وسى ماسەلەلەردى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, ءبىز دە ونى كوپتەن بەرى ايتىپ كەلە جاتقان ەدىك. ەلباسى اقش-تا, انگليادا وففشورلىق ەسەپشوتتاردى اشىپ جاتقانىن ايتتى. ەگەر بۇل اقشالاردىڭ شىعۋ تەگى كۇماندى بولسا, ولاردى قولدانۋعا بولمايتىنىن بيزنەسمەندەر بىلە تۇرا قاراجاتتارىن شەتەلدەردە قالدىرىپ وتىر. پرەزيدەنت وسى جولعى ءوزىنىڭ سوزىندە: ء«بىز لەگاليزاتسيا جۇرگىزگەندە بارلىق اكتيۆتەرىڭدى ەلگە اكەلىڭىزدەر دەدىك. ولاردى ەشكىمنىڭ دە تارتىپ المايتىنىنا كەپىلدىك بەردىك. ءۇش رەت لەگاليزاتسيا بولدى, ەشكىمنىڭ دە بايلىعىن تارتىپ العان جوقپىز. ال ەندى قاراجاتتارىڭىزدى شەتەلدە ساقتاي بەرەتىن بولساڭىزدار, ولاردان ايىرىلىپ قالۋلارىڭىز مۇمكىن», دەپ اشىق ايتتى.
بۇل ماسەلەنىڭ ءبىزدى دە تولعاندىرعانىنا كوپ بولعان. سوندىقتان وسىدان ءبىر اي شاماسى بۇرىن ماجىلىستەگى «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ اتىنان پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ پەن باس پروكۋرور جاقىپ اسانوۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدىك. وندا ءبىزدىڭ پارتيامىز سىبايلاس جەمقورلىققا جانە كاپيتالدى وففشورلىق زونالارعا شىعارۋعا قارسى كۇرەستى ءوزىمىزدىڭ باسىمدىعىمىز ەتىپ العانىمىزدى ايتقانبىز. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ الدىندا بىرنەشە رەت كوتەردىك. اتاپ ايتقاندا 2013 جىلدىڭ 25 قىركۇيەگىندە, 2014 جىلدىڭ 16 ساۋىرىندە, 2015 جىلدىڭ 13 مامىرىندا, 2016 جىلدىڭ 11 مامىرىندا وسى ماسەلەلەردى ايتىپ, دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادىق.
ءبىزدىڭ پارتيامىز ءتىپتى, ەۋروپالىق ساياسي پارتيالار مەن دەپۋتاتتاردان جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىندەگى ارىپتەستەرىمىزدەن قازاقستاننان ۇرلانىپ, وففشورلاردا جاسىرىنىپ وتىرعان قاراجاتتاردى ەلىمىزگە قايتارۋعا كومەك بەرۋلەرىن دە سۇرادىق. ەۋروپارلامەنتتىڭ پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق توبىنىڭ وتىرىسىندا دا وسى ماسەلەنى كوتەردىك.
ارينە, ەلدەن زاڭسىز شىعارىلعان اقشانىڭ ءبارى قىلمىستىق جولمەن تابىلعاندار ەكەنى ايدان انىق. ماسەلەن, بىزدەگى ءبىر مەملەكەتتىك كومپانيا مەديتسينالىق جاراقتاردى قازاقستاندىق باعادان 4 ەسە ارتىق قۇنىنا مارشالل ارالدارى ارقىلى اقشالارىن اۋدارىپ العانىن ءبىزدىڭ ەسەپ كوميتەتى انىقتادى. مۇنداي «اشىق اۋىزدىق» ءوز قالتالارىنا تۇسەتىن قوماقتى ۇلەستى ەسكەرۋ ارقىلى جاسالاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا وسىنداي وپەراتسيالار ارقىلى تۇسىرىلگەن قاراجاتتار قازاقستاندا كورسەتىلمەي, شەتەلگە اعىلادى. ولار ەشقاشان دا قازاقستان ەكونوميكاسىنا قىزمەت ەتپەيدى, ينۆەستيتسيا رەتىندە قۇيىلمايدى.
ءبىز حالىقارالىق «Tax justice network» حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرىنەن قازاقستاننان وففشورلارعا اعىلعان كاپيتالدىڭ كولەمى 20 جىلدا 140 ملرد اقش دوللارى كولەمىنە جەتكەنىن بىلدىك, ال بۇل ءبىزدىڭ جىلدىق ءىجو-گە پاراپار سان. ءتىپتى مۇنى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار دا ءبىلىپ وتىر. باس پروكۋراتۋرانىڭ 2016 جىلعى مالىمەتىندە ونىڭ سوڭعى 10 جىلداعى كولەمى 100 ملرد اقش دوللارىنا جەتكەنى ايتىلدى, ال بۇل اتالمىش حالىقارالىق ۇيىمدىكىمەن سالىستىرعاندا كوپ ەمەس, ءتىپتى ارتىق, ويتكەنى الدىڭعىلار 20 جىلدىڭ دەرەكتەرىن ايتىپ تۇر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى ەلىمىزدەن سوڭعى 10 جىلدا سىرتقا تۋرا ينۆەستيتسيا تۇرىندە اعىلعان قاراجاتتىڭ كولەمى 113 ملرد دوللارعا جەتكەنىن ايتتى. «Forbes Kazakhstan» دەرەكتەرىنە قاراعاندا, سونىڭ 58,5 ملرد دوللارى وففشورلارعا قۇيىلعان. مۇنىڭ ءوزى زاڭدى تۇردە, شىعارىلعان سوما, ال جاسىرىن, قىلمىستىق جولمەن اعىلىپ جاتقان قاراجات كولەمى قانشا ەكەنىن ەشكىم دە بىلمەيدى.
«اق جول» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى زاڭسىز شىعارىلىپ جاتقان قاراجاتتارعا توقتاۋ سالۋدى, كاپيتالدىڭ سىبايلاستىق جولىمەن سىرتقا اعىلۋىن توقتاتۋدى, ەكونوميكانى دە-وففشوريزاتسيالاۋدى تالاپ ەتكەن دەپۋتاتتىق ساۋالدارىنا ىستەلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ۇنەمى وپتيميستىك نوتاداعى جارقىن جاۋاپتار الىپ كەلدى. بىراق ءىس جۇزىندە ىستەلگەن جۇمىستار ەش ناتيجە بەرمەگەن سياقتى. اقىرى بۇل ماسەلە مەملەكەت باسشىسىنا دا جەتىپ, ونى دا تولعاندىرىپ وتىر. ەگەر وسىعان دەيىن ءتيىستى ورگاندار ءبىزدىڭ ساۋالدارىمىزعا سايكەس ءتيىمدى كۇرەس جۇرگىزگەن بولسا, سىرتقا اعىلاتىن قاراجاتقا ءبىر تىيىم بولار ەدى. ارينە, ولار مۇلدە جۇمىس ىستەمەگەن دەپ ايتپايمىز, بىراق جۇمىس ناتيجەسىن ارتتىرا الاتىن مامانداردى بۇل ىسكە جاپپاي تارتۋ كەرەك سياقتى. ەندى, ەلباسىنىڭ تالابىنان كەيىن بۇل ءىستىڭ ناتيجەلى بولارىنان ءۇمىتتىمىز. سايىپ كەلگەندە سىرتقا اعىلعان بايلىقتىڭ ءبارى قازاقستان حالقىنىكى عوي.
ازات پەرۋاشەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى,
«اق جول» دپ فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى
