قىرعىزستان: ەل جاڭا كەزەڭگە قادام جاسادى

بۇل ەلدىڭ ومىرىندە ۇلكەن وقيعا بولدى: جەكسەنبى كۇنى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتىپ, وندا جۇرت كۇتكەندەي ەل ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى, سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيانىڭ كوسەمى المازبەك اتامباەۆ ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى. سايلاۋ ءنا­تي­جەسى جايىندا گا­زەتىمىزدە بۇ­رىن حابارلانسا دا, بۇل وقي­عا­نىڭ مانىنە ءبىرشاما تەرەڭىرەك توقتاعاندى ءجون سانادىق. ساي­لاۋ­دىڭ ۇلكەن قاق­تىعىسسىز وتكەنى, وندا ال­داعى ۋاقىتتا بايسالدى ساياسات جۇرگىزەمىز دەگەن قايراتكەر المازبەك اتامباەۆتىڭ جەڭىسكە جەتكەنى رەسپۋبليكا جۇرتشى­لىعى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇل ەلدەگى جاعدايعا قۇلاق ءتۇرىپ, قاداعالاپ وتىراتىن سىرتتاعىلار ءۇشىن دە قاناعاتتانارلىق جاي دەر ەدىك. ءبىراز ساراپشىلار سايلاۋ ناۋقانى بارىسىنداعى كۇرەستە ەلدىڭ سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك بولىپ ەكى ايماققا بولىنۋىنە بايلانىستى تارتىس ۇزاققا سو­زى­لار, جەڭىمپازدى انىقتاۋ ءۇشىن ەكىنشى تۋر قاجەت بولار دەگەن, بىراق پاراساتتىلىق جەڭدى – ساياسي ايتىس-تارتىستان شارشا­عان حالىق ءوزىنىڭ دۇرىس شەشىمىن جاسادى. سايلاۋعا قاتىسقان حا­لىقتىڭ 63 پايىزدان استامى اتامباەۆقا داۋىس بەردى. ونىڭ باس قارسىلاستارى «ءبۇتىن قىر­عىز­ستان» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى, بۇرىنعى پارلامەنت سپيكەرى اداحان مادۋماروۆ – 14,76, ال «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى قامشىبەك تاشيەۆ 14,33 پايىز داۋىس الدى. ەلدىڭ وڭتۇستىك جانە سول­تۇستىك بولىپ بولىنۋىنە قاراي بولجام جاسالعاندا وڭتۇستىك وكىلدەرى مادۋماروۆ پەن ءتا­شيەۆ­تىڭ جيناعان داۋىستارى اتام­باەۆتىڭ جيعان داۋىسىنان كەم بولماسا كە­رەكتەي ەدى. سول وڭ­تۇستىكتەگى ءبىراز جۇرت ءوز داۋىس­تارىن سولتۇستىكتىڭ وكىلىنە بەرگەنگە ۇقسايدى, ەلدى بىرىكتىرۋدى ماقسات تۇتقان قاي­راتكەرگە قولداۋ كورسەتكەن. سايلاۋدان كەيىن بۇل دا ءسوز بولماي قال­ما­دى. مادۋماروۆ پەن تاشيەۆتىڭ وزدەرى جانە ولار­دىڭ جاق­­تاس­­تارى سايلاۋ ادال وتپەدى, دا­ۋىس دۇرىس بەرىلمەدى, دۇرىس سا­نالمادى دەگەن سوزدەر ايتىپ, ءار جەردە جيىندار وتكىزدى. كەي جەردە ول قازىر دە جالعاسىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مۇنداي داۋدان اتامباەۆتىڭ قارسىلاستارى ەش­نارسە ۇتپايدى, قايتا حالىق الدىندا وزدەرىنىڭ بەدەلىن تۇسىرەدى. ءسويتىپ, المازبەك اتامباەۆ جەڭىسكە جەتتى, جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇنى پرەزيدەنتتىك قىز­مەتىنە كىرىسەدى. ول – ەل باس­شىسى قىزمەتىنە سايلانعان ءتور­تىنشى تۇلعا. ونىڭ باعدارلاماسى دا جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر. ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونومي­كانى قولعا الىپ, حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايىن جاقسارت­پاق. «مەن كەتكەننەن كەيىن جۇرت مەن تۋرالى جامان ءسوز ايتپاسا ەكەن دەيمىن», دەدى ول ءبىر سۇح­باتىندا. ونداي ماقساتتاعى ادام جاقسى, تازا جولمەن جۇرسە كەرەك. قىرعىزستانداعى سايلاۋ قورىتىندىسى تۋرالى سىرت جاق تا وڭ پىكىر ءبىلدىرىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ەلىمىز دە وڭ باعاسىن بەرىپ, رەسمي مالىمدەمە جاسادى. قاشاندا ءوز مۇددەسىن جاسىر­مايتىن رەسەي دە ءوز ادامىمىز كەلدى دەپ قۋاندى. اسىرەسە, ولار­عا جاڭا پرەزيدەنتتىڭ اقش اسكە­ري-اۋە بازاسىن ەلدەن شى­عارامىز دەگەنى قاتتى ۇنادى. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما كوسىلىڭكىرەپ مالىمدەمە جاساپ, سايلاۋعا وڭ باعا بەرۋمەن قاتار, اقش-تىڭ بۇل ەلگە ارىپتەس بولۋعا ازىرلىگىن ءبىلدىردى. مۇن­داي قۇتتىقتاۋ, قولداۋلاردىڭ كوپشىلىگى رەسمي سيپاتتا بولسا دا, قىرعىزستاننىڭ الدىندا جاڭا جولدار اشىلاتىنى انىق.   قاشاندا پاراساتتىلىققا جۇگىنگەن ءجون دۇيسەنبى كۇنى پاريجدە يۋنەسكو-نىڭ 36-شى باس كون­فەرەنتسياسىندا پالەستينا مەملەكەتى وسىناۋ ۇيىمعا تولىق قۇقىقتى مۇشە-مەملەكەت رەتىندە قابىلداندى. بۇل ۇلكەن شۋ تۋدىردى. بىرەۋلەر بۇل شەشىمدى قۇپتاسا, قارسى بولعاندار دا جەتەرلىك. تالاي جۇرت كوپتەگەن ەل­دەر­دىڭ اتىن ەستىمەسە دە, بىلمەسە دە, پالەستينا ۇلت­تىق اۆتو­نو­ميا­سىن, ونىڭ ازات­تىق جو­لىن­داعى كۇرەسىن جاق­­سى بىلەدى. ءسى­را, الەم­­دە ءدال وسى ەلدىڭ تاعدىرىنداي كوپ ءسوز بولعان ەل جوق تا شىعار. بۇل ەلدىڭ جولى نەگە سونشا  قاتتى دەر­مىسىڭ, ايتەۋىر, بۇلارعا كەلگەندە, بىرەۋ جاقتاسا, بىرەۋ قارسى بولىپ شىعا كەلەدى. جانە قارسى بولعانداردىڭ بۇلاردىڭ جولىن كەسۋگە قۇدىرەتى جەتەرلىك بولا­دى. ايتپەسە, ءبىر ەل ءتا­ۋەلسىزدىگىن الا سالىسىمەن, ءوتى­نىش جاساسا, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا ءمۇ­شە­لىككە وتەدى. بۇ­عان مىسال كوپ. باسقالاردى بىلاي قوي­عاندا, كەشەگى كسرو كۇيرەگەندە, تاۋەل­سىز­دىگىن جا­ريا­لا­عان ەلدەردىڭ ءبارى دە بۇۇ-عا مۇشە. ەڭ سوڭعى مۇشە – وڭتۇستىك سۋداندى الى­ڭىز. ەتەك-جەڭىن جيناي الماي, ۇكى­مە­تىن جوندەپ قۇرا الماي جاتىپ, مۇشەلىككە قابىلداندى. ال پالەستيناعا كەلگەندە, مۇنداي جەڭىلدىك جوق. بيىلعى قىركۇيەك ايىندا پالەستينا ۇلت­تىق اۆتونومياسىنىڭ پرەزيدەنتى ماحمۇد ابباستىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا سويلەگەن ءسوزى, حالىقارالىق باس ۇيىمعا جاساعان ءوتىنىشى جۇرتتىڭ ەسىندە. تالاي جىلعى كەلىسسوزدەردەن ناتيجە شىقپاعانىن ەسكە سا­لىپ, اۆتونوميا باسشىسى وزدە­رىن بۇۇ-عا تىكەلەي مۇشەلىككە قابىلداپ, مەملەكەتتىگىن تانۋ­دى ءوتىندى. بۇل ۇسى­نىستى ءبىراز ەل قولدادى, ءبىزدىڭ ەلىمىز دە قول­دادى. بىراق ءما­سەلە وڭ شەشىمىن تاپقان جوق. ونى الدىمەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسىندە زەرتتەپ, تال­قىلاۋ ۇسىنىلدى. ال وندا تۇراقتى ءمۇ­شە­نىڭ بىرەۋى قار­سى شىقسا, بۇل ءوتىنىش ورىندال­مايدى. قارسى بولاتىن ەل بار, ول – ءيزرايلدىڭ قامقورشىسى اقش. جوعارىدا اي­­تىلعان پالەس­تينانىڭ يۋنەسكو-عا قابىل­دانۋىنا قارسى بولعاندار ءالى مەملەكەتتىك مارتەبەسى جوق ەلدى يۋنەسكو-عا قابىلداۋعا بول­مايدى دەگەن ءۋاجدى العا تارتتى. بۇل شەشىمنىڭ ايتارلىقتاي سالماعى بولىپ تۇر. اقش قارسى بولىپ قانا قويماي, يۋنەسكو-نى قارجىلاندى­رۋ­ىن توقتاتا­تىنىن مالىمدەدى. ول جىل سايىن 80 ميلليون دوللار بەرەتىن, بۇل – ۇيىم بيۋدجەتىنىڭ 22 پايىزى. كانادا دا سونداي شەشىمگە كەلىپ, 10 ميلليون دول­لار جارناسىن بەرمەيتىن بول­دى. وقي­عانىڭ وسىنداي ءوربۋ ىق­تي­مالىن ەسكەرگەن ساۋد ارا­بياسى باستاعان ەلدەر بۇعان دەيىن اۋىزشا سول قارجىنىڭ ور­نىن تولتىرماققا ۋادە بەرگەن ەكەن. سويتسە دە, ءتىپتى قارجىنىڭ ورنى تولعانىمەن, ماسەلەنى بىلايشا شيىرشىقتاتۋ قاجەت پە ەدى دەگەن وي كەلەدى. يۋنەسكو-عا مۇشەلىك پالەستينا مەملەكەتىن تانۋ ەمەس. بۇل ماسەلە وسى ايدىڭ 11-ءى كۇنى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قارال­ماق بولاتىن. يۋنەسكو-نىڭ شەشىمى وعان وڭ ىقپال ەمەس, كەرىسىنشە, تەرىس ىقپال جاسايتىنى داۋسىز. قاشاندا ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدە كوپ ازاپ كورگەن پالەستينا حالقىنىڭ ازاتتىعى تۇرادى. وعان جەتۋدىڭ جولى – ازىرگە تەك كەلىسىم عانا. ونى اتتاپ كەتە المايسىڭ. ارقاشان مۇنىڭ ەستە بولعانى ءجون. ايتپەسە, ازات­تىق اۋىلى جاقىندامايدى. ماماديار جاقىپ.