تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسى جاڭعىرتىلماق

الدىمەن اگەنتتىك توراعاسى سەرىك نوكين ەلىمىزدەگى قۇرىلىس سا­لاسى مەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى دامىتۋ جانە رە­فورمالاۋ جونىندەگى جۇمىستاردىڭ نەگىزگى باعىتى تۋرالى بايانداما جا­سادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2009 جىلى ءىجو كولەمىندەگى قۇرىلىستىڭ ۇلەسى 8,2 پايىزدى كورسەتكەن. اگەنتتىك سا­لاسىنا جاتاتىن جۇمىسشى­لار­دىڭ ۇلەس سالماعى رەسپۋبليكا جۇ­مىسشىلارىنىڭ 10 پايىزىن قۇرا­عان. وتكەن جىلى 6,2 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي جوسپارلانعانىمەن 6,4 ملن. شارشى مەتر سالىنىپتى. مەملەكەت تاراپىنان ۇلەستىك قۇ­رىلىستى قولداۋ ءۇشىن قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن 205,8 ملرد.تەڭگە بولىنگەن. بۇل قارجىعا 63 مىڭ ۇلەس­كەرى بار 450 تۇرعىن ءۇي كەشە­نى­نىڭ ىشىنەن 318 نىساننىڭ قۇ­رىلىسىن اياقتاۋعا مۇمكىندىك تۋعان كورىنەدى. ال بۇل 36 مىڭ ۇلەسكەردىڭ قۇقىعى قورعالدى دەگەن ءسوز. قالعان 132 نىسان قۇرىلىسى 2010-1011 جىلدارى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتكەن جىلعى تاپسىرماسىنا سايكەس “تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشى­لىق­تى دامىتۋ جانە جاڭعىرتۋ” باعى­تى بويىنشا “جول كارتاسى” ىسكە اسىرىلدى. وسى ماقساتقا ءبو­لىنگەن 61,2 ملرد. تەڭگەنىڭ 60,7 ملرد. تەڭگەسى نەمەسە پايىزبەن ساناساق, 99,9 پايىزى يگەرىلگەن. 81 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلىپ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سا­لا­­سىندا 284 كم. جىلۋ تراسساسى, 737 كم. ەلەكتر جەلىلەرى, 284 كم. گاز­­بەن جابدىقتاۋ جەلىسى, 1029 سۋ­مەن جابدىقتاۋ جەلىسى جانە 172 كم. سۋ بۇرۋ جەلىسى سالىنعان جانە جوندەلگەن. ەلىمىزدىڭ كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلىعى ينفراقۇرىلىمىنداعى نى­سانداردىڭ 70 پايىزىنىڭ توزى­عى جەتكەن كورىنەدى. ينجەنەرلىك جەلىنىڭ توزعاندىعى رەسۋرس قورىن جو­عالتۋعا سەبەپ بولىپ وتىر ەكەن. ورتاشا كورسەتكىشپەن العاندا جىلۋ ەنەرگياسى 35 پايىزعا, سۋ 32 پايىزعا شىعىندالىپ وتىر. سون­دىقتان اگەنتتىكتىڭ باستى جۇمىسى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشى­لىعىن جاڭعىرتۋعا نەگىزدەلىپ وتىر, دەپ اتاپ كورسەتتى س.نوكين. ەلباسىنىڭ بيىلعى “جاڭا ون­جىل­دىق – جاڭا ەكونوميكالىق ءور­لەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىن­دىكتەرى” اتتى جولداۋىندا قازاق­ستان­دىقتاردى الەۋمەتتىك جانە تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەر­مەن ساپالى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى باسا ايتىلدى. ەندى اگەنتتىكتىڭ جۇ­مىسى ەڭ الدىمەن پايدالانۋ شى­عىن­دارىنىڭ ۇلەسىن تومەندەتۋگە جانە رەسۋرس ۇنەمدەيتىن تەحنولو­گيا­لاردى ەنگىزۋگە نەگىزدەلگەن تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشى­لىقتى جاڭعىرتۋ باعىتىندا ءجۇر­گىزىلەتىن بولادى. 2010-2020 جىلعا دەيىن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ باعدارلا­ما­سى ازىرلەنەتىن بولادى. اتاپ ايت­ساق, ەلباسى 2020 جىلعا دەيىن تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشى­لى­عىن جاڭعىرتۋدى مىندەتتەگەن بو­لا­تىن. وسى ورايدا اگەنتتىك ۇكىمەت تاپ­سىرماسىمەن 1 ماۋسىمعا دەيىن باعدارلاما جوباسىن ناقتىلاۋ ۇستىندە. قازىرگى تاڭدا باعدارلاما 3 نە­گىزگى باعىتتا, اتاپ ايتساق, ين­جە­نەرلىك جەلىلەر مەن كوممۋنالدىق سەكتور نىساندارىن جاڭعىرتۋ جانە قايتا جوندەۋ, بارلىق ەلدى مەكەن­دەر­دى ساپالى اۋىز سۋمەن قام­تا­ما­سىز ەتۋ, سونداي-اق تۇكش ءتيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ينستي­تۋت­تىق نەگىز قۇرۋ قولعا الىناتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ەلىمىزدە قۇرىلىس سالۋعا ليتسەن­زيا العان 38 مىڭ كومپانيا بار. بۇل قۇرىلىس سالاسىنىڭ دامۋىن كور­سەتۋدە ەمەس, وعان قويىلار تا­لاپ­تىڭ كۇشەيتىلۋىن تالاپ ەتۋدە, دەدى اگەنتتىك توراعاسى سەرىك نو­كين. ونىڭ ايتۋىنشا, ەندىگى جەردە “تەحباقىلاۋ” سالىنعان نىساندى ليتسەنزيامەن قابىلداماۋى كەرەك. سوندىقتان بولاشاقتا بارلىق قۇ­رىلىس كومپانيالارىن اتتەستاتسيا­دان وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل قۇ­رىلىستى كىم جۇرگىزەتىندىگىن, قان­داي دەڭگەيدە سالاتىندىعىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. ەگەر قويىلعان تالاپقا ساي كەلمەسە ولارعا رۇقسات بەرىلمەۋى دە ابدەن مۇمكىن. القا ءماجىلىسىنىڭ قورىتىندى­سىن­دا ءسوز العان پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ سوڭعى ەكى جارىم جىلدا اتقارۋشى بيلىكتىڭ كوپ ۋا­قى­تى الدىڭعى جىلدارى تۋىنداعان ماسەلەلەردى, اتاپ ايتقاندا, قۇرى­لىس سالاسىندا قالىپتاسقان “بوس قاۋاشاقتاردى” شەشۋگە كەتكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. بولاشاقتا بۇل ماسەلە قايتالانباس ءۇشىن دۇرىس شەشىم قا­بىلداۋ قاجەت. داعدارىس اياقتالىپ, قازاقستانعا قارجى تارتىلا باس­تاعان كەزدە وسى وقيعا قايتالانۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان بانكتەر بۇرىنعىشا قۇرىلىستاردى كورسەت­كىشتەن ارتىق نەسيەلەندىرىپ, ەسكى قالىپتى قايتادان كيۋى عاجاپ ەمەس, دەدى پرەمەر-مينيستر. ۇكىمەت باس­شىسى كارىم ءماسىموۆ اگەنتتىككە قارجى رەتتەۋشىلەرى مەن ادال قۇرىلىس كومپانيالارىمەن بىرىگە وتىرىپ وسى ماسەلەنى رەتتەۋدى تاپ­سىردى. سونىمەن قاتار الداعى جىل ىشىندە قۇرىلىس سەكتورى قاجەتتى, بەلگىلەنگەن جوسپارمەن دامۋى, سونداي-اق ۇدەرىستىڭ “بوس قاۋا­شاق­قا” اينالماۋى ءۇشىن جۇمىستى جۇزە­گە اسىرۋ جولدارىن ۇكىمەتكە بايانداپ وتىراتىن بولادى. ۆەنەرا تۇگەلباي. “قاز­­سات-2” بيىل ۇشىرىلادى ماجىلىستە ەكى ماسەلە, اگەنت­تىك­تىڭ بىلتىرعى جىلى اتقارعان جۇ­مىس­تارى مەن الداعى ماقسات-ءمىن­دەتتەرى جونىندە ماسەلە قارالدى. سونى­مەن بىرگە وندا اگەنتتىككە قا­راس­تى “قازاقستان عارىش ساپارى” ۇك” اق, “بايتەرەك” بك, “عارىش بايلانىسى جانە راديوەلەك­تروندى قۇرالداردىڭ ەلەكتروماگنيتتىك ءۇي­لەسىمدىلىگى رەسپۋبليكالىق ورتالى­عى” اق, “ينفراكوس” رمك, “ين­فرا­كوس-ەكوس” ەمك باسشىلارى­نىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى. مۇندا اگەنتتىكتىڭ جۇمىستارىنا بايلانىستى ماسەلە بويىنشا اتال­مىش ۆەدومستۆونىڭ باسشىسى تال­عات مۇساباەۆ مىناداي مالىمەت­تەر­مەن ءبولىستى. وتكەن جىلى جوسپار­لان­عان جۇمىستاردىڭ كوبى اتقا­رىل­دى. اگەنتتىك ەلىمىزدىڭ عارىش سا­لا­سىن دامىتۋ جانە حالىقارالىق ىن­تىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقسا­تىن­دا بىرنەشە مەملەكەتتەرمەن كەلىسىم جۇرگىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز رەسەيدەن باسقا, فرانتسيا, يزرايل, گەرمانيا, قىتاي, جاپونيا, وڭ­تۇس­تىك كورەيا, ءۇندىستان, ۋكراينا جانە يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى­مەن “بايقوڭىر” كەشەنىن يگەرۋدە ەكى جاققا ءتيىمدى بولاتىن جانە اەرو­عا­رىش­­تىق زەرتتەۋلەردى ءبى­رى­گىپ جۇرگىزۋ بويىنشا تىعىز ارىپتەستىك بايلانىس ورناتتى. مۇ­نىڭ ىشىندە وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن فرانتسيا پرەزي­دەنتىمەن عارىش سالاسىن يگەرۋ بويىنشا قول قويعان كەلىسىمدەرىنىڭ ماڭىزدى­لىعىن اتاپ وتۋگە بولادى. وسى ورايدا ول تەك ءبىر رەسەيمەن عانا بايلانىسقا بايلانىپ قالۋدى ءوزىنىڭ پىكىرى بويىنشا دۇرىس سا­نا­ماي­تىنىن, ەلىمىز تاۋەلسىز مەملەكەت بول­عان سوڭ, وزگە ەلدەرمەن دە تەڭ دارەجەدە بايلانىس ورناتۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ماجىلىستە ودان ءارى تال­عات مۇ­سا­باەۆ وتكەن جىلى تاعى بىرقاتار جۇمىستاردىڭ ىستەلىنگەنىن ايتتى. بىلتىر اگەنتتىكتىڭ جۇمىسى تولىق­قان عارىشتىق جۇيەلەردى, تەحنولو­گيا­لاردى دامىتۋ مەن يگە­رۋ, “باي­قو­ڭىر” كەشەنىن, عارىش­تىق اپپا­رات­تاردى شىعارۋ جۇيەلە­رىن دامىتۋ, عارىشتىق جۇمىستىڭ عىلىمي-تەح­نيكالىق جانە ءتا­جىريبەلىك نەگىزىن دامىتۋ, عارىش سا­لا­سىنىڭ ينستي­تۋت­تىق قامتاما­سىز ەتىلۋى مەن بىلىكتى مامانداردى دايىنداۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. وسى جۇمىستاردىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, الداعى كەزدە “بايقوڭىر” عارىش اي­لاعىن رەسەي­دەن قايتارۋ جانە قاز­عارىشتىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى مەن مەمو­ران­دۋمىنىڭ اياسىندا جۇرگىزىلدى. دەگەنمەن, ونىڭ اي­تۋىن­شا, بيۋد­جەت­تەن عارىش سالاسىنا بولىنگەن قارجىنىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى كەيبىر جوبالار ۋاقىت­شا توقتا­تى­لىپ, ىسكە اسپاي قالدى. مۇندا ول “بايقوڭىر” ايلاعىندا وتاندىق ما­ماندار ءۇشىن سالىنعان الەۋمەت­تىك ينفراقۇرىلىم نىسان­دارى­نىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتپە­گەنىن, قازاق عارىشكەرىنىڭ حالىق­ارا­لىق عارىش­تىق قۇرامدا ۇشا الماي قالعانىن جانە اتالعان ستانساداعى ءبىزدىڭ 12 عى­لىمي-زەرتتەۋ جۇمىس­تارى­نىڭ توقتا­تىلعانىن مىسالعا كەلتىردى. ماجىلىستە اگەنتتىك توراعا­سى ۇكىمەت باسشىسىنان وسى جۇمىس­تار­دى ىسكە اسىرۋعا قولداۋ ءبىلدىرۋدى ءوتىندى. سونىمەن بىرگە ول پرە­مەرگە “باي­قوڭىر” ايلاعىندا جۇزە­گە اسى­رى­لاتىن “دنەپر” جانە “زەنيت” عا­رىش­تىق زىمىران كوم­مەر­تسيالىق كەشەندەرىندە قازاق­ستان­دىق ۇلەستى ارتتىرۋ كەرەكتىگىن, الداعى ۋاقىتتا سوڭعىسىن قايتا جاڭارتۋ ءۇشىن 100 ملن. اقش دول­لارىنىڭ قاجەت بو­لا­تىنىن جەت­كىزدى. ودان ءارى تالعات امانگەلدى ۇلى وتكەن جىلى سترا­تە­گيالىق جوسپارعا سايكەس, “قازسات-2” جەر سەرىگىن اياق­تاۋ جۇمىسىنىڭ, “قازسات-3” سپۋت­ني­گىن جاساۋ, جەر­دەن باسقارۋ نى­سانىنىڭ قۇرىلى­سى­نا ارنالعان كەلىسىمدەرگە قول قويۋ, گەوس­تا­تسيو­نارلىق وربيتاداعى وتاندىق عارىش اپپاراتىنىڭ ورنا­لاستىرۋ نۇكتەسىن بەلگىلەۋ شارا­لا­رى­نىڭ باستالعا­نىن, جەردى قاشىق­تىقتان زوندتاۋ عارىش جۇيەسىنىڭ پايدالى جۇك­تەمەسى مەن جەرۇستى كەشەنىن قۇرۋ, استانا قالاسىندا عارىش اپپارات­تارىن قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنىن سالۋ جۇمىستارىنىڭ باستاماسى مەن قۇرىلىسقا ارنالعان جەر تەلىمدەرىن دايىنداۋ ىستەرى قولعا الىنعانىن ايتتى. وسى جەردە اگەنتتىك توراعاسى بيىلعى جىلى “قازسات-2” جەر سەرىگىن ۇشىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر­عا­نىن, قازىر العاش­قى ۇلتتىق سپۋتنيكپەن قالىپتاسقان جاعدايدى قايتالاماۋ ءۇشىن اپپا­راتتى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ونى جاقسارتۋ جۇمىستارىنىڭ ءجۇر­گى­زىلگەنىن اتاپ ءوتتى. مۇندا ول “قاز­سات-2” جەر سەرى­گىن باسقارۋ قۇرال­دارىنىڭ باتىس ەۋروپا ءوندىرۋ­شىلەرىنىڭ جاب­دى­عى­مەن اۋىستىرىل­عانىن, اپپاراتتى قۇرۋعا جانە ۇشى­رۋ كەلىسىمىنە تو­لىقتىرۋلار ەن­گىزىلگەنىن ايتىپ, سوعان بايلانىستى ەندى سپۋتنيكتىڭ ساپاسىنا كەپىلدىك بەرىلەتىنىن, جەر سەرىگى ۇشىرىل­عاننان كەيىن ونى ساقتاندىرۋ ءما­سە­لەسىنە اپپاراتتى قۇراستىرعان جاق­تىڭ ءوزى جاۋاپتى بولاتىنىن ءما­لىمدەدى. ال “قازسات-1” سپۋتنيگى­نە قاتىستى ول ونىڭ 65 ملن. اقش دوللارى كولەمىندەگى وتەم­اقىسىن رەسەيلىكتەردىڭ تولەيتىنىن ەسكەرتتى. ماجىلىستە اگەنتتىك توراعاسى ءوت­كەن جىلى كادرلاردى دايىنداۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىلگەنىن دە اتاپ كورسەتتى. وسى ورايدا ول قازعارىش بىلتىر ەلىمىزدە ارنايى اەروعا­رىش­تىق وقۋ ورىندارىن قۇرۋ ءجو­نىندە باستاما كوتەرگەنىن, ال قازىر ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ مەن ق.ساتپاەۆ اتىنداعى قازۇتۋ-دە اەروعارىشتىق زەرتتەۋلەر فا­كۋل­تە­تىن اشۋ ماسەلەسى شەشىلگەنىن, ورال قالاسىندا باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ بازاسىندا سامارا مەم­لە­كەتىك اەروعارىش ءبىلىم ورداسىنىڭ ءبولىمى اشىلاتىنىن ءمالىم ەتتى. ماجىلىستەگى قورىتىندى سوزىندە تالعات امانگەلدى ۇلى اگەنتتىكتىڭ بيىلعا جوسپارلانعان جۇمىستارىنا توقتالىپ, ولاردىڭ دەنى ستراتە­گيالىق جوسپار مەن مەموراندۋمدا كورسەتىلگەن مىندەتتەرگە بايلا­نىس­تى ىسكە اسىرىلاتىنىن جەتكىزدى. وسىدان كەيىن قازعارىشقا قا­راستى مەكەمەلەردىڭ وتكەن جىلعى جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىلارى مەن الداعى جوبا-جوسپارلارى قا­رال­دى. القا ءماجىلىسىن ۇكىمەت باس­شىسى قورىتىندىلادى. پرەمەر اگەنتتىكتىڭ بىلتىرعى جۇمىسىنا جاق­سى باعا بەرەتىنىن, تالعات مۇ­ساباەۆ سياقتى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا بەدەلدى دە بىلىكتى بەس ماماننىڭ ءبىرى ۆەدومستۆونى باسقارىپ وتىرعاندا ەلىمىزدىڭ عارىش سالاسىنىڭ بولا­شا­عىنا ارقاشاندا ۇمىتتەنەتىنىن اي­تىپ, اگەنتتىكتىڭ الداعى جوسپار­لا­رىنىڭ ىسكە اسۋىنا تابىس تىلەي­تىنىن ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە ول قورى­تىن­دى سوزىندە قازعارىشتىڭ حالىق­ارالىق ىنتى­ماقتاستىقتى نى­عاي­تۋدا, بىلىكتى وتان­دىق مامان­داردى دايىنداۋ مەن باسقا دا اتقارىپ جات­قان جۇمىستارىن ودان ءارى جال­عاس­تىرۋدى تاپسىرىپ, عارىش سالاسىن­داعى جوبالاردى ەلىمىزدىڭ الداعى بەس جىلعا جوسپارلاعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا سايكەس, ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزۋدى جۇكتەدى. داستان كەنجالين. ادام ومىرىنەن قىمبات ەشتەڭە جوق دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە وتكەن كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاقسىلىق دوسقاليەۆ سالانىڭ وتكەن جىلعى جۇمىس قورىتىندىسىن بايانداپ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدا اتقاراتىن مىندەتتەرىن ايقىن تۇجىرىمداپ بەردى. القا ماجىلىسىنە ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ الداعى ۋاقىتتا دا ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەتىنىن, ءار ادام ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىن قاشاندا جاقسى سەزىنۋى ءۇشىن مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ جۇمىسى بۇگىنگى كۇن تالاپتارىنا ساي بولۋى تيىستىگىن ايتتى. سالا باسشىسىنىڭ مالىمدەۋى بوي­ىنشا, وتكەن جىلى اتقارىلعان ءىس از ەمەس, ال الدا تۇرعان مىندەت ودان دا قوماقتى, سوندىقتان قول جەتكەن بيىكتى مىسە تۇتپاي ءالى دە كوپ بەلەستەن اسۋعا تۋرا كەلەدى. جىل قورىتىندىسىن ونىڭ الدىنداعى جىلعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا, ەل مە­دي­تسيناسىندا ءبىرشاما ىلگەرىلەۋشىلىك باي­قالادى, اسىرەسە نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋىنىڭ وتكەن كەزدەگىگە قاراعاندا 11,4 پايىزعا,  جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بويىنشا كورسەتكىشتىڭ 14 پايىزعا كەمۋى, ءتۇرلى دەنە جاراقاتتارى, ۋلانۋ, تۋبەركۋلەز جانە قا­تەرلى ىسىك اۋرۋلارىنىڭ ءبىرشاما تومەندەۋى سالا قىزمەتكەرلەرى ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسى ەكەنى ءسوزسىز. وتكەن ون جىلدا ەلىمىزدە جاڭادان 124 اۋرۋحانا مەن ەمحانا اشى­لىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي قىز­مەت كورسەتەتىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى بوي كوتەرگەن. اشىق تۇردە جۇرەككە وپەراتسيا جاساۋ سىندى كۇر­دەلى مەديتسينالىق ەم-دومدار وبلىس ورتالىقتارىنداعى اۋرۋحانالاردىڭ وزىندە وتە باستاۋى بۇرىن تەك قيالدا عانا بولسا, ەندى مۇنان بىلايعى ۋاقىتتا سىرقاتتاردى جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ وزىندە ەمدەۋگە ءمۇم­كىندىكتەر تۋدا. قازاقستان عالىمدارى الەم­دە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قۇس, دوڭىز تۇماۋىنا قارسى ۆاكتسينالار ويلاپ تاپتى. تۋ كورسەتكىشى 1,5 ەسەگە ءوستى. انا مەن ءسابي دەنساۋلىعىنا بايلا­نىس­تى قولعا الىنعان شارالار تۋرالى ايتاتىن بولساق, وتكەن جىلى كوپ جۇمىستار اتقا­رىلدى. ارنايى دارىگەرلىك تەكسەرۋدەن ايەل-انالاردىڭ 98 پايىزعا جۋىعى وتسە, ولاردىڭ 12,2 پايىزىنىڭ ءسۇت بەزدەرى اۋرۋلارىنا شالدىققانى انىقتالعان. پرو­فيلاكتيكالىق تەكسەرۋدەن 4 ميل­ليون­نان استام ءسابي وتسە, 26,6 پايىزى­نىڭ دەنساۋلىعىنان مۇكىستىك بايقالۋى انا مەن بالا دەنساۋلىعىنا ءالى دە بولسا ءجىتى نازار اۋدا­را ءتۇسۋدى مىندەتتەيدى. اياعى اۋىر انا­لاردى ءتيىستى مەديتسينالىق پرەپارات­تار­مەن, سابيلەردى تەگىن جانە جەڭىلدىك تۇرىندەگى ءدارى-دارمەكپەن قام­تاماسىز ەتۋدە, مەديتسينالىق ورتالىق­تاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ماقساتىندا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلعان. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالماعان. انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ ءۇشىن ارنايى رەسپۋبليكالىق شتابتىڭ قۇرىلۋى بەكەر ەمەس. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا وتكەن جىلى 486 مەديتسينالىق مەكەمەگە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلسە, 28 609 جۇمىس ورنى اشىلعان. 1481 مەديتسينا قىزمەت­كەرى دايارلىق پەن قايتا دايارلاۋدان ءوتىپ, وعان 267,7 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. ال بيىلعى مەجە بويىنشا 230 مەديتسينالىق نىسانعا قۇرىلىس جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 11 995, 7 ميلليون تەڭگە جۇمسالادى, 13 396 جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى 217 نىسان بوي كوتەرگەن,  ونىڭ 102-ءسى وتكەن جىلدىڭ ەن­شى­سىنە تيەسىلى بولسا, 10-ى  “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” جوباسى بويىنشا سالىن­عان. مينيستر ءوزىنىڭ جىلدىق ەسەبىندە وسىنداي مىسالداردى العا تارتا وتىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەر­لەرى­نىڭ بيىلعى جىلى قولعا الىپ وتىرعان باستى مىندەتتەرىن اتاپ ءوتتى. وندا انا مەن ءسابي ءولىمىن ازايتۋعا, تۋبەركۋلەزدىڭ كورسەتكىشىن تومەندەتۋگە, جۇقپالى باسقا دا قاتەرلى سىرقاتتاردى بولدىرماۋدىڭ ناقتى جوبالارى قاراستىرىلعان. مۇنىڭ ءبارى ارينە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ كەلەشەگىنە جۇرت سەنىمىن نىعايتا تۇسەتىن تۇعىرلار ەكەنى ءسوزسىز, قازاقستان مەديتسي­ناسىن الەمدىك باسەكەنىڭ بيىگىنە باستاپ بارا جاتقان سوقپاق ەكەنى راس.  بىراق تا قازىرگى تاڭدا كورسەتىلىپ وتىرعان مەديتسي­نالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىنا حالىقتىڭ كوڭىلى تولا ما, ەل مەديتسيناسى كوپ تالا­بىن قاناعاتتاندىرىپ وتىر ما دەگەن كو­كەيتەستى ماسەلەلەرگە كەلگەندە ويلاناتىن جايتتەر وتە كوپ. بۇل رەتتە سالاعا جاڭا­دان ەنگىزىلىپ وتىرعان بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەنى ايتا كەتۋدىڭ ءجونى بار. ول بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ قولعا الىندى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى بۇرىن سىرقاتتاردىڭ دارىگەرلەرگە مۇقتاجدىعى سەزىلىپ كەلسە, مۇنان بىلاي ءار ادام ءوزى قالاعان دارىگەرىن تاڭداۋعا قۇقىلى. ۇكىمەت باسشىسى مۇنى وتە ماڭىزدى قادام دەپ باعا بەردى. اۋرۋحانا مەن  ءدا­رى­­گەردەن بۇرىن, ەڭ الدىمەن ەمدەلۋگە كەلگەن ادامعا جاعداي جاسالۋى كەرەكتىگىن ەسكە سالدى. مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ سوڭعى كەزدەرى زاماناۋي تەحنولوگيا­لار­مەن جابدىقتالىپ جاتقانىن, مۇنىڭ ءبارى دە حالىق يگىلىگى ءۇشىن جاسالىنعان قام­قور­لىقتار ەكەنىن ايتا كەلىپ, مۇنداي جاڭا جابدىقتارمەن جوعارى كاسىبي دەڭ­گەيدە جۇمىس ىستەي الاتىن مامانداردى دايارلاۋ مەن قايتا دايارلىقتان وتكىزۋ ءما­سەلەسىن ءسوز ەتتى. ۇكىمەت باسشىسى ايرىق­شا ماڭىز بەرگەن ەكىنشى ماسەلە – جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ التى جاسقا دەيىنگى ساپالى ءومىرىن قامتاماسىز ەتۋگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. وسى ارالىقتا ءسابيدىڭ دەنساۋلىعىنا قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ, سۇيىسپەنشىلىك پەن قامقورلىققا بولەنسە, ەسەيگەندە سونىڭ جەمىسىن تاتا­تىن بولادى. كىشكەن­تاي كۇنىندە بالانى ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا داعدىلاندىرۋ­دىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن ءومىردىڭ ءوزى ءدا­لەلدەۋدە. پرەمەر-مينيستر قورىتىن­دى سوزىندە سالا باسشىسىنا بالالاردىڭ اق قان دەرتىنە, س گەپاتيتىنە شالدىعۋىنا بايلانىستى وقيعانىڭ انىق-قانىعىن ءبىلىپ, ءتارتىپ ورناتۋدى تاپسىردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسى ەلباسىنىڭ حالىققا جولداۋىندا دا ەگجەي-تەگجەيلى ايتىلىپ, سالاماتتى ءومىر سالتى مەن ادام­نىڭ ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى قاعيداتى دەنساۋلىق سالاسىنداعى جانە حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ەڭ باستى ماسەلەسى بولۋى ءتيىس ەكەنىن باسا كورسەتۋى بەكەر ەمەس. دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن سالۋ مەن جابدىقتاۋعا, كادرلاردى دايارلاۋعا كوڭىل ءبولىنىپ, سالاماتتى ءومىر سالتى جونىندەگى مەملەكەتتىك شارالار كەشەنى 2020 جىلعا قاراي انا مەن بالا ءولىمىن ەكى ەسەگە تومەندەتىپ, جالپى ءولىمدى 30 پايىزعا ازايتىپ, تۋبەركۋلەزبەن اۋرۋدى 20 پايىزعا قىسقارتۋى ءتيىس دەپ مەديتسينا سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە ناقتى تاپسىرما جۇكتەپ, ادام ءومىرىن باستى ماسەلە ەتىپ قويۋى ماقسات-مۇددەنى ايقىنداعان. ەندىگى ماسەلە – سول ءۇمىتتىڭ اقتالۋى, اق حالاتقا جۇرت سەنىمىنىڭ ساقتالۋى, انانىڭ الاڭسىز, بالانىڭ قايعىسىز ءومىر سۇرۋىنە ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ ءوزىن قالتقىسىز يلاندىرىپ, اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدەۋگە ۇندەۋدىڭ مانىنە ۇڭىلە تۇسۋدە بولىپ تۇر. قاراشاش توقسانباي. رۋدنىيدا قونىستوي كوبەيگەن كۇن وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ءوز ەسەبىنىڭ الدىندا رۋدنىي قالاسىنا تاعى كەلدى. نەشە جىل بويى قوس­تاناي وڭىرىندەگى جىلىمىق قىس بيىل ەسەسىن العانداي. قىسقى ءشىل­دە ۇزاعىنان تۇرىپ الدى, قاڭتار اۋىپ كەتسە دە ساقىلداعان سارى­شۇ­ناق ايازدىڭ سىنار ءتۇرى جوق. بىراق رۋدنىيداعى قۇرىلىس جۇمىستارى ايازدى ەلەمەدى. جاڭا جىلدىڭ الدىندا عانا مۇندا 900 ورىندىق قازاق ورتا مەكتەبى پايدالانۋعا بەرىلگەن ەدى. ەندى قايتادان ءجون­دەل­گەن №13 ورتا مەكتەپتە بالاباق­شانى جوقتاتپاي­تىن شاعىن ورتالىق سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. بۇل كەنشىلەر قالاسىندا بالاباق­شا­نىڭ كەزەگىن ءسال دە بولسا العا جىلجىتادى. ايازدى كۇنگى رۋدنىيلىقتاردىڭ قۋانىشى مۇنى­مەن شەكتەلمەك ەمەس. وبلىس اكىمى وسىنداعى 52 پاتەر­لى جالدىق-كوممۋنالدىق ءۇيدىڭ قىزىل لەنتاسىن قيدى. قالا­داعى مۇعالىمدەر مەن ءدارى­گەر­لەر, اردا­گەرلەر, جەتىم بالالار ۇيىنەن قول ۇستاسىپ ۇلكەن ومىرگە قادام باسقان جاستار تىرشىلىككە ەڭ ءبىرىن­شى قاجەتتى جيھازبەن, تۇرمىستىق تەحنيكالارمەن جابدىقتالعان پاتەرلەر كىلتىن اكىم قولىنان الىپ, قۋانىشقا بولەندى. رۋدنىيلىقتار سول كۇنى تاعى ءبىر ەرەكشە قونىس تويى قۋا­نىشىنا كۋا بولدى. جاڭا جىلدىڭ باستاپقى كۇندەرى سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنىڭ قىزمەتكەرى ۆيكتور پارىشەۆتىڭ وتباسىندا شەكەسى تورسىقتاي ءۇش ۇل دۇنيەگە كەلگەن بولاتىن. ۆيكتور­دىڭ ۇشەمنەن بۇرىن دا ءبىر بالاسى بار ەدى. وبلىس باسشىسى قالا اكتيۆىن باستاماس بۇرىن ۇشەمنىڭ اكە­سىن قۇتتىقتاپ تۇرىپ, “سسكوب” اكتسيونەرلىك قوعامى­نىڭ پرەزيدەنتى مۇحامەدجان تۇرداحۋنوۆقا: “التى جان بار كوپ بالالى وتباسىنا ءتورت بولمەلى پاتەر ارتىق بوماس ەدى” دەگەن بولاتىن. كەن الىبىنىڭ باسشىسى اكىم يشاراسىنا كىدىرمەستەن جاۋاپ بەردى. – رۋدنىيلىقتار قاتارىن كوبەيتىپ وتىرعان ۇشەمنىڭ اكەسىنە ءتورت بولمەلى پاتەر بەرىلەتىنىنە ۋادەم بەرىك. جىگىتىم, قونىس تويىڭا دايىندالا بەر!–دەدى. مۇنان كەيىن جالعاسقان قالا اكتيۆىندە كەمشىلىكتەردەن گورى جەتىستىكتەر باسىمىراق ايتىلدى. قالا قىستان قىسىلماي وتىر. ءنازيرا جارىمبەتوۆا,  قوستاناي.