«سەنىمگە» سەنۋگە بولادى

التەكەڭ بۇگىندە ءوزى تاڭداعان كاسىبىن «ەگەمەندىكپەن ىلەسە كەلگەن ىرىس» دەپ باعالايدى. ءسوزىنىڭ جانى بار. ويتكەنى, تاۋەلسىز ەلىمىز تاڭداعان نارىقتىق ەكونوميكا, جەكە مەنشىك ۇلەستى باعالاۋ دەگەن ساياسات كوپتەگەن ادامدار­دىڭ «ەكىنشى تىنىسىن» اشتى. تالاي ازامات­تاردىڭ ىشىندە تۇنشىعىپ جاتقان مۇمكىن­دىكتەرىن سىرتقا شىعاردى. سوناۋ 1990 جىل ءالى ەستە. كەڭەس وداعىنىڭ شاڭىراعى شايقالىپ, جوسپارلى ەكونوميكا دەگەنىڭىزدىڭ بىت-شىتى شىققان تۇستا زاۋىت تا, فابريكا دا قاڭىراپ قالعان. جەتپىس جىل بويى «كەڭەس وكىمەتى اشتان ولتىرمەيدى» دەپ «جىر­لاپ» كەلگەن جۇمىسشىلار جەتىم بالانىڭ كۇيىن كەشتى. مىنە, سول كەزدە ساناسىندا ساۋلەسى بار التىنبەك سادىرباەۆ وڭ جامباسىنا كەلەتىن كاسىپتى باستاۋعا بەل بايلاپ, «كومەك» دەگەن ادەمى اتپەن فيرما اشقان. بۇل ولاردىڭ تاۋەلسىز ەل رىنوگىنداعى ءتاي-تايلەگەن سابيدەي العاشقى قادامى ەدى. بۇگىندە فيرمانىڭ ىرگەسى نىعايىپ, كەرەگەسى كەڭىپ, شاڭىراعى بيىكتەي ءتۇستى. وبلىس قانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى قۇرىلىس جۇمىستارىنا بەلسەنە اتسالىسۋعا الەۋەتى جەتەتىن الىپ كورپوراتسياعا اينالدى. دۇنيەگە جاڭادان «سۇڭقار-2002» جشس مەن «سەنىم كورپوراتسياسى» جشس كەلدى. بۇلاردى سول باياعى «كومەك» فيرماسىنىڭ ءىسى مەن ءىزىن العا دامىتۋشىلار دەسە دە بولعانداي. التىنبەك سادىرباەۆ باسقاراتىن كورپورا­تسيانىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلى ىشىندە اتقارعان شارۋاسى ۇشان-تەڭىز. تۇرار رىسقۇلوۆ اتىنداعى اۋداندا جەر سىلكىنىپ, مەكەمە عيماراتتارى مەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇلاعانى قۇلاپ, قۇلاماعانى جارىلىپ, سونىڭ سالدارىنان قاراپايىم حالىق قاتتى زارداپ شەككەن تۇستا قايتا قالپىنا كەلتىرۋ, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا العاشقى­لاردىڭ ءبىرى بولىپ كومەك قولىن سوزعان التەكەڭنىڭ كورپوراتسياسى بولدى. اتاپ ايتساق, ونىڭ امبەباپ قۇرىلىسشىلارى تۇرار رىسقۇ­لوۆ اتىنداعى اۋدانداعى 72 ءۇيدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدى. تاراز قالاسىنداعى بۇرىنعى كومسومول كولىن جاڭا زامانعا ساي زەربۇلاق دەپ اتاپ, اينالاسىن اباتتاندىرۋدا اتقارعان جۇ­مىس­تارى دا تالعامپاز تارازدىقتاردىڭ ويىنان شىقتى. كولدىڭ بورسىپ كەتكەن تابانىن تازالاۋ, ءسويتىپ, بىرنەشە جەردەن بۇرعىلى قۇدىقتار قازۋ, كولدىڭ جاعاسىنا قۇم توسەپ, جاعاجايدى وركە­نيەتتى ەلدەر ۇلگىسىنە ءتان اباتتاندىرۋ جۇ­مىستارىنا شاك كەلتىرۋشىلەر بولعان جوق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, زەربۇلاق قالالىقتاردىڭ جازعى دەمالىس ورنىنا اينالدى. وبلىستىق ءىىد جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا العان دا التەكەڭ. ءتارتىپ ساقشىلارى ءۇشىن اسا ماڭىزدى نىساندى ول وتە از مەرزىمدە ساپالى اتقارىپ شىقتى. بىرەۋ ءبىلىپ, بىرەۋ بىلمەيتىن وسى نىسانداعى باسقارۋ ورتالىعى ارقىلى بۇگىندە كوشەلەر مەن كوشە قيىلىستارىنداعى اۆتوموبيلدەر قوزعالىسى باقىلانادى. ۇرلانعان اۆتوكولىكتەردىڭ باعىت­تارى انىقتالادى. سونداي-اق, كورپوراتسيا قۇرى­لىسشىلارى وسى دەپارتامەنتتىڭ «دينامو» سپورت كەشەنىن دە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدى. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قارماقشى جانە جال­اعاش اۋداندارىنداعى ماگيسترالدىق كانال­داردى قايتا كونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارىن دا اتقاردى. شۋ وزەنى, تاسوتكەل مەن تەرىس-اششىبۇلاق توعاندارىنىڭ جاعالاۋىن بەكىتىپ, نىعايتۋ جۇمىستارىنا دا قاتىستى. ايتا بەرسەك اتقارىلعان جۇمىس, ساناي بەرسەك پايدالانۋعا بەرىلگەن نىساندار جەتەرلىك. ولاردىڭ قاتارىندا وبلىستىق جانە قالالىق جەدەل مەديتسينالىق جاردەم, سونداي-اق شۋ قالالىق اۋرۋحانالارىنىڭ عيماراتتارىن كۇردە­لى جوندەۋدەن وتكىزۋ جۇمىستارى دا بار. جاقىندا تالاس اۋدانىنىڭ كوشەك باتىر اۋىلىندا 150 وقۋشىعا ارنالعان ەكى قاباتتى جاڭا مەكتەپ عيماراتى بوي كوتەردى. ول ءۇش كورپۋستان تۇرادى. وندا وقۋ سىنىپتارىمەن بىرگە سپورت زال, اسحانا, جىلىجاي جانە عيماراتتى جىلىتاتىن قازاندىق تا قاراستىرىلعان. مەكتەپ سىرتىندا فۋتبول, باسكەتبول الاڭدارى دا بار. مەكتەپ تۇگەلدەي قاجەتتى قۇرال-جاب­دىقتارمەن جانە جيھازدارمەن جابدىقتالعان. ءسوزدىڭ قىسقاسى, ءبىلىم ورداسىن باستان-اياق بىتىرگەن كورپوراتسيا ۇجىمىنا اۋدان, وبلىس باسشىلارى دا, اۋىل تۇرعىندارى دا ءدان ريزا. بۇگىندە تاراز قالاسىنىڭ سولتۇستىك باتى­سىنان «بايتەرەك» دەپ اتالاتىن شاعىن اۋدان بوي كوتەرىپ, جاڭا زامانعا لايىق ساۋلەت ونەرى­مەن سالىنعان اسەم ۇيلەر جۇرت كوڭىلىن وزىنە اۋدارا باستادى. قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. قالا تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە اينالاتىن وسى شاعىن اۋدانداعى قۇرىلىس جۇمىسىنا دا اتالمىش كورپوراتسيا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. اتاپ ايتساق, التەكەڭنىڭ قۇرىلىس­شىلارى وسىندا 70 پاتەرلى ءبىر تۇرعىن ءۇيدىڭ جۇمىسىن اياقتاپ, ەندى ەكىنشىسىنە اۋىستى. قۇرىلىسشىلار قاجەتتى پلاستيكالىق ەسىك, تەرەزەلەردى باسقا جاقتان ساتىپ الىپ, كورپوراتسيا شىعىنىن كوبەيتپەيدى. ارزانىن ىزدەپ تە اۋرە بولمايدى. ويتكەنى, «ارزاننىڭ سورپاسى تاتى­ماس» دەگەندەي, ساپاسىز تاۋارعا ۇرىنۋىڭ دا مۇمكىن. سوندىقتان قۇرىلىس نىساندارى ءۇشىن اسا قاجەتتى ماتەريالداردىڭ ءبىر بولىگى كورپوراتسيا تسەحىندا دايىندالادى. الداعى ۋاقىتتا باسقا دا قاجەتتى ماتەريالداردى شىعارۋ ويلارىندا بار. التەكەڭ وبلىس اكىمى باستاما عىپ كوتەرگەن مەتسەناتتىق ىستەردەن دە بويىن اۋلاق سالمايدى. وتكەن جىلى كورپوراتسيا تاراز قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى قازىبەك بي كوشەسىنە ورنالاس­قان كوپ قاباتتى №49 ءۇيدىڭ تۇرعىندارىن قۋانىشقا كەنەلتتى. ياعني, كومپانيا قۇرىلىس­شىلارى ءبىرجارىم ايدىڭ ىشىندە ءۇيدىڭ اۋلا­سىنداعى 2700 شارشى مەتر جەرگە اسفالت توسەپ, 970 قۋما مەتر بورديۋر قويسا, 276 شارشى مەتر جەردى قۇنارلى توپىراقپەن تەگىستەپ, جاسىل وسكىن تۇقىمىن سەپتى. سونىمەن بىرگە, اۋلا ورتاسىنان بۇلدىرشىندەرگە ارنالعان ءتۇرلى اتكەنشەكتەر مەن سىرعاناقتار پايدا بولدى. ولاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن ورىندىقتار قويى­لىپ, تەننيس ۇستەلدەرى ورناتىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, №49 ءۇيدىڭ تۇرعىندارىنىڭ قۋانى­شىندا شەك جوق ەدى. ال اۋلا... بالالار مەرەكەسىنە اينالعان. ول مەرەكەنى كورىپ, حالىقتىڭ قۋانىشىن بولىسۋگە وبلىس اكىمى قانات بوزىم­باەۆ تا كەلدى. – ەڭ ءبىرىنشى – ەل امان بولسىن! ءبىزدىڭ ءىسىمىز­دىڭ ورگە باسۋى سول اينالايىن حالىقتىڭ ارقاسى. سوندىقتان ءبىز دە ەلدىڭ بولاشاعى – بالالار ءۇشىن قولىمىزدان كەلەتىن جاقسىلىقتان ايانبايمىز. ونىڭ ۇستىنە وسى يگى ىسكە ۇيىتقى بولىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس بارىسىن قاداعالاپ وتىرعان وبلىس, قالا باسشىلارىنا دا راحمەت, – دەگەن سوندا كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ اۋلاسىنا 12 ميلليون تەڭگەدەي جەكە قارجىسىن جۇمساعان كومپانيا باسشىسى. التەكەڭ بالاكۇل اجەسى تۋرالى: «تۇسىمدە بەساعاش اۋىلىنا جول ءجۇرىپپىن. ول كەزدە سەنىڭ اكەڭ, مەنىڭ بالام جۇمابەك اۋىلدىق كەڭەستىڭ توراعاسى. تۇسىمدە تۇمان بولىپ, اداسىپ كەتىپپىن. تۇمان سەيىلگەن كەزدە جان-جاعىما قاراسام اۋىلدىڭ ورتاسىندا تۇرمىن. وڭ جاعىمداعى ءۇيدىڭ اۋلاسىندا ءبىر بايتەرەك ءوسىپ تۇر ەكەن دەيمىن. ال ونىڭ باسىندا كوك تۋ جەلبىرەپ تۇر. ويانا سالا, جۇمابەگىمنىڭ ۇيىندە ءبىر ۇل دۇنيەگە كەلەدى ەكەن, سول بالا بۇكىل اۋلەتتى اسىرايدى ەكەن» دەپ ءتۇسىمدى جاقسىلىققا جورىدىم دەۋشى ەدى» دەپ ۇنەمى تەبىرەنە ەسكە الادى. اتاسى سادىرباي قاريا تاراز قالاسىنىڭ ى. سۇلەيمەنوۆ كوشە­سىندەگى اعايىنعا قامقور, ەلگە سىيلى اقىلمان شال بولىپتى. سول سادىرباي شالدىڭ «تەنتەگى» جۇمابەك تە زامانداستارى اراسىندا بەدەلدى بولعان ەكەن. «اتا كورگەن وق جونار» دەگەن, مىنە, التىنبەك تە اتاسى سادىرباي مەن اكەسى جۇمابەك سياقتى تەكتىلەردىڭ تاربيەسىن كورگەنىن تانىتىپ, بۇگىندە «سەنىم» كورپوراتسياسىن باسقاراتىن سەنىمدى تۇلعاعا اينالىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك قاي سالادا دا تالانتتاردىڭ باعىن اشتى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. تاراز.