ءبىزدى بۇل كۇنگە جەتكىزگەن ۇمىتىلماس وقيعالار – ەل قورعاۋ سوعىستارى, ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەرى, حالقىمىزدىڭ قانداي اۋىرتپالىقتى دا كوتەرە بىلگەن, جاسىمايتىن اسقاق رۋحى, قايتپايتىن تاباندىلىعى وشپەس ونەگە, ولمەس مۇرا رەتىندە جادىمىزدا ساقتالۋعا ءتيىس. بۇل ەركىندىك سۇيگىش, پاتريوتتىق ءداستۇردى, وتكەن داۋىردەگى قاھارماندىق وقيعالاردى ەلباسىمىز كەزىندە: « ۇلى دالادا بىرىنەن سوڭ ءبىرى تولاس تاپپاي ءجۇرىپ جاتقان 200-گە تارتا كوتەرىلىستەر ەستافەتاسى, ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاۋ كوزدەرى», دەپ باعالاعان بولاتىن. ەلدىڭ بىرتۇتاستىعى مەن تىنىشتىعىن ساقتاۋعا بار ءومىرىن سارپ ەتكەن حان-سۇلتاندارى مەن باتىرلارىن قازاق حالقى تاريحقا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ءىرى تۇلعالار رەتىندە ارداقتاپ, ولاردىڭ ولمەس رۋحىن ۇلت ماقتانىشى رەتىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەتكىزدى. بۇل قاسيەتتى شەجىرە – بۇگىنگى بۋىن ارقىلى كەلەر ۇرپاقتىڭ بويىنا جاستايىنان سىڭىرىلەتىن باعا جەتپەس يگىلىك. وسى ونەگەنى, ەلجاندىلىق, وتانسۇيگىشتىك ءداستۇردى جاستاردىڭ بويىنا دارىتۋ, پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ – بۇگىنگى تاڭدا ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قاسيەتتى بورىشى بولىپ تابىلادى.
26 جىلدىق تاريحىمىزداعى ەڭ باستى تابىسىمىز – ءبىز الەم كارتاسىندا بولماعان مەملەكەت – تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن قۇردىق. مەملەكەتتىك شەكارامىز حالىقارالىق دەڭگەيدە بەكىتىلدى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ كونستيتۋتسيا نەگىزىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءتيىمدى جۇيەسى قۇرىلدى. بۇگىندە ءبىز زاماناۋي قارۋلى كۇشتەر مەن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن يەلەنىپ وتىرمىز. جەتەكشى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بويىنشا, ەلىمىز الەمگە قازاقستاننىڭ «ەكونوميكالىق عاجايىپ» ۇلگىسىن كورسەتتى. 2012 جىلى ءبىز الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەڭ جوعارى دامىعان 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىردىك. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەكونوميكامىز 20 ەسەگە ءوستى. كاسىپكەرلىك جىل سايىن دامىپ كەلەدى. قازىر ەلىمىزدە 1 ملن 241 مىڭ كاسىپكەرلىك قۇرىلىم بار. ولار ۇلتتىق بايلىقتىڭ 4,1-ءىن وندىرەدى. بىزدە كوممۋنيكاتسيانىڭ, ءوندىرىستىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى قالىپتاستى. بۇگىندە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ءبىز بىرىڭعاي كولىك جۇيەسىن قۇرۋدى اياقتاپ كەلەمىز. بۇگىندە 2500-دەن استام ءونىم ءتۇرى 119 ەلگە ەكسپورتتالادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبا بويىنشا مىڭنان اسا جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلدى. بۇرىن ەشقاشان ءبىزدىڭ جەرىمىزدە اۆتوموبيل, لوكوموتيۆ, ۆاگون, تىكۇشاق ءوندىرىسى جانە باسقا دا كوپتەگەن ءوندىرىس بولعان ەمەس. بۇگىندە ەلىمىزدە بۇرىن شىعارىلماعان 500 جاڭا ءونىم ءتۇرى وندىرىلۋدە.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ ەڭ باستى تابىسى جاڭا ەلوردامىز – استانانى سالۋىمىز بولدى. ەكونوميكالىق عاجايىپتاردىڭ ارقاسىندا حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتى ارتىپ كەلەدى. جۇمىسسىزدىق 2,6 ەسەگە قىسقاردى. سوڭعى 5-6 جىل كولەمىندە عانا 270 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. كەيىنگى ونشاقتى جىلدا ادامدارىمىزدىڭ ەڭبەكاقىسى مەن زەينەتاقىسى ون ەسەدەن استام ۇلعايدى. وسى جىلداردا حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا 1 ملن-نان استام وتباسىنىڭ باسپانالىق جاعدايى جاقسارتىلدى. ەلىمىز بويىنشا 2700-دەن استام بالاباقشا جانە جەكەمەنشىك شاعىن بالالار ورتالىقتارى اشىلدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 1400-گە جۋىق جاڭا مەكتەپ سالىندى. الەمدىك دەڭگەيدەگى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ومىرگە كەلدى. بارلىق وڭىرلەردە 20 زياتكەرلىك مەكتەپ اشىلدى. سونداي-اق وسى ۋاقىتتا 1300-دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنىپ, ولار ەڭ زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا ونداعان يننوۆاتسيالىق تابىستارعا قول جەتتى. بيىل استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ ءوتۋى دە قازاقستاننىڭ الەمدەگى ابىروي-بەدەلىنىڭ ارقاسى...
بىراق مۇنىڭ ءبارى جالپىلاما شولۋ, ەل بىلەتىن دەرەكتەر عانا. ال تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ شيرەك عاسىرلىق داڭقتى جولىندا ءبىز بىلە بەرمەيتىن قانشاما قاتپار-قاتپار تاريح جاتقانىن مەملەكەت باسشىسى – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جۋىردا عانا جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىن وقىعاندا انىق بايقادىق. «مەملەكەتىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلۋى. قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى جاڭعىرۋى», « ۇلى بەتبۇرىس. قازاقستاننىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋىنىڭ باستالۋى», «قياعا قۇلاش سەرمەۋ. قازاقستاننىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋى» جانە «قالىپتاسقان مەملەكەت. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى» دەگەن تاراۋلارعا بولىنگەن بۇل كىتاپتىڭ بۇكىل يدەياسىن وسى تاقىرىپتاردان ايقىن اڭعارۋعا بولادى. بۇل تاراۋلار قازاقستان دامۋىنىڭ ناقتى كەزەڭدەرىن قامتي وتىرىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باسىنان وتكەرگەن قاداۋ-قاداۋ وقيعالار مەن تاريحي دەرەكتەردى العا تارتادى. ارينە ءبىز بۇگىنگى دەڭگەيگە وڭايشىلىقپەن جەتپەگەنىمىز بەلگىلى. قانشاما رەفورمالار, جاڭعىرۋلار, جاڭا باستامالار, كوز كورسە دە كوڭىل سەنبەيتىن شىرعالاڭ كەزەڭدەر ارقىلى ەلىمىز بۇگىنگى ءۇشىنشى جاڭعىرۋ داۋىرىنە جەتكەنىن ەلباسى جازبالارى ارقىلى تەرەڭدەپ تۇسىنە الامىز.
ۋاقىت وتەر, زامان جاڭارار. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا قازان» دەگەندەي ۇرپاقتاردىڭ الدەنەشە بۋىنى اۋىسار. سول كەزدە ولار ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى شيرەك عاسىرى قانداي شىرعالاڭ جولداردان وتكەنىن وسى ەڭبەك ارقىلى تۇيسىنەر دەپ ويلايمىن. بۇل كىتاپ ناعىز زامانا شىندىعى, تاريحتىڭ تاعىلىمدى بەتتەرى بولدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن.
تاكير بالىقباەۆ,
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
رەكتورى, پروفەسسور
الماتى
