16 ماسەلە قارالدى

ءماجىلىس توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ سارسەنبى كۇنگى كەزەكتى جالپى وتىرىسىندا ون التى ماسەلە قارالدى. بۇل جولى دەپۋتاتتار كەدەن وداعى اۋماعىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق جاعدايلارىن, مادەني قۇندىلىقتاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ جولىن كەسۋ, گازبەن جابدىقتاۋ جانە وزگە دە ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭ جوبالارىن جان-جاقتى تالقىلادى. ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ءوز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قا­راس­تىراتىن زاڭ جوباسىن تال­قى­لار كەزدە پىكىر قايشىلىعى تۋدى. سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەردى قاراۋ كەزىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرىك تەمىربولاتوۆ «بىلە تۇرا, زاڭسىز اقشا جيناۋعا جاعداي تۋعىزۋ...» دەگەن سويلەممەن كەلىسپەيتىندىگىن, قىلمىسقا قارجى جيناۋدىڭ زاڭدى جولى بولۋى دا مۇمكىن ەمەستىگىن وتكىر قويدى. بۇل نور­ما­نى زاڭ جوباسىنان الىپ تاس­تاۋدى نەمەسە باسقا سويلەممەن الماستىرۋدى ءسات توقپاقباەۆ پەن رامازان سارپەكوۆ تە قولدادى. دەپۋتاتتار زاڭ جوبا­سىن كوميتەتكە قايتارىپ, اتالعان ماسەلە بويىنشا زاڭدى پىسىقتاۋ قا­جەت­تىگىن العا تارتقانىمەن, داۋ­ىس بەرۋ ناتيجەسىندە سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر سول قالپىندا قالاتىن بولىپ شەشىلدى. «كەدەن وداعىنىڭ جانە كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەن زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋ­اپ­كەرشىلىكتىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋ­رالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەن ور­گاندارىنىڭ قىلمىستىق ىستەر مەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەگى جانە ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى دا ءبىر­اۋىز­دان ماقۇلداندى. وسى ورايدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكى­مەتى مەن بەلارۋس رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ازا­ماتتىق قورعانىس, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ەش قيىندىقسىز قولداۋ تاپتى. «مادەني قۇندىلىقتاردى زاڭسىز اكەلۋگە, اكەتۋگە جانە ولارعا مەنشىك قۇقىعىن بەرۋگە تىيىم سالۋ مەن ولار­دىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالار تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا بايان­دا­ما­نى مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد جاسادى. اتالعان كونۆەنتسيا 1970 جىلدىڭ 14 قاراشاسىندا پاريج قالاسىندا يۋنەسكو تاراپىنان قا­بىل­دانىپ, وعان الەمنىڭ 119 مەملەكەتى قوسىلىپ ۇلگەرگەن. الايدا, پوست­كە­ڭەس­تىك ەلدەردىڭ ىشىندە قازاقستان, تۇركى­مەنستان جانە لاتۆيا ءالى قوسىلماپتى. اتالعان قۇجات مادەني قۇندىلىقتاردى ۇرلاۋ, زاڭسىز تاسىمالداۋ, ولاردى قور­عاپ, زاڭدى يەسىنە قايتارۋ شارالارىن ايقىندايدى. سونداي-اق, مۇشە مەملەكەتتەرگە ۇرلانعان مادەني قۇندىلىق­تار­دى ەلگە كىرگىزبەۋى, ۇرلانعان ەلىنە اق­پارات بەرۋى جانە مۋزەيلەردىڭ قابىل­داۋى­نا جول بەرمەۋ مىندەتتەرى جۇك­تەلەدى. زاڭسىز ارحەولوگيا جۇمىستارى­نا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. كونۆەنتسياعا سايكەس مادەني قۇن­دى­لىقتارعا ارحەولوگيا, تاريح, ادەبيەت, ونەر مەن عىلىمعا قاتىستى باعالى زات­تار جاتقىزىلادى. سيرەك كەزدەسەتىن فلورا مەن فاۋنا كوللەكتسيالارى مەن ۇلگىلەرى, ءىرى تاريحي وقيعا مەن بەلگىلى ادامدارعا قاتىستى زاتتار, ارحەولوگيا جاڭالىقتارى, سيرەك قولجازبالار, كونە كىتاپتار, پوشتا ماركالارى جانە جا­سال­عانىنا ءجۇز جىلدان استام ۋاقىت وتكەن تيىندار, مورلەر, جيھازدار جانە تاعى باسقا زاتتار جاتادى. ءمينيستردىڭ پايىمىنشا, 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتا­رى­نان باستاپ كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىككە ەنەدى. سوندىقتان قازاقستان تاراپىنان وسى ماسەلەدە بىرىزدەندىرۋ شارالارى ەر­تەرەك وتكىزىلگەنى ءجون. جانە دە حا­لىق­ارالىق قۇجاتقا قوسىلۋ وركەنيەت­تىلىكتىڭ بەلگىسى سانالادى. كونۆەنتسيا سالاعا قاجەتتى كادرلاردى دايىن­داۋعا, مادەني قۇندىلىقتاردى اكەلۋ مەن اكەتۋ ماسەلەسىن رەتتەيتىن ار­نايى قىز­مەتتەردى قۇرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. تالقىلاي كەلىپ, دەپۋتاتتار ماڭىزدى زاڭدىق قۇجاتتى ماقۇل­داۋدى ۇيعاردى. دەپۋتاتتار سونداي-اق مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭباەۆتىڭ «گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» جانە سوعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى بويىنشا بايانداماسىن تىندادى. زاڭ جوباسى ۇكى­مەت ايقىندايتىن ۇلتتىق وپەراتور­دىڭ قىزمەتى ءۇشىن زاڭنامالىق بازاعا اينالادى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەسپۋبليكانىڭ ىشكى قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەت­تىڭ تاۋارلىق جانە شيكىزاتتىق ساتىپ الۋعا باسىم قۇقىعىن ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. زاڭ جوباسى گازداندىرۋدى جەتىلدىرۋ مەن قارجىلاندىرۋ ماسەلە­سىن جانە ستراتەگيالىق مىندەتتەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تالقىلاۋ ناتيجەسىندە دەپۋتاتتار العاشقى زاڭ جوباسىن ماقۇلداپ, ىلەسپە زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.