كودەكسپەن كەدەندىك تولەمدەر, سالىقتار, ارنايى, دەمپينگكە قارسى, وتەماقى باجدارى تۋرالى ەرەجەلەر, سونداي-اق كەدەندىك تولەمدەردى ەسەپتەۋ, كەدەندىك تولەمدەر مەن باجداردى تولەۋ جونىندەگى مىندەتتەردىڭ تۋىنداۋى مەن توقتاتىلۋى, تولەۋ مەرزىمدەرى, ولاردى تولەۋ جانە ءوندىرىپ الۋ جونىندەگى مىندەتتىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ەرەجەلەر رەتتەلىپ وتىر.
قۇجاتپەن تاۋارلاردىڭ ەاەو-نىڭ كەدەندىك اۋماعىنا كەلۋىمەن جانە كەتۋىمەن, كەدەن دەكلاراتسياسىن تاپسىرۋمەن جانە كەرى قايتارىپ الۋمەن, تاۋارلاردى شىعارۋمەن بايلانىستى كەدەندىك وپەراتسيالاردى جاساۋ ءتارتىبى بەكىتىلگەن. سونداي-اق ىشكى تۇتىنۋ ءۇشىن شىعارۋ, ەكسپورت, كەدەندىك ترانزيت, كەدەن قويماسى, ەركىن كەدەن ايماعى كەدەندىك راسىمدەرىن جانە باسقالاردى قوسا العاندا, كەدەندىك راسىمدەر انىقتالادى.
سونىمەن بىرگە, حالىقارالىق تاسىمالداۋ كولىك قۇرالدارى, حالىقارالىق پوشتا جونەلتىلىمدەرى, قۇبىرجولمەن جانە ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرىمەن تاسىمالداناتىن تاۋارلار سياقتى تاۋارلار ساناتتارىن
ەاەو-نىڭ كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى تاسىمالداۋدىڭ ءتارتىبى مەن شارتتارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى جانە باسقالار زاڭنامالىق تۇردە بەلگىلەنەدى.
كودەكس شەڭبەرىندە دەكلارانتتى اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتان بوساتۋ جاعدايلارى ايقىندالادى. كەدەندىك باقىلاۋ رەتتەلدى. كەدەن ءىسى سالاسىنداعى تۇلعالاردىڭ جانە ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلاردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى ەرەجەلەر ەنگىزىلەدى.
كودەكسپەن كەدەندىك رەتتەۋ سالاسىنداعى جاڭا باسىم باعىتتار كوزدەلەدى. اتاپ ايتقاندا: كەدەن دەكلاراتسياسىن كەدەن ورگانىنا ءتيىستى قۇجاتتاردى ۇسىنباي ەلەكتروندىق تۇردە بەرۋ مۇمكىندىگى; كەدەندىك تولەمدەردى اۆانستىق تولەمدەر ەنگىزۋ ارقىلى تولەۋ; مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋىندا ء«بىر تەرەزە» تەتىگىن پايدالانۋ ەنگىزىلدى.
بۇدان باسقا, كودەكسپەن سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار ءۇشىن كەدەندىك باجدار مەن تولەمدەر بويىنشا مەرزىمدى كەيىنگە شەگەرۋ ەنگىزىلەدى. تاۋارلاردى كەدەندىك دەكلاراتسيا تاپسىرعانعا دەيىن شىعارۋ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيتىلگەن. كودەكس ەرەجەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سالىق كودەكسىنىڭ ەرەجەلەرىمەن ۇيلەستىرىلگەن. كەدەن ءىسى سالاسىنداعى تۇلعالاردى ءتيىستى تىزىلىمنەن شىعارۋ ءۇشىن بۇرىن نەگىز بولعان, ولاردىڭ قىزمەتىن توقتاتا تۇرۋ ءۇشىن نەگىزدەر كوزدەلگەن.
زاڭناماعا كەدەندىك رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر قابىلداندى.
قۇجاتتىڭ ماقساتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كودەكسى جوباسىنىڭ ەرەجەلەرىمەن سايكەس كەلتىرۋ بولىپ تابىلادى.
زاڭ جوباسىمەن تاۋارلارعا دەكلاراتسيا بەرگەنگە دەيىن تاۋارلاردى شىعارۋ تۋرالى وتىنىشتە نەمەسە ۋاقىتشا اكەتىلگەن حالىقارالىق تاسىمالدىڭ كولىك قۇرالدارىنا قاتىستى وپەراتسيالار جاساۋ تۋرالى وتىنىشتە كورىنەۋ انىق ەمەس مالىمەتتەر كورسەتە وتىرىپ, تاۋارلاردى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى ءىرى مولشەردە وتكىزۋدى ەكونوميكالىق كونترابانداعا جاتقىزۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. اتالعان وتىنىشتەر كەدەن ورگانى تىركەۋگە العان ساتتەن باستاپ, وسىنداي وتىنىشتەردى بەرۋ زاڭدىق ءمانى بار فاكتىلەر تۋرالى كۋالاندىراتىن قۇجاتقا اينالادى.
قۇجات شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك كىرىس ورگانىنا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن زاڭنامالارىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمدەردە ۋاقىتشا اكەلۋدىڭ كەدەندىك راسىمىنە ورنالاستىرىلعان تاۋارلار بولىپ تابىلاتىن, ۋاقىتشا اكەتىلگەن حالىقارالىق تاسىمالداۋدىڭ كولىك قۇرالدارىنا قاتىستى وپەراتسيالار جاساۋ تۋرالى ءوتىنىشتى ۇسىنباعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلەدى. سونداي-اق دەكلاراتسيالاماۋمەن جانە انىق ەمەس دەكلاراتسيالاۋمەن قاتار دەكلاراتسيانى تابىس ەتكەنگە دەيىن تاۋاردى شىعارۋ تۋرالى وتىنىشتەگى انىق ەمەس مالىمەتتەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەنەدى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن زاڭنامالارىنا سايكەس ەنگىزىلگەن الداعى تولەمدەردى تولەۋ ەسەبىنە اۆانستىق تولەمدەردى قوسا العاندا, كەدەندىك وپەراتسيالاردى جاساۋ كەزىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە جىبەرىلەتىن سالىقتىق تۇسىمدەردىڭ تۇرلەرى ناقتىلانادى.
بۇدان باسقا, قازىرگى كەزدە كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ىسكە اسىراتىن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى تاۋارلاردى وتكىزۋدىڭ تەڭىزدەگى وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە جانە وزگە دە وتكىزۋ ورىندارىندا كولىكتىك باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنا بەرۋ كوزدەلەدى.
زاڭ جوباسىمەن اقپارات اۋىستىرۋ جانە ۆاليۋتا زاڭناماسىن ساقتاۋ ماقساتىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارى مەن ۇلتتىق بانكىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ بولىگىندە تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى.
سەناتورلار «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كودەكسىن ەكى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى.
كودەكس جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىن رەتتەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن كوزدەيدى. نەگىزگى جاڭالىقتارى ء«بىرىنشى كەلگەن – ءبىرىنشى الادى» قاعيداتى بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ اۋستراليالىق مودەلىن ەندىرۋ, پايدالى قازبالاردىڭ قورلارىن ەسەپتەۋدىڭ حالىقارالىق جۇيەسىنە كوشۋ, گەولوگيالىق مالىمەتتەرگە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ, جەر قويناۋىنىڭ مەملەكەتتىك قورىن باسقارۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ, ۋراندى, كومىر قاباتتارىنىڭ مەتانىن ءوندىرۋدى رەتتەۋ, پايدالى قازبالاردى ستاراتەلدىك ءوندىرۋدى ەندىرۋ بولىپ تابىلادى.
بۇدان باسقا, كودەكس جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ سالدارىن جويۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى, وعان سايكەس جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ءوندىرۋ بويىنشا وپەراتسيالار باستالعانعا دەيىن جويۋ جوسپارىن جانە جويۋ جۇمىستارى قۇنىنىڭ باعاسىن جاساۋعا ءتيىس.
جويۋدى قارجىلاندىرۋ تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار قامسىزداندىرۋ ۇسىنۋعا مىندەتتى, وعان ۋاكىلەتتى ورگان جەر قويناۋىن پايدالانۋشى جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ سالدارىن جويۋ جونىندەگى ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان جاعدايدا ءوندىرىپ الۋدى قولدانادى. مۇنداي ءتاسىل جەر قويناۋىن پايدالانۋ بويىنشا وپەراتسيالار اياقتالعان كەزدە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە سالداردى ۋاقتىلى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل قورشاعان ورتانىڭ جاي-كۇيىنە جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا اسەر ەتەدى.
جەر قويناۋى سالاسىنا قارجىلاندىرۋدى تارتۋ پروتسەسىن جەڭىلدەتۋ شەڭبەرىندە نەسيە الۋ ءۇشىن كەپىلگە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ كەزىندە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ رۇقساتىن الۋ قاجەتتىلىگى الىپ تاستالدى.
جەر قويناۋى سالاسىنداعى باسقارۋعا قويىلاتىن بىرىڭعاي تاسىلدەر شەڭبەرىندە كودەكس جوباسىندا جەر قويناۋى مەملەكەتتىك قورىن باسقارۋ باعدارلاماسىن ەندىرۋ ۇسىنىلادى, وندا جەر قويناۋىنىڭ مەملەكەتتىك قورىن ۇتىمدى باسقارۋ جانە ەلدىڭ مينەرالدىق-شيكىزاتتىق بازاسىن شىعارۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن باسىمدىقتارى بەكىتىلەدى.
سونداي-اق كودەكسپەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ەرىكتى نەگىزدە قۇزىرەتتى ورگان ايقىنداعان ۇيىم بەكىتكەن ساتىپ الۋ ستاندارتتارىن قولدانۋ مۇمكىندىگى دە كوزدەلەدى, ياعني جەر قويناۋىن پايدالانۋشى وسى ۇيىمعا مۇشە بولعان جاعدايدا عانا سول ۇيىمنىڭ ساتىپ الۋ ستاندارتتارىن باسشىلىققا الۋعا قۇقىلى.
وسىلايشا, كودەكس جەر قويناۋى سالاسىن رەتتەۋدىڭ كەشەندى, اشىق جانە ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ ماقساتىندا نورماتيۆتىك اكتىلەردى جۇيەلەۋگە جانە دارەجەلەۋگە, سول ارقىلى ۇزاق مەرزىمدى ءوسۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.
جەر قويناۋىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭناماعا وزگەرىستەر قابىلداندى.
قۇجاتپەن جەر, اكىمشىلىك, ەكولوگيالىق, بيۋدجەت زاڭناماسىنا, اتاپ ايتقاندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىن قوزعايتىن, سونداي-اق گەولوگيالىق اقپاراتقا اشىق قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جانە رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن قىسقارتۋ بولىگىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
اتاپ ايتقاندا:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كودەكسىنە:
جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى وبلىس, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار, استانا, اۋداندار, وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار (قالاداعى اۋدانداردان باسقا) ۋاكىلەتتى ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىن ناقتىلاۋ;
بارلاۋ كەزەڭىندە جاريا سەرۆيتۋتتى (سەرۆيتۋت ءۇشىن وتەماقى تولەي وتىرىپ نەمەسە زالالداردى وتەي وتىرىپ) ەنگىزۋ;
جەر قويناۋىن پايدالانۋ ماقساتىندا مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن الىپ قويۋ تالاپتارىن ناقتىلاۋ بولىگىندە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق كودەكسىنە:
قورشاعان ورتانى قورعاۋ ەميسسياسىنا رۇقسات الۋ ءۇشىن قاعاز جەتكىزگىشتە ۇسىنىلاتىن قۇجاتتاردىڭ مەرزىمدەرى مەن تىزبەلەرىن قىسقارتۋ, ماتەريالداردى بەرۋدى الىپ تاستاۋ بولىگىنە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە:
جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى كەيبىر قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامدارى بويىنشا ايىپپۇلداردىڭ مولشەرىن ارتتىرۋ, سانكتسيالاردى قاتاڭداتۋ بولىگىنە;
الىپ تاستاۋعا بايلانىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى ۆەدومستۆوعا باعىنىستى قاراۋدى ناقتىلاۋ بولىگىنە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسىپكەرلىك كودەكسىنە:
جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان ليتسەنزيانىڭ شارتتارىن ساقتاۋعا باقىلاۋ جاساۋدى قوسا وتىرىپ, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىنە مەملەكەتتىك باقىلاۋ سالاسىن كەڭەيتۋ بولىگىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلەدى.
اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭناماعا وزگەرىستەر ەكى وقىلىمدا قارالىپ قابىلداندى.
قۇجات بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ, اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالالارىندا قوعامدىق قاتىناستاردى قۇقىقتىق رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
بيۋدجەت, قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك, كاسىپكەرلىك كودەكستەرگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى, «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستەرىنە, سونداي-اق «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى», «تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ تۋرالى», «اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى», «بايلانىس تۋرالى», «ەلەكتروندىق قۇجات جانە ەلەكتروندىق تسيفرلىق قولتاڭبا تۋرالى», «پوشتا تۋرالى», «جارناما تۋرالى», «دەربەس دەرەكتەر جانە ولاردى قورعاۋ تۋرالى» جانە باسقا دا زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
«بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا باق-تىڭ اۋىزشا جانە جازباشا سۇراۋ سالۋلارى بويىنشا ولارعا اقپارات بەرۋ پروتسەسى رەتتەلەدى; باق-پەن جۇمىستى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى تۇلعالاردىڭ نەمەسە بولىمشەلەردىڭ مارتەبەسى مەن فۋنكتسيالارى العاش رەت زاڭنامالىق تۇرعىدان ايقىندالادى.
زاڭدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ شىعىندارىن قىسقارتۋ ماقساتىندا ۋاكىلەتتى ورگانعا جىبەرىلەتىن مەرزىمدى ءباسپاسوز باسىلىمىنىڭ مىندەتتى داناسىنىڭ قاعاز نىسانىن الىپ تاستاپ, ەلەكتروندىق نىساندا جىبەرۋ ۇسىنىلادى.
بۇدان باسقا, زاڭدا حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن بۇزاتىن وقيعالارعا جەدەل دەن قويۋدى جانە ولاردى ۋاقتىلى حابارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءۇش ساعات ىشىندە حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ مىندەتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ۇسىنىلادى.
رەسمي حابارلارعا جاتپايتىن اقپاراتتى بەرۋ تۋرالى سۇراۋ سالۋلار بويىنشا جاۋاپ, ەگەر سۇراۋ سالۋدىڭ وزىندە وزگەشە كورسەتىلمەسە, سۇراۋ سالۋ كەلىپ تۇسكەن كۇننەن باستاپ جەتى جۇمىس كۇنى ىشىندە, بەرىلگەن سۇراۋ سالۋ سيپاتىندا جانە تىلىندە ۇسىنىلادى.
«تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا ولاردى جارنامامەن ءبولۋدىڭ مۇمكىندىگىن بولدىرمايتىن ء«دىني», ء«بىلىم بەرۋ» جانە «بالالار» تەلەباعدارلاماسى ۇعىمدارىنا انىقتاما بەرىلگەن.
وتىرىس بارىسىندا سەناتور ءابدالى نۇراليەۆتىڭ وبلىسارالىق, قالاارالىق جانە اۋدانارالىق تاسىمالداۋدى زاڭداستىرۋدىڭ جاڭا ءادىسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋالى جاريا ەتىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى
سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى
