راپس وسىندا وڭدەلەدى

الماتى قالا­سىن­داعى «ماسلو-دەل» كوم­­پانياسىنىڭ ءبىر بولىمشەسى  نوۆويشيم كەنتىندە 2005 جىل­دان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. العاش­قى­دا ماي زاۋىتى رەتىندە قۇ­رىلىپ, 3,7 ميلليون ەۋرونىڭ شەت­ەلدىك قون­دىرعى­لا­رى مەن قۇرال-جابدىقتارىن ورناتۋمەن گەرمانيانىڭ «تيسسەن  كرۋپپ», «شميدت-زيگەر», تۇركيانىڭ «التۋن-تاش» كومپانيالارى اينالىستى. وبلىستا وسىرىلەتىن استىقتىڭ 18-20 پاي­ى­زى وسى اۋداننىڭ ۇلەسىنە تيەتىندىكتەن كا­سىپ­ورىندى سالماس بۇرىن وندىرىستىك قاجەت­تى­لىگى, مايلى داقىلداردى ءوسىرۋ, وڭدەۋ, جەتكىزۋ, تۇتىنۋ كوزدەرى جان-جاقتى ويلاس­تى­رىل­عان. تاعامدىق راپس مايىنىڭ 65-70 پايىزى عانا ەلىمىزدە شىعارىلاتىنىن ەسكەرسەك, ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتە ءتيىمدى جانە قايتارىمى مول سالا ەكەنى ايتپاسا دا ءتۇ­سى­نىكتى. العاشقى جىلى 10 مىڭ توننا راپس دايىندالىپ, ءار تونناسى 160 دوللاردان سا­تىلعان. 150-گە تارتا ادام تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلىپ, وسىمدىك مايىن سىعىمداپ ءوڭ­دەۋ­دىڭ وزىق ءادىسىن يگەرىپ شىققان. كاسىپورىن ورنالاسقان جەردە اقمولا, قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ جول تورابى قيىلىساتىندىقتان, تاسىمال ماسە­لەسىندە ەشقانداي بوگەسىن جوق. تەمىر جول تۇيىعى قاجەتتى كولىك تۇرلەرىن قالاۋىنشا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىلتىر ءبىر­قا­تار تسەحتار قايتا جاڭعىرتىلىپ, ەكى سى­عىمداۋ, قۋاتتى تاسىمالداۋ قوندىرعىلارىن نەمىس ماماندارى ورناتىپ بەردى. بۋ قا­زان­دىعى بارناۋلدان جەتكىزىلدى. بۇل ماق­سات­تارعا 16 ميلليون ەۋرو جۇمسالدى. – بۇعان دەيىن كۇنىنە 180 توننا راپس وڭدەلىپ كەلسە, قايتا جاڭعىرتۋدان كەيىن قۋاتتىلىق 370 تونناعا دەيىن ءوستى. ەندى جى­لى­نا 150-180 مىڭ تونناعا دەيىن مايلى دا­قىلدار وڭدەي الامىز. تاۋلىك بويى جۇمىس ءىس­تەيتىن بولعاندىقتان, جۇمسالاتىن شىعىن كوپ. ماسەلەن, ايىنا سۋعا 1,5 ميلليون, جارىققا 7 ميلليون تەڭگە شىعىندايمىز. زا­لالدىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جۇمىستى ءتورت اۋىسىمدا ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز,– دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورى جيەنبەك نۇر­عازينوۆ. گيدراتاتسيالاۋ تسەحى وسىندا جانە الما­تى­داعى زاۋىتتا عانا بار كورىنەدى. وندا جاڭا­دان قويىلعان شەتەلدىك قوندىرعى ءوسىم­دىك مايىن باسى ارتىق سۋدان ايىرىپ, جو­عا­رى ساپانى قامتاماسىز ەتەدى. راپس – وتە با­عا­لى ءارى جوعارى سۇرانىمعا يە داقىل. ءاسى­رەسە, پروتەينگە باي. شيكىزات وسىندا ال­عاش­قى وڭدەۋدەن وتكەننەن كەيىن الماتىداعى ماي جانە مارگارين زاۋىتىنا جونەلتىلەدى. ودان ءارى ساپالى ماي, مارگارين, مايونەز, كەتچۋپ, وسىمدىك مايى, سارى ماي سەكىلدى حا­لىق­ارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن تاعام ونىمدەرى شىعارىلادى. كاسىپورىن بۇ­رىن­دارى ونداعان مىڭ القاپقا مايلى داقىلدار ءوسىرىپ كەلسە, ەندى بىرىڭعاي وڭدەۋ ىسىنە كوشكەن. ءوندىرىستى شيكىزاتپەن ءتيىستى اگروقۇرىلىمدار قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ەكى جاققا دا ءتيىمدى. ءبىرى ونىمدەرىن توقتاۋسىز وتكىزسە, ەكىنشىسى شيكىزاتتان تاپشىلىق كور­مەيدى. كۇنباعىستىڭ ءدانىن ارشىپ, ونى سى­عىمداپ وڭدەيتىن تسەح تا جاڭارتىلعان. قۇ­راما­جەم تسەحىندا كۇنجارا وڭدەلىپ, كادەگە اسادى. ونىڭ قۇرامى ءتۇرلى دارۋمەندەرگە باي بولعاندىقتان, قۇس فابريكالارى تالاسا-تارماسا ساتىپ الاتىن كورىنەدى. بىلتىر 15 مىڭ توننا كۇنجارا يرانعا شىعارىلسا, بيىل بۇدان كەم بولمايتىن ءتۇرى بار. ءار تونناسى 28-30 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان. راپس ءوسىرۋ وڭاي ەمەس. ءداندى داقىلدارعا قاراعان­دا وزىندىك قيىندىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى كوپ. بىراق باپتاپ, كۇتە بىلسە, وتە بەرەكەلى. ءبىر توننا راپس تۇقىمى 150-200 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ءبىر گەكتار القاپقا 6-8 كيلو سىڭىرسە جەتىپ جاتىر. – شىعىس قازاقستان وبلىسىندا راپس وسىرۋمەن اينالىساتىن ءبىر جولداسىم تۇسىمدىلىكتى 24 تسەنتنەردەن اينالدىرىپ, ءار تونناسىن 500-600 دوللارعا ساتا ءبىلدى. شەتەلدەردە ونىمدىلىك 30-35 تسەنتنەرگە دەيىن جەتەدى. ءبىز دە از شىعىن جۇمساپ, مول ءونىم الۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن تىنباي قاراستىرۋ­دامىز, – دەيدى ءسوز اراسىندا زاۋىت ديرەكتورى. بيىل دا راپس, سويا, زىعىر, كۇنباعىس سەكىلدى مايلى داقىلداردى كوپتەپ ساتىپ الىپ, وڭدەۋ ىسىنە جۇمىلا كىرىسكەن. كاسىپورىننىڭ ءوز دۇكەنى بار. وندا «ماسلو-دەل» جشس-ءنىڭ ونىمدەرى قولجەتىمدى باعاعا ۇسىنىلادى. پەتروپاۆل قالاسىنداعى فيليال ءسۇت ءونىم­دە­رى­نىڭ ونداعان ءتۇرىن شىعارۋمەن اينالىسادى. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ع. مۇسىرەپوۆ اۋدانى.