«ماحابباتتىڭ قۇدىرەت كۇشى الديلەپ...» يەسى رينگتونعا كادىمگى «دوس-مۇقاساننىڭ» «توي جىرى» ءانىن بار ناقىشىمەن جۇكتەپ العان ەكەن.
جابىرقاۋلى جۇرتتى ءارى-ءسارى قىلعان قالتا تەلەفون, قولدان قولعا ءوتىپ, تۇيمەسى ارەڭ باسىلىپ, ءۇنى ارەڭ ءوشىپ, يەسىنە قايتىپ ورالدى-اۋ دەگەندە, الگى ساز قايتا باستالدى... بارشا قاۋىمدى ىڭعايسىز كۇيگە ۇشىراتقان وسى قۇبىلىستى ەلەڭ قىلماي قوشتاسۋ دۇعاسىن سابىرمەن اياقتاعان يمام جۇرتقا قاراپ, «ۋا, جاماعات! اللا تاعالام ساۋاپتان جازسىن, الگىندە بارشاڭىزعا قالتا تەلەفوندارىڭىزدى ءوشىرىپ قويىڭىزدار دەۋدى ەسكەرتپەپپىن. كەشىرىڭىزدەر...» دەدى. يمام ايتپاسا دا ىستەلىنەتىن قاراكەتتەر عوي. دەسە دە جاپ-جاس ءيمانجۇزدى يمامنىڭ بۇل ۇلاعاتىنا جۇرت وتە-موتە ءتانتى بولىپ قالىستى.
ماعان بۇعان دەيىن ءتىلشى رەتىندە جانازا جايلى قالام تەربەيمىن-اۋ دەگەن وي كەلمەپتى. بۇگىن جازۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. وعان ءبىر عانا تالعارداعى جانازا ۇستىندەگى «توي جىرى» سەبەپشى ەمەس, ارينە... جانازا ۇستىندە ءوزىمىز ۇنەمى كۋا بولىپ جۇرگەن كەيبىر جايسىز جايتتار دەر ەدىم. قانداي دا اۋلەت بولماسىن ەرتە مە, كەش پە قارالى جايتتى باسىنان كەشەرى انىق. ابايشا ايتقاندا ء«ولۋ ءۇشىن تۋعانسىڭ ويلا, شىراق» دەگەندەي, وزەكتى جانعا ءولىم بار. بىرەۋ دۇنيەگە كەلەدى, بىرەۋ باقيلىق بوپ جاتادى. ول – ءومىر زاڭدىلىعى. مىنە, الماتىنىڭ قاق تورىندە كەشە عانا ارامىزدا جارقىلداپ جۇرگەن ارىستاي ازاماتتان ايىرىلىپ, باسىمىز ءيىلىپ تۇرمىز. بيىك تاس قامالمەن قورشالعان ونسىز دا تار اۋلاعا ادام لىق تولدى. جۇرت الدىنا توسىن شىققان يمام داۋىستاپ «جاماعات, جانازاعا دايىندالىڭىزدار» دەدى دە, ىلە «ارالارىڭىزدا دارەت الماعاندار بولسا, بىلاي شىعىڭىزدار» دەپ وڭ قول جاعىنداعى ويماقتاي ورىندى بۇيىرا نۇسقادى. بەينە سىنىپتاعى ء«ۇي تاپسىرماسىن ورىنداماعاندار بىلاي بۇرىشقا شىعىپ تۇرىڭدار!» دەيتىن قاتال ۇستاز دەرسىز. جانازاعا كىم دارەتسىز كەلەتىن ەدى, ايتىڭىزشى؟! يمامنىڭ مۇنى بىلمەگەنى مە؟ تالعارداعى قازانامادا «توي جىرى» بەيۋاقىتتا بىلمەستىكتەن ءۇش رەت ايتىلسا, مىنا يمام كۇللى جۇرتتىڭ الدىندا الگى بۇيرىقتى ءتورت رەت قايتالادى.
قاپاس قورشاۋدا ونسىز دا ورىن تاپپاي تىپىرشىعان جۇرتتىڭ مازاسىن قاشىرعان يمام ەر-ازاماتتىڭ بىرەۋى ورتاعا شىعىپ, «مەن بۇگىن دارەت العان جوق ەدىم» دەپ, ەرلەر مەن ايەلدەر اراسىندا ول ۇسىنعان «قارا بەلدەۋگە» بارىپ تۇرادى دەپ ويلادى ما ەكەن؟ ابىروي بولعاندا ىشتەن ءمايىت كوتەرگەندەر شىعىپ, يمام تىنشىدى, «دارەتسىزدەردى» ۇمىتتى. اركىمنىڭ ءدىني بىلىكتىلىگى ارقيلى بولعاندىقتان ەشكىم الگى يمامدى ەتيكاسىز قىلىعى ءۇشىن جازعىرمادى, سوكپەدى. مۇمكىن ول شاريعات تالاپتارىنا باعىنعان شىعار؟! ايتسە دە مەنىڭ بالا كەزىمنەن ەسىمدە ساقتالعانى – بەيىت باسىنا بالالار مەن ايەلدەر بارمايتىن. ونى اركىم-اق بىلەتىن. ماسەلە تاعى دا سول بالالاردان باستالدى.
زيرات باسىنداعى كۇرەك ۇستاپ قارا جامىلعان ءنوپىردىڭ ءۇن-ءتۇنسىز ءىس-ارەكەتى 5-6 جاسار ءۇش بالانىڭ ءىشىن پىستىردى, تومپەشىكتەن (بەيىتتەن) سىرعاناي جارىسىپ, «يا پەرۆىي... يا پەرۆىي...» دەپ ءبىراز شۋلاستى. ء«تايت» دەگەن پەندە جوق. يمام دا ءۇنسىز. مەن سياقتى تالاي جاننىڭ ايتارى ىشىندە قالدى. بارشامىز قۇلاق قويعان ۋاعىزىنىڭ اراسىندا قاتال-يمام «اتا-بابالارىمىز قابىر باسىنا بالالار مەن ايەلدەردى الىپ بارۋعا بولمايتىنىن ەرتە باستان ايتقان ەمەس پە؟! مىنە, زيرات باسىنداعى بالا تىرلىگىن وزدەرىڭىز دە كورىپ تۇرسىزدار» دەۋى كەرەك ەدى. تار اۋلانىڭ ىشىندە بارشا ەر-ازاماتتىڭ «اپشىسىن قۋىرعان» يمامنىڭ ورەسى سونى ايتۋعا جەتپەدى, عاپۋ وتىنەمىن... «نەگە؟!» دەگەن وكىنىشتى وي قۇشاعىندا قالدىق.
ۇزىناعاشتا جاڭادان بوي كوتەرگەن 3000 ورىندىق ءزاۋلىم مەشىتتە ءالي ەسىمدى يمام ءىنىمىز, اللا رازى بولسىن, بىزگە پىشاقتىڭ قىرىنداي ءبىر كىتاپ ۇسىندى. كىتاپتىڭ اتى – «جانازا جانە جەرلەۋ راسىمدەرى». قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلىنىڭ باستاماسىمەن جازىلعان. كىتاپتىڭ ماقساتى – ءدىني راسىمدەردىڭ اتقارىلۋىندا كەزدەسەتىن قاراما-قايشىلىقتاردى جويىپ, ورىندالۋىن بىرىزدىلىككە ءتۇسىرۋ, جاميعاتقا بىردەي بىرىڭعاي ۇكىمدەردى جەتكىزۋ ەكەن. «ويتكەنى مۇسىلماندىق ءدىني راسىمدەردىڭ ءتۇپ نەگىزى – شاريعات ۇكىمدەرى» دەيدى كىتاپ ءارى كوپشىلىكتى تولعاندىرعان كەز كەلگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى. ول ناقتى شاريعي دالەلدەرمەن, دايەكتەمەلەرمەن ناقتىلانعان. ومىرلىك تالاي تۇيتكىل شەشىمىن ادەمى تاپقان. ەندىگى جەردە بۇل كىتاپ قولىنا تيگەن ەشبىر يمام جۇرت الدىندا ء«وزىم بىلەمدىككە» سالىنبايدى. بىلگەنگە – ۇستەمە, بىلمەگەنگە – ۇلگى. ويتكەنى جەر-جەردە يمامنىڭ ءىس-ارەكەتى – ۇلاعات. قارالى جيىن باسىندا يمام ءسوزى حاق بولار! بۇل كىتاپتىڭ قولىمىزعا تيگەندەگى قۋانعان جايىمىز سول ەدى...
تالعات سۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
