اتالمىش جيىنعا كەلگەن مارتەبەلى مەيماندارمەن بەدەلى ارتىق بايىپتى باسقوسۋ بولدى. كەلەلى كەڭەستە كوپتەگەن تولعاقتى ماسەلەلەر ورىندى ورتاعا سالىنىپ, وزەگىن تاپپاي جۇرگەن وتكىر سۇراقتارعا ءبىرشاما جاۋاپ تابىلدى. ايتالىق, وسكەلەڭ ۇرپاقتى عۇلاما ويشىل سەكىلدى ادەمى جانە ساۋاتتى سويلەۋ, اڭگىمەلەسۋشى ادامىن يلاندىرۋعا ۇيرەتۋ ۇسىنىسى دا وسى جيىندا ءسوز بولدى. شارا جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دە ءوتىپ, اتاقتى ءبيدىڭ 350 جىلدىعىنا ارنالعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى قاراعاندىدا وتكەن ءىس-شارالار تسيكلىن اياقتادى.
كونفەرەنتسياعا قازاقستاندىق جوو, سونداي-اق ف.دوستوەۆسكي اتىنداعى ومبى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى عىلىم اكادەمياسى تاريح ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى قاتىستى. ءسوز سويلەگەندەر قاتارىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قۋاتجان ۋاليەۆ بولدى. ول اتالمىش شارانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, قاراعاندى ايماعىنىڭ باسشىسىنا قازاق دالاسىنىڭ عۇلاما شەشەنى جانە فيلوسوفى, ساياساتكەرى, ديپلوماتىنىڭ مەرەيتويىن وسىنداي كەڭ اۋقىمدا اتاپ وتكىزگەنى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
كونفەرەنتسيانى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ اشتى.
– ۇيىمداستىرۋشىلار اتىنان مەن وسى شاراعا قاتىسقان قوناقتار, بايانداما جاسايتىن عالىمدارعا راحمەت ايتامىن. شەتەلدىك قاتىسۋشىلارعا ەرەكشە العىس بىلدىرەمىز, – دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. – بۇگىنگى پىكىر الماسۋلار الداعى ۋاقىتتا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن. وسى جىل بارلىق قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەرەكشە بولدى, ءبىز قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋداعى وڭ جولعا تۇستىك. جانە دە بۇل جولدى تاريحي ءتۇپ تامىرىمىزدى سارالاۋ ارقىلى ءوتىپ كەلەمىز. مەن سىزدەرگە ەلباسىنىڭ سوزدەرىن ايتقىم كەلەدى – جاڭا تيپتەگى جاڭعىرتۋدىڭ ءبىرىنشى شارتى – ءوز مادەنيەتىمىزدى, ۇلتتىق كودىمىزدى ساقتاپ قالۋ بولىپ تابىلادى.
– قازىبەك بي «ادام ءۇشىن نە قىمبات؟» دەپ جازعان ەدى. ءبيدىڭ ءوزى ءۇشىن ول وتباسى, جاقىندارى, وتانى بولاتىن. مەنىڭشە, بۇل قۇندىلىقتار ارقايسىمىزعا جاقىن ءارى تۇسىنىكتى جانە دە ولاردى زاماننىڭ وزگەرگەنىنە قاراماستان دارىپتەۋ كەرەك, – دەدى فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگى عاريفوللا ەسىم.
مۇنداي ۇستانىممەن كونفەرەنتسيانىڭ باسقا دا قاتىسۋشىلارى كەلىستى. ولاردىڭ كەيبىرى قازىبەك ءبيدىڭ شەشەندىك ونەرىن قازىرگى زامانعى ءبىلىم جۇيەسىندە قايتا جانداندىرۋدى ۇسىندى.
– قازىر جاستاردىڭ كوبى تىلگە شورقاق, كەيدە ءتىپتى ءبىر-بىرىمەن سويلەسپەيدى دەۋگە بولادى, – دەدى جازۋشى جانە پۋبليتسيست الدان سمايىل. – مەن قازىبەك ءبيدىڭ شەشەندىك ونەرىن بىرنەشە بولىمدەرگە ءبولىپ جاستارعا وقىتۋدى ۇسىنامىن. ولار عۇلاما شەشەننىڭ تۋىندىلارىن وقىپ, ونىڭ شىعارماشىلىعىمەن تانىسۋلارى قاجەت. مەنىڭشە ول جاستاردىڭ ءتىل بايلىعىن دامىتۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى. قازىر ءبىزدىڭ جاس ۇرپاقتا بەتپە-بەت سويلەسۋ, اڭگىمەلەسۋ دەگەن وتە سيرەك كەزەدەسەدى.
تاعى ءبىر سپيكەر ءبىلىم جۇيەسىندە قازىبەك بي تاجىريبەسىن قولدانۋدى ۇسىندى. ال ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇركىتانۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور مىرزاتاي جولداسبەكوۆ بولسا, بيلەر مەكتەبىن قۇرۋ يدەياسىن بۇرىننان بەرى ويلاستىرىپ كەلگەنىن ايتتى.
– قازىر جاستاردىڭ بارلىعى گادجەتتەرمەن ۇزاق ۋاقىت وتكىزەدى, كوز جانارىن قۇرتادى, ارالاسۋ, قارىم-قاتىناس قۇرۋ ماشىقتارىن جوعالتۋدا, – دەدى ول. – مەن بۇرىننان بەرى استانا قالاسىندا بيلەر مەكتەبىن قۇرۋدى ۇسىنعىم كەلگەن. ول قازاقتىڭ ءۇش ۇلى بيلەرىنە – ايتەكە بي, تولە بي جانە قازىبەك بيگە ارنالاتىن بولادى. ول مەكتەپتەردە جاستار شەشەندەردىڭ قىزمەتىمەن تانىسىپ, ديپلوماتيا, تاريح, شەشەندىك ونەردەن اقپارات الىپ, ءداستۇرلى قۇندىلىقتارمەن تانىسار ەدى.
سونىمەن قاتار پروفەسسور تۋرا سونداي, بىراق اباي قۇنانباي ۇلىنا ارنالعان مەكتەپتەر اشۋدى ۇسىندى. وندا بالالار قازاق ادەبيەتىن, تاريحىن تەرەڭدەتىپ وقىپ, عۇلاما جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن جان-جاقتى وقيدى.
بارلىق سپيكەرلەر وسىنداي كونفەرەنتسيانىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى توقتالدى. وسى سەكىلدى شارالاردىڭ ارقاسىندا عىلىم, مادەنيەت جانە ءبىلىم سالاسىندا جاڭا يدەيالار پايدا بولادى, جاستاردا كلاسسيكالىق ادەبيەتكە, اتاقتى قايراتكەرلەردىڭ ومىرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىق تانىتادى.
سونىمەن قاتار ايماق باسشىسى ءوز سوزىندە عالىمداردى ءوز تۋعان اۋىلدارىن, تۋىپ-وسكەن جەرلەرىن ۇمىتپاۋدى جانە دە شامالارى كەلگەنشە «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا كومەكتەرىن كورسەتۋگە شاقىردى.
جيىندى قورىتىندىلاعان قارمۋ رەكتورى ەركىن كوبەەۆ تە قاز داۋىستى قازىبەك بيدەي ءباتۋالى بابا جولىنىڭ زاڭ سالاسىنداعى سارا سوقپاعىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىنا توقتالدى.
– ءبيدىڭ تالاسسىز بەدەلى مەن ساياسي ماڭىزدىلىعى قازاق قوعامىنىڭ قۇقىقتىق يدەولوگياسىنىڭ ىرگەلى قاعيداسىن قامتىدى. بيلەرگە تيەسىلى سوت بيلىگى كوشپەندىلەر ءۇشىن نەگىزگى مانگە يە. ول باسقارۋ جۇيەسىندە كەڭىنەن تارالعان, قۇرمەتكە لايىق, حالىققا جاقىن جانە تۇسىنىكتى بيلىكتىڭ جەتەكشى نىسانى بولدى. حان بيلىگىمەن سالىستىرعاندا بيلەرگە تيەسىلى سوت بيلىگى ەداۋىر دامىعان جانە جەتىلدىرىلگەن, سونىمەن قاتار حالىق تاريحىنىڭ تەرەڭىندە جاتقان تۇپكىلىكتى بيلىك بولىپ سانالدى. دالا حالقىنىڭ تۇسىنىگىندە ول مەملەكەتتىلىكتىڭ نىشانى رەتىندە تانىلدى, مەملەكەتتىك بيلىكتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ىڭعايلى, ءتيىمدى, شاپشاڭ, ءتىپتى امبەباپ قۇرالى بولىپ تابىلدى, – دەدى رەكتور.
كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى يدەياسى جاس ۇرپاققا اتا-بابالاردىڭ دانالىعىن, ولاردىڭ دارىنى مەن تاجىريبەلەرىن كورسەتىپ, قازىرگى زاماندا سول قۇندىلىقتارعا سۇيەنۋگە بولاتىنى تۋرالى ايتىلدى.
كونفەرەنتسيادان سوڭ س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق دراما تەاترىندا «قاز داۋىستى قازىبەك بي» اتتى سپەكتاكل ءوتتى.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى
