىڭىرىلەتىن باعا جەتپەس يگىلىك. وسى ونەگەنى، ەلجاندىلىق، وتانسۇيگىشتىك ءداستۇردى جاستاردىڭ بويىنا دارىتۋ، پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ – بۇگىنگى تاڭدا ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قاسيەتتى بورىشى بولىپ تابىلادى.

26 جىلدىق تاريحىمىزداعى ەڭ باستى تابىسىمىز – ءبىز الەم كارتاسىندا بولماعان مەملەكەت – تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن قۇردىق. مەملەكەتتىك شەكارامىز حالىقارالىق دەڭگەيدە بەكىتىلدى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ كونستي­تۋتسيا نەگىزىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءتيىمدى جۇيەسى قۇرىلدى. بۇگىندە ءبىز زاماناۋي قارۋلى كۇشتەر مەن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن يەلەنىپ وتىرمىز. جەتەكشى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بويىنشا، ەلىمىز الەمگە قازاقستاننىڭ «ەكونوميكالىق عاجايىپ» ۇلگىسىن كور­سەتتى. 2012 جىلى ءبىز الەمنىڭ باسە­كەگە قابىلەتتى ەڭ جوعارى دامى­عان 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىردىك. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەكونو­ميكامىز 20 ەسەگە ءوستى. كاسىپكەر­لىك جىل سايىن دامىپ كەلەدى. قازىر ەلىمىزدە 1 ملن 241 مىڭ كاسىپ­كەرلىك قۇرىلىم بار. ولار ۇلت­تىق بايلىقتىڭ 4،1-ءىن وندىرەدى. بىزدە كوممۋنيكاتسيانىڭ، ءوندىرىس­تىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى قالىپ­تاستى. بۇگىندە «نۇرلى جول» باع­دار­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ءبىز بىرىڭعاي كولىك جۇيەسىن قۇرۋدى اياقتاپ كەلەمىز. بۇگىندە 2500-دەن استام ءونىم ءتۇرى 119 ەلگە ەكسپورتتالادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبا بويىنشا مىڭنان اسا جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلدى. بۇرىن ەشقاشان ءبىزدىڭ جەرىمىزدە اۆتوموبيل، لوكوموتيۆ، ۆاگون، تىكۇشاق ءوندىرىسى جانە باسقا دا كوپتەگەن ءوندىرىس بولعان ەمەس. بۇگىندە ەلىمىزدە بۇرىن شىعارىلماعان 500 جاڭا ءونىم ءتۇرى وندىرىلۋدە. 

تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ ەڭ باستى تابىسى جاڭا ەلور­دامىز – استانانى سالۋىمىز بولدى. ەكونوميكالىق عاجايىپ­تاردىڭ ارقاسىندا حالقىمىز­دىڭ ءال-اۋقاتى ارتىپ كەلەدى. جۇمىس­سىزدىق 2،6 ەسەگە قىسقاردى. سوڭعى 5-6 جىل كولەمىندە عانا 270 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. كەيىنگى ونشاقتى جىلدا ادامدارىمىزدىڭ ەڭبەكاقىسى مەن زەينەتاقىسى ون ەسەدەن استام ۇلعايدى. وسى جىلداردا حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا 1 ملن-نان استام وتباسىنىڭ باسپانالىق جاعدايى جاقسارتىلدى. ەلىمىز بو­يىنشا 2700-دەن استام بالاباقشا جانە جەكەمەنشىك شاعىن بالالار ورتالىقتارى اشىلدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 1400-گە جۋىق جاڭا مەكتەپ سالىندى. الەمدىك دەڭگەيدەگى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ومىرگە كەلدى. بارلىق وڭىرلەردە 20 زياتكەرلىك مەكتەپ اشىلدى. سونداي-اق وسى ۋاقىتتا 1300-دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنىپ، ولار ەڭ زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالالارىندا ونداعان يننو­ۆاتسيالىق تابىستارعا قول جەتتى. بيىل استانادا ەكسپو-2017 حا­لىقارالىق كورمەسىنىڭ ءوتۋى دە قازاقستاننىڭ الەمدەگى ابىروي-بەدەلىنىڭ ارقاسى...

بىراق مۇنىڭ ءبارى جالپىلاما شولۋ، ەل بىلەتىن دەرەكتەر عانا. ال تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ شيرەك عاسىرلىق داڭقتى جولىندا ءبىز بىلە بەرمەيتىن قانشاما قاتپار-قاتپار تاريح جاتقانىن مەملەكەت باسشىسى – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جۋىردا عانا جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىن وقىعاندا انىق بايقادىق. «مەملەكەتىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلۋى. قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى جاڭعىرۋى»، « ۇلى بەتبۇرىس. قازاقستاننىڭ ەكىن­شى جاڭعىرۋىنىڭ باستالۋى»، «قياعا قۇلاش سەرمەۋ. قازاق­ستاننىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋى» جانە «قالىپتاسقان مەملەكەت. قازاق­ستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى» دەگەن تاراۋلارعا بولىنگەن بۇل كىتاپتىڭ بۇكىل يدەياسىن وسى تاقىرىپتاردان ايقىن اڭعارۋعا بولادى. بۇل تاراۋ­لار قازاقستان دامۋىنىڭ ناقتى كەزەڭدەرىن قامتي وتىرىپ، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باسىنان وتكەرگەن قاداۋ-قاداۋ وقيعالار مەن تاريحي دەرەكتەردى العا تارتادى. ارينە ءبىز بۇگىنگى دەڭگەيگە وڭايشىلىقپەن جەتپەگەنىمىز بەلگىلى. قانشاما رەفورمالار، جاڭعىرۋلار، جاڭا باس­تامالار، كوز كورسە دە كوڭىل سەن­بەي­تىن شىرعالاڭ كەزەڭدەر ارقى­لى ەلىمىز بۇگىنگى ءۇشىنشى جاڭعى­رۋ داۋى­رىنە جەتكەنىن ەلباسى جازبا­لارى ارقىلى تەرەڭدەپ تۇسىنە الامىز.

ۋاقىت وتەر، زامان جاڭارار. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا، ءجۇز جىلدا قازان» دەگەندەي ۇرپاقتاردىڭ الدەنەشە بۋىنى اۋىسار. سول كەزدە ولار ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى شيرەك عاسىرى قانداي شىرعالاڭ جولداردان وتكەنىن وسى ەڭبەك ارقىلى تۇيسىنەر دەپ ويلايمىن. بۇل كىتاپ ناعىز زامانا شىندىعى، تاريحتىڭ تاعىلىمدى بەتتەرى بولدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. 

تاكير بالىقباەۆ،
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
رەكتورى، پروفەسسور

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋىز سۋ ساپاسى قالىپقا كەلتىرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 18:04

انا ءتىلى – ارىڭ بۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 13:10

كۇرەس: العاشقى كۇنى ءۇش قولا

كۇرەس • بۇگىن، 09:00

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار