07 جەلتوقسان, 2017

قازاقستاننىڭ جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىگى ارتا ءتۇستى

402 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

جاقىندا مينسكىدە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا (ۇقشۇ) قول قويىلعانىنا 25 جىل, ال وسى كەلىسىم نەگىزىندە ونىڭ ۇيىم رەتىندە قۇرىلعانىنا 15 جىل تولعانىنا بايلانىستى مەرەيتويلىق سەسسيا ءوتتى. ۇقشۇ-نىڭ باس ورگانى – ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وسى القالى جيىنىندا ەلىمىزدىڭ اتالعان ايماقتىق ۇيىمعا كەلەر جىلى توراعالىق ەتەتى­نى بەلگىلى بولدى.

قازاقستاننىڭ جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىگى ارتا ءتۇستى

سىرتقى ساياساتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ايماقتىق جانە حالىقارالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ سىندى ماڭىزدى ستراتەگيالىق باسىمدىقتارعا نەگىزدەلگەن قازاقستان الەمدىك ارەناداعى ءوز مىندەتتەمەلەرىن جۇزەگە اسىرۋدا بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ, يىۇ جانە ۇقشۇ سەكىلدى بەدەلدى ۇيىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدە. سونداي-اق حالىقارالىق جانە ايماقتىق بىرلەستىكتەرگە توراعالىق ەتۋدە تاجىريبەسى مول قازاقستان جا­ھان­دىق سىن-قاتەرلەردىڭ الدىن-الۋ­عا قاتىستى وڭ باستامالاردىڭ كۇن تار­تىبىنە شى­عارىلۋىنا مۇرىندىق بولىپ ءجۇر. ەلىمىزدىڭ وسى ىسپەتتەس الەم­دىك اۋقىمداعى ءىس-قيمىل ۇدەرىسى 2018 جىلى قاڭتاردا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتەتىندىگىمەن جاڭا سيپاتقا يە بولادى دەپ كۇتىلۋدە ءارى بۇل باعىتتاعى, ياعني حالىقارالىق قا­ۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا بايلانىستى شا­رالاردىڭ وڭتايلى جۇزەگە اسۋىنا قا­زاقستاننىڭ ۇقشۇ-عا الداعى ۋاقىتتا جەتەكشىلىك جاساۋى دا زور ىقپالىن تي­گىزەتىنىنە سەنىم بىلدىرىلۋدە.

تاشكەنت قالاسىندا 1992 جىلعى 15 مامىردا قول قويىلعان ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتتىڭ نەگىزىندە 2002 جىلى, دالىرەگى وسىدان 15 جىل بۇرىن شارتقا قاتىسۋشى ەلدەر ۇقشۇ-نى بىرلەستىك رەتىندە قۇرۋ جونىندە شە­شىم قابىلداعان بولاتىن. بۇگىندە ۇقشۇ الەمدىك قوعامداستىقتان وڭ باعاسىن الىپ, بەدەلدى ۇيىمدار قاتا­رىنان وزىندىك ورنىن تاپقان. ونىڭ مۇن­داي دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاراپىنان ەنگىزىلگەن ۇسىنىستاردىڭ وڭ اسەرىن تيگىزگەنىن ەرەكشە اتاپ كورسە­تۋىمىز كەرەك.

بۇگىندە ۇقشۇ ەلىمىزگە شەتەلدىك قارۋ-جاراقتاردى, اسكەري تەحنيكالاردى جەڭىلدىكپەن ساتىپ الۋعا جول اشۋدا. بۇل – ەل قارجىسىن ۇنەمدەي وتىرىپ, اسكەري كۇشتەرىمىزدى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن سوڭعى ۇلگىدەگى قارۋ-جاراقتارمەن جانە تەحنيكامەن جابدىقتاۋعا بەرىلگەن وڭتايلى مۇمكىندىك. اسىرەسە, ۇقشۇ شەڭبەرىندە كوپجىلدىق اسكەري-ەكو­نوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدار­لاماسى بەكىتىلگەنىن, سونىڭ ناتيجەسىندە قارۋ-جاراقتار مەن اسكەري تەحنيكا سالاسىندا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان ورتالىقتاردىڭ جۇيەسىن قۇرۋ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. اتالعان جاعدايات وتاندىق اسكەري ونەركاسىپتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا, ەلىمىز­دىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىن رەسەي مەن بەلارۋستىڭ اسكەري جوعارى وقۋ ورىندارىندا اقىسىز نەمەسە جەڭىلدىكپەن وقىتۋعا, سونداي-اق ارمەنيا, قىرعىز­ستان مەن تاجىكستاننىڭ اسكەريلەرىنىڭ ەلىمىزگە كەلىپ وقۋىنا مۇمكىندىكتەر بە­رە­دى.
ۇيىم اياسىندا بىتىمگەرشىلىك كۇش­تەر­­دى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن, سونداي-اق  تجم ورگاندارىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەرىن قامتيتىن ۇجىمدىق قا­ۋىپ­سىزدىك جۇيەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. اتال­­عان بولىمشەلەر ءتۇرلى جاتتىعۋ شارالارىنا قاتىسىپ, وزدەرىنىڭ دەڭگەيىن كو­تەرۋدە.

قازىرگى تاڭدا ۇقشۇ حالىقارالىق تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمگە قار­سى كۇرەسكە ءجىتى كوڭىل اۋدارىپ وتىر. قازاقستان تاراپىنىڭ بەلسەندى ءىس-قي­مى­لىنىڭ ناتيجەسىندە حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەسكە قاتىستى ءىس-شارالاردىڭ تىزبەسى قابىلدانىپ, تەر­­روريستىك دەپ تانىلعان ۇيىمداردىڭ ءتى­زىمى بەكىتىلدى. سونىمەن قاتار ۇقشۇ-نىڭ ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگياسى ناقتى­لان­دى. 

نەگىزىندە, ۇقشۇ شەڭبەرىندە وتكى­زىلەتىن ءاربىر شارا ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا, ايماقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە زور اسەرىن تيگىزۋدە. ال­­دا­عى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى جۇ­مىس­تار قارقىن الاتىنى مينسكىدە ۇيىم­داستىرىلعان مەرەيتويلىق سەسسيا­دا ايقىندالا ءتۇستى. وسى ورايدا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ اتاپ كورسەتكەن باسىم­ باعىتتاردىڭ ماڭىزى زور. تاراتا اي­تار­­ بولساق, ەلباسى قازاقستاننىڭ ۇقشۇ-­عا توراعالىق جاسايتىن كەزەڭ­دە­­ ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ اسكەري سالا­داعى ءوزارا ءىس-قيمىل اۋقىمىن ۇلعاي­تۋ, تاجىريبەلىك اسكەري-تەحنيكالىق ىنتى­ماقتاستىقتى نىعايتۋ, بىرلەستىكتىڭ لاڭ­­كەس­تىككە قارسى كۇرەستىڭ جاھاندىق جۇ­­يەسىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسۋىن قام­تاماسىز ەتۋ, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كيبەرقاۋىپسىزدىگىنە تونگەن قاۋىپتەرگە قارسى جۇمىلا ارەكەت ەتۋ, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمىنا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ سىندى باعىتتارعا باسا ءمان بەرىلەتىنىن ناقتى كورسەتىپ بەردى. 

ەندى, الداعى ۋاقىتتا وزەكتى ماسەلە­لەر قامتىلعان وسى باسىمدىقتار ۇقشۇ شەڭبەرىندە باسشىلىققا الىنىپ, جۇ­يەلى جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولادى.
ايتا كەتەيىك, ۇقشۇ ۇجىمدىق قا­ۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى 2018­ جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا اس­تانادا وتپەك. 

سوڭعى جاڭالىقتار