جاقۇت مەكەن جەتىسۋ

جەتىسۋ اتىرابى كوز جاۋىن الاتىن سۇلۋلىعى مەن كوك ماي­سالى, سىلدىراي اققان وزەن-كو­لىمەن كورىكتى. وسىنداي بارشا­نى تامساندىرعان ساف اۋاسىمەن تىنىستاۋ, تاماشا تابيعاتتا ەركىن دەمالۋ ارقىلى ادام دەن­ساۋلىعى نىعايىپ, كۇش-قايرات بىتەدى. تابيعات پەن ادام ەگىز دەي­تىنىمىزدىڭ ءتۇپ-توركىنى وسى­دان. تابيعاتتىڭ الەۋمەتتىك ءما­سە­لەلەرمەن قاتار, ەكونوميكاعا دا قوسارى مول. دەمەك, ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ يگىلىگى جەتىپ, ارتى­لادى. وركەنيەتتى مەملەكەتتەر بۇعان الدەقاشان ءمان بەرگەن. وسى ماسەلە سوڭعى جىلدارى جان-جاقتى  قولعا الىنا باستا­عان­دىقتان, بارىمىزدى جارقى­راتا كورسەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى. جەر ءجانناتى سانالعان ولكەمىز ىشكى جانە سىرتقى ءتۋريزمدى ءور­كەندەتۋگە قولايلى ايماقتار قاتارىندا بولعاندىقتان, بۇل باعىتتا ىزگى ىزدەنىس باسىم ەكەندىگى قۋانتادى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءتۋريزمنىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان جوسپارى نەگىزىندە جىل سايىن ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. بيىل وبلىستىق بيۋدجەتتەن وسى ماقساتقا 32,0 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, تۋريستىك بەدەل-بىلىكتىلىكتى قالىپتاستىرۋ ماق­سا­تىندا حالىقارالىق تۋريستىك كورمەلەر مەن بيرجالارعا تۇ­راق­تى قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە جول اشىلعان. ماسەلەن, يسپانيانىڭ مادريد قالاسىنداعى «FITUR», بەرليندەگى «ITB», ماسكەۋدە ءوت­كەن «ينۋماركەت-2011», بەيجىڭ, ميلان قالالارىنداعى كورمەلەر مەن جارمەڭكەلەردە تابيعاتى تۇ­نىپ تۇرعان كورىكتى جەرلەردى ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك تۋعانىن ايتساق ارتىق ەمەس. الماتى قالاسىندا وتكەن حا­لىق­ارالىق قازاقستاندىق «KITF- 2011» تۋريستىك جارمەڭكەدە  ۇلتتىق ساياباقتار مەن تۋريستىك فيرمالار جانە تۋريستەردى قا­بىل­داۋ نىساندارى قاتىسىپ, ءوڭىردىڭ دەمالۋ, بيزنەس جۇرگىزۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى اقپاراتتار, تۋريستىك ءمۇم­كىندىكتەردى ناسيحاتتاۋعا, باسقا دا ماسەلەلەردىڭ تياناعىن كەلتىرۋگە قول جەتكىزىلىپتى. ءوڭىردىڭ تۋريستىك اتلاسى, تۋريستىك تولقۇ­جاتى, بۋكلەتتەر, كادەسىي ءونىم­دەرى جانە شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءجۇرىپ وتكەن باعىتتارى بويىنشا ەكسپەديتسيانىڭ قورىتىندى­سى­مەن فوتوالبوم ازىرلەنگەنى دە ماقساتتى ىستەر قاتارىندا. ءوڭىردىڭ تابيعي-رەكرەا­تسيالىق رەسۋرستارى نەگىزگە الى­نىپ, ەكو­لوگيالىق ءتۋريزمدى دا­مىتۋعا اي­رىقشا كوڭىل بولىنگەن. ەكولوگيا­لىق تۋريزم نەگىزىن «ىلە-الا­تاۋى», «التىنەمەل», «شا­رىن», «كولساي كولدەرى» جانە «جوڭعار الاتاۋى» مەملەكەتتىك-ۇلتتىق تابيعي باقتارى, الاكول جانە ال­ماتى مەملەكەتتىك تابيعي قورىق­تارى قۇرايدى. ەكولوگيا­لىق ءتۋريزمدى دامىتۋ جانە تابي­عي باق­تارداعى كەيبىر ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ ماق­ساتىندا بيىل  تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى, تۋرفيرمالار­دىڭ جانە مۇددەلى بيزنەس قۇرى­لىمداردىڭ قاتىسۋىمەن «شا­رىن» مەملەكەتتىك-ۇلتتىق تابيعي باعىندا ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى جانداندىرۋدىڭ باس جوسپارىن تانىستىرۋ شاراسىن وتكىزدى. ءوس­كەلەڭ ۇرپاقتى تۋريزم تۇرلەرىمەن اينالىسۋعا تارتۋعا باعىتتالعان شارا جەمىسىن بەردى. جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدەگى قاۋىمداستىقتىڭ باستامالارى قولداۋ تاپقان. بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەر اراسىندا سالامات­تى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ, تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشى­لىكتەرىن ارتتىراتىن ەكسكۋر­سيالار ءجيى ۇيىمداستىرىلىپ, جۇماق مە­كەننىڭ جاقسىلىقتارى كادەگە اسىرىلۋدا. ءتۋريزمدى وركەندەتۋدىڭ باستى باعىتى – ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ. وتكەن جىلى وسىنداي 470 تۋريستىك نىسان تىركەلسە, ولار­دىڭ اراسىندا كۋرورتتىق, كلي­ماتتىق, ەكولوگيالىق, سپورت­تىق, مادەني-تانىمدىق, اڭشى­لىق ءتارىزدى كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارىپ, كوڭىلدەرىنەن شىعاتىن باعىتتار بار. قاپشاعاي سۋ قوي­ماسىنىڭ, الاكول, بالقاش كول­دەرىنىڭ جاعالاۋلارىندا ورنالاس­قان ورىنداردا مىڭداعان ادام دەمالادى. جاز قىزىعى ەستە قالارلىقتاي ەتىپ, ىلە وزەنىنىڭ وڭ جاعالاۋىنداعى تاڭبالى تاس ال­ما­تىلىقتار مەن وبلىس تۇرعىن­دارىنىڭ دەنساۋلىعىن نىعاي­تاتىن ورىنعا اينالدى. يتاليالىق جوبامەن سالىنعان قاپشاعايداعى اكۆاپارك ۇلكەن-كىشىنىڭ كوپ جينالىپ, كوڭىل كوتەرەتىن جەرى. ال, تالعار اۋدا­نىنىڭ اۋماعىندا «ىلە-الاتاۋى»  مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي با­عى­نىڭ تىپتەن ورنى بولەك. ونىڭ كۇمىس شىڭدارى مەن جايقالعان شابىندىعى, ءمولدىر وزەندەرى كور­گەن جاندى بىردەن باۋراپ الا­دى. جەتىسۋدىڭ شارىن شات­قا­­لى­نىڭ قۇلاما بەتكەيلەرى, مۇنارا­لارى مەن ارقاۋلارىنىڭ بيىكتىگى 150-300 مەترگە جەتەدى. تابيعات­تىڭ «ءوز قولىمەن» مىڭداعان جىل بويى جاساعان كەرەمەتىن سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس,  ونى كورۋ, سەزىم ەلەگىنەن وتكىزۋ كەرەك. «شارىننىڭ» تابيعي ءبىتىمى امەريكاداعى كولورادو شاتقا­لىنان ەش كەم ەمەس ەكەندىگى دالەل­دەنگەن. ال, سارقان اۋدانى تابيعاتىنىڭ اسەمدىگى, جانۋارلار مەن وسىمدىك تۇرلەرىنىڭ مول­دىعى دەمالۋشىلارعا ايرىقشا اسەر ەتەدى. بالقاش ايماعى كۇن ساۋلەسى مولىنان تۇسەتىن شاعىل قۇمدى دالاسىمەن تارتىمدى. ءشولدى, قۋاڭ دالا بالقاش كولى­نەن ءنار الادى. اسەم كورىنىسى­مەن, سان ءتۇرلى وسىمدىك جانە جانۋارلار ءدۇ­نيەسىمەن بەلگىلى اي­ماقتا وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىنا دەيىن جولبا­رىس بولعان دەسەدى. ىلە وزەنىنىڭ بويىن ءالى دە ەلىك, قاراقۇيرىق, تۇلكى مەن بورسىق مەكەندەيدى. جىل سايىن «التىن­ەمەل», «ىلە الاتاۋى», «شا­رىن», «كولساي كول­دەرى», «تاڭ­بالى تاس», «اڭى­راقاي شاتقا­لى», جاركەنت ءوڭىرى مەن جوڭعار الاتاۋى باعىتىنا ەكسكۋرسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, تۇتىنۋشى­لاردىڭ دەمالىسىن ءمان­دى وتكىزۋ­گە مۇمكىندىگىنشە جاعداي جاسالۋدا. سونداي-اق, قاراسايدا «الا­تاۋ», اقسۋدا «قاپال اراسان», تالعاردا «كوكتەم» جانە «اقبۇلاق», پانفيلوۆتا «جاركەنت-اراسان» مەن «كەرىماعاش» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارى جۇ­مىس ىستەيدى. حالىقارالىق ستان­دارتتارعا ساي ساپالى قىزمەت كورسە­تەتىن «ستارايا كرەپوست», «موre lux», «freedom» دەمالىس با­زاسى, «تاباعان» كەشەنى, «اق­بۇ­لاق» تاۋ  شاڭعىسى كۋرورتى سيا­ق­تى نىساندارعا تۇتىنۋ­شىلار مەن تۋريستەر كوپ كەلەدى. بۇل باعىتتارعا جاقسى جول سالىنىپ, دەمالۋشىلارعا ىڭ­عاي­لى جاعداي قاراستىرىلسا, ال­داعى ۋاقىتتا مىڭ­­داعان ءتۋريستىڭ كەلۋىنە ءمۇم­كىندىك تۋاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. اعىمداعى جىلى كوكپەك, كەگەن, جالاڭاش ساتى كولساي اۆتو­­كولىك جولدارىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. الاكول جانە بالقاش كولدەرىنىڭ جاعالاۋىن تازالاۋ جۇ­مىستارى جالعاستى. اتالعان كولدەردىڭ جاعالاۋىندا ورنالاس­قان تۋريستىك نىساندار جەكە ادام­داردىڭ يگىلىگىندە بولعاندىقتان, تازالىققا دەما­لىس ورىندارى­نىڭ يەلەرى جاۋاپ­تى. دەمەك, وسى باعىتتاعى جۇمىس مۇددەلى ۇيىم­دارمەن بىرلەسە جالعاسىن تاۋىپ, جەتىسۋ ولكەسىنىڭ ءىنجۋ-مارجانىن الىس-جاقىننان كەلگەندەرگە جار­قىراتا كورسەتۋ قاجەت. تۋريستىك مامانداردى دايارلاۋ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىستا­رىنا ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. ماسە­لەن, جىل سايىن ورتالىق ازيا مەن تۇران ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقى­تۋ­شىلارى اۋداندار مەن قالا­لاردا تۋريزممەن اينالىساتىن ماماندارمەن ارنايى سەمينار وتكىزەدى. سونداي-اق, بىلىكتىلىكتەرىن ارت­تىرۋ كۋرسىن وتكىزۋ دە نازاردان تىس قالمايدى. ءتۋريزمدى دامىتۋ مەن ونى قارجى كوزىنە اينالدىرۋ ماقسا­تىنداعى جوبالار دا بار. ماسە­لەن, 2010-2014 جىلدارعا ارنال­عان باعدارلاماعا سايكەس «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزى بويىنا تۋريزم نىسان­دارىن سالۋ, قاپشاعاي سۋ قوي­ما­سىنىڭ جاعالاۋىندا «جاڭا ىلە» حالىقارالىق تۋريستىك ور­تا­لىق قۇرىلىسىن, تەكەلى جانە قاسكەلەڭ قالاسىنىڭ ماڭىندا تاۋ شاڭعىسى بازاسىن, رايىم­بەك اۋدانىندا «مويناق» ەتنو­تۋريستىك كەشەنىن, باسەكەگە قابى­لەتتى تۋريستىك يندۋستريانى قۇرۋ جانە باسقا دا ستراتەگيا­لىق جوسپارعا سايكەس تۋريستىك-ساۋىقتىرۋ قىزمەتتەرىن كورسە­تۋدەگى جۇمىستار الداعى كۇن­دەر­دىڭ ەنشىسىندە. دەمەك, ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ءبىر باعىتى وسى سالادان تۇسەتىن قارجىمەن تولىعاتىنى تۇسىنىكتى. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.