ەلباسى جانە ۇلتتىڭ رۋحاني الەمى

ازاتتىق دەگەن – ۇلى ءسوز. ارداقتى ءسوز. اسىل ءسوز. قازاق جۇرتى ءۇشىن بۇل ءسوزدىڭ ءمان-مازمۇنى ءتىپتى وتە تەرەڭ. تۇڭعيىق. ادامي ارماننىڭ ءجونى ءبىر باسقا, ال حالىقتىق ارماننىڭ ءجونى تىپتەن باسقا. قيلى كەزەڭدەردى باستان كەشىپ, «قاراتاۋ­دىڭ باسىنان كوش» قۇلاتىپ, قارا كوزگە ءمولدى­رە­تىپ جاس كەلتىرىپ, تەرەڭ كۇرسىنىپ, تىنىپ وكسىپ, ارتتا قالىپ بارا جاتقان قارا ورمان – قايران دالاعا الىستان تاماعىڭدى بۋلىقتىرعان جاسىڭ­دى جۇتىپ قاراۋ قانداي قيىن. بۇل ءسوزدىڭ ءتور­كى­نىن ىزدەگەن جان بولسا, بايلاۋىن ايتايىق: ءتۇپ-ءتور­كىنى – تەبىنگىسىن تەسە اتىپ, تەرلىگىن تەرگە مال­شى­تىپ, الداسپانىن وڭگەرىپ, قارا قازاق بالاسىن حان ۇلىنا تەڭگەرىپ, تۇلپار ءمىنىپ تۋ العان, جۇر­تىن كورسە جۇبانعان, ەڭبەكتەگەن بالاسى ساداققا قولىن سوزعاندا, اكەسى تىرىلگەندەي قۋانعان جاۋ­ىن­گەر جىراۋلاردان جەتكەن جاۋىنگەر جىرلار. ۇلى سىپىرادان ۇزانعا اينالىپ, ماحامبەتكە جەتىپ, قاپىدا قاراويعا قۇلاسا دا, قايسار دا قۋات­تى, شامىرقانعان شۋاقتى جىرلار ساۋلەسى حا­لىقتىق كوكىرەكتە عاسىرلار بويى مازداپ جاتتى. مىنە, بۇگىندە قازاقستان وزىق ەل, وزات مەملەكەت اتانىپ, الەم كارتاسىنا ءوزىنىڭ ماڭگىلىك بەلگىسىن سالدى. تاۋەلسىزدىك تاڭباسىن! جۇمىر جەردىڭ يەن بولىگىن يەمدەنىپ, جەر كولەمى جاعىنان دۇنيە ءجۇزى بويىنشا توعىزدىققا تابان تىرەگەن قازاق­ستان «كوشپەلى» دەگەن كوشىپ جۇرگەن ۇعىمدى تاپجىلتپاي باسىپ, تۇيىندەپ تياناقتاپ, تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەگەن مارتەبەلى اتاقتى بۇدان اتتاي جيىرما جىل بۇرىن كۇللى ادام­زاتتىڭ ساناسىنا قۇيدى. سەگىز قيىر شارتاراپ ەندى قازاقستانعا قاراي وكشەسىن ءجيى كوتەرەتىن بولدى. قايسار جىردىڭ قاھارمانى, داۋىلپاز دارىن قاسىم امانجولوۆتىڭ شالقىماسى وسىنداي كەزدە ەسكە ءتۇسىپ, جانىڭا جاۋىنگەرلىك رۋح بەرىپ, كەۋدەڭدى كەرەمەت ءبىر سازعا بولەيدى: و, داريعا, التىن بەسىك تۋعان جەر, قادىرىڭدى كەلسەم بىلمەي, كەشە گور. جاتا الماس ەم توپىراعىڭدا تەبىرەنبەي, اقىن بولماي, تاسىڭ بولسام مەن ەگەر. وسىن­داي قۋاتتى جىرلاردى وقىعاندا تاۋەلسىزدىكتىڭ باعاسىن بىلە تۇسەسىڭ. وتانشىل وتتى سەزىم مەن ەلشىل جۇرەك, حالىقشىل قاسيەت تۇلا بويىڭداعى الپىس ەكى تامىرىڭدى ءيىتىپ, تال بويىڭدى ءجىبىتىپ, كوكجيەكتەردەن اسىپ, كوگىلدىر كوكپەن استا­سىپ, الىپ تاۋلارمەن باستاسىپ جاتقان ۇلى دا­لاڭا قاراپ, ءوزىڭدى باقىتتى سەزىنەسىڭ. بۇل باقىت­تىڭ التىن تامىرى ازاتتىقتا جاتىر. اڭساپ كۇتكەن ازاتتىق. اكە بولىپ تەبىرەنىپ, انا بولىپ ەمىرەنىپ كۇتكەن كۇن. بەسىك جىرىمەن بويعا تاراپ, انانىڭ اق سۇتىمەن قانعا سىڭگەن ۇلى ءسوز. وسى ۇلى سوزگە حح عاسىردىڭ سوڭعى ونجىل­دىعىندا ەلتاڭبا قاداپ, جالاۋ جەلبىرەتتىك. جە­ڭىس تۋى الاش جۇرتىنىڭ ابزال پەرزەنتى, حالقى تاڭ­دا­عان قاھارمان, ەلى تاڭداعان ەر تۇلعا نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ قولىندا جەلبىرەدى! سول كۇنى جەلتوقسان جازعا, جانىمىز سازعا, ءانىمىز نازعا اينالدى. ءاز الماتىنىڭ قىسقى اسپانىن كومكەرگەن كوگىلدىر تۇماننىڭ ءوزى كەيىن كوگىلدىر تۋ بولىپ, كوككە سامعادى. قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ وتتاي دۋىلداعان وتىرىسىندا ەگەمەندىك تۋرالى ماسەلە تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلعان ەلىمىز­دىڭ, ەل باپتاعان ەرلەرىمىزدىڭ ارقاسىندا ۇلى جەڭىسپەن اياقتالدى! بۇدان جيىرما جىل بۇرىن, ءۇش عاسىرلىق ءۇمىتشىل تولعاقتان كەيىن زامان قازاق جۇرتىنا ازاتتىق اتتى اسىل تارتۋ جاسادى. الىستان اڭساپ كۇتكەن اياۋلى سىيلىقتى العاش رەت الدىنان شىعىپ, اقجولتاي ىرىممەن قارسى الىپ, توبەمىزگە كوتەرىپ, تورىمىزگە شىعارىپ, اي ماڭدايى ايعا ۇلاسىپ, كەڭ ماڭدايى كۇنگە ۇلاسىپ, جانارلارى بوتالاپ, توبەسى كوككە جەتىپ, الاقانىندا وت جانعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سول بەينەسى كوڭىل فوتواپپاراتىندا وشپەستەي بولىپ بەينەلەنىپ قالدى. سوندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوكەيىندە تۇرعان العاشقى ءسوز: «وتانداستارىمنان بولەك ۋايىمىم دا جوق, ولاردان بولەك قايعىم دا جوق. نەنى بولسا دا ەلمەن بىرگە كورەمىن, ەلمەن بىرگە توزەمىن, ەلمەن بىرگە جەڭەمىن», دەگەن ءسوز ەكەنىنە ەشكىم دە ءشۇبا كەلتىرگەن جوق. بۇل ءارى قاراپايىم, ءارى جان تەبىرەنتەرلىك ءسوزدى ەلباسىمىز كۇندە ايتىپ كەلەدى. ىسىمەن, شەشىمىمەن, باستاماسىمەن, قامقورلىعىمەن, قىزمەتىمەن. ايتا دا بەرەدى. ءويت­كەنى, بۇل ءسوز ونىڭ ادامدىق, ازاماتتىق, قاي­راتكەرلىك كرەدوسى. ەلباسىلىق, كوشباسشىلىق تۇ­جىرىمى. پەرزەنتتىك پارىزى, ازاماتتىق قارىزى. وسى جيىرما جىلدىڭ ءبارى ەلباسى ءۇشىن وڭاي بولدى دەپ ەشكىم دە ايتا المايدى. ءتىپتى ساياسي وپپونەنتتەرى دە. ساياساتتى ساۋداعا سالىپ, ۇپاي جينايمىن دەپ جۇرگەن ازاماتتىڭ دا ەلباسى بىتىرگەن ۇلان-عايىر ءىس, ۇلاعاتتى شارۋا, ۇلى تىرلىكتى مويىنداماسقا ءاددىسى جوق. كۇنشىل كۇننەن دە داق تابادى, سونى مەن عانا كورىپ تۇرمىن دەپ ماق­تا­نا­دى. كەلە جاتقاننىڭ كەتپەنىنە, بارا جاتقان­نىڭ بالتاسىنا, كۇلشەسى باردىڭ قالتاسىنا جا­بى­سىپ, كورىنگەنگە كوزىن ساتپاي, ەڭبەككە تەرىن ساتىپ, جۇمىسقا جىگەرىن جانىعان جاندار عانا تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ارىنا دا, ابىرويىنا دا ور­تاقپىن دەپ ماقتانا الادى. ەلباسىمىز جۇرگىزىپ كەلە جاتقان سىندارلى ساياساتتىڭ ءمانى مەن ماق­ساتىن جۇرەكپەن ۇعىنىپ, تىلەكپەن ءتۇسىنىپ, تىزە قوسىپ, مەملەكەت باسشىسىمەن ءبىر ساپتا كەلە جا­تىر­مىن دەپ كوڭىلىن بىرلەي الادى. شىن مانىندە ەڭبەككەر قازاقستان ونىمەن بىرگە, ءبىر ساپتا كەلەدى. ەڭبەك ەندىكتەرى مەن بەرەكە بويلىقتارىندا قايناعان قىزۋ ەڭبەك – تاۋەلسىزدىكتىڭ تىنىمسىز قايناپ جاتقان قازانى. ىرىسى مول, ىرىزدىعى جوعارى, ىقىلاسى اشىق قازان. ىرگەتاسى مىقتى عيماراتتىڭ قاشاندا ەڭسەسى بيىك, ءتۇتىنى ءتۇزۋ بولاتىنى الىمساقتان بەلگىلى. قازاقستان اتتى الىپ عيماراتتىڭ ىرگەسىن بەكىتىپ, رەڭىن اشىپ, كەرەگەسىن جايىپ, كەمەلىن تانىتىپ, تۇندىگىن ءتۇزىپ, تابىسىن كوبەيتىپ, بەلدەۋىنە بەس قۇرلىقتىڭ كولىگىن بايلاعان ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ىستەرىن دوس قوشتاپ, دۇشپان مويىنداپ, الىس-جاقىن العاۋ­سىز پىكىر بىلدىرەدى. ءاربىر قازاقستاندىق بۇل پىكىردى وزىمە ايتىلعان ورەلى ءسوز, ونەگەلى لەبىز, ءورىستى ماداق دەپ قابىلداۋى ارتىق بولمايدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسىناۋ جيىرما جىلدىق كەزەڭدە اتقارعان جاسامپاز ءىس­تەرى­نىڭ جىلناماسىن تۇزگەندە, كوبىنە ەكونومي­كا­لىق, قوعامدىق-ساياسي, ىشكى-سىرتقى ساياساتتاعى سىندارلى تابىستارى تۋرالى تىلگە تيەك ەتىلەدى. ءبىز ول اتقارعان تاريحي ءىس-شارالاردىڭ جالپى اۋقى­مىنىڭ ىشىندە اتالعان ماسەلەلەردەن ماڭى­زى استە كەم ەمەس مادەني-رۋحاني سالاداعى ەرەن ەڭبەكتەرىن قىسقاشا ەكشەپ ايتۋدى ماقسات تۇت­تىق. ءسوز ىڭعايىندا ناقتىلاي كەتەيىك, پرەزيدەنت قاي سالادا دا سۇڭعىلا, ساليقالى, تەرەڭ, تالعام­پاز, بىلىكتى, پايىمدى, شەشىمدى ءارى كەسىمدى. بۇل – كەمەل كوشباسشىلارعا عانا ءتان قاسيەت. وسى زاماندىق كوشباسشىلىق قاسيەت تۋرالى ۇزاق جىلدار زەردەلى زەرتتەۋلەر جاساعان بەلگىلى تاريحشى-عالىم دجەيمس ماك گرەگور كوشباس­شى­لىقتى تۇتاس ءبىر يندۋسترياعا اينالدىرىپ قا­راي­دى. بۇل, سايىپ كەلگەندە, ءبىر ادامنىڭ بويىندا جيناقتالىپ, تۇتاس ءبىر تۇلعالىق كاتەگوريانى قۇرايتىن فيلوسوفيالىق پايىم بولسا كەرەك. ول «شىنايى كوشباسشى جۇرتتى اۋزىنا قاراتا ءبىلۋى كەرەك. شىنايى كوشباسشىنى جاقتاستارى دا تاڭداۋى كەرەك» دەگەن تۇجىرىم ۇسىنادى. بۇل ءسوز, ارينە, بۇگىنگى زامان كوشباسشىسى­نىڭ تولىق تۇلعاسىن تانىتا الماسا كەرەك. ءبۇ­گىن­گى كوشباسشىنى قارسىلاستارىنىڭ ءوزى دە تاڭ­داۋى, ياعني مويىنداۋى كەرەك. مىنە, شىنايى كوش­باسشى وسى بولسا كەرەك. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, كوشباسشىعا ءتان سان الۋان قاسيەتتەردى ءبىر بويىنا جيناقتاعان ەلباسىنىڭ بوي­ىن­داعى ەڭ باستى قاسيەتى – حالقىن ءسۇيۋى, ەلىن قاستەرلەۋى, وتا­نىن قۇرمەتتەۋى, قىس­قاسى, ەڭ ىزگى دە جاقسى قا­سيەتتەردى بوي­ى­نا تولىق ءسىڭىرۋى. جانە سونى جار­قى­راتىپ كورسەتە الۋى. ول جاقسىلىقتىڭ با­سىن­دا تۇرادى, يگىلىكتىڭ قاسىندا تۇرادى. بەي­بىت­­شى­لىك­تىڭ باعاسىن بىلەدى, دەمو­كرا­تيا­نىڭ دەماگو­گيا­عا قوسىلماس شاماسىن بىلەدى. شىنايى دا ادال باسەكەلەستىككە بارا الاتىن, بەرگەن سەرتىندە تۇرا الاتىن, ەڭ نەگىزگىسى, تۋعان حالقىنىڭ جان جۇرە­گىن­دەگى ۇلى سەزىمدەردى قۇرمەتتەي الاتىن جان. نۇرسۇلتان نازارباەۆتى وسى قاسيەتتەردى ءبىر بويىنا جيناعان تۇلعا دەپ تانيتىنىمىز سون­دىق­تان. بۇل ءتىپتى ءبىر ادامنىڭ عانا ەمەس, الەم­دەگى الۋان-الۋان مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشى­لا­رى­­نىڭ كوڭىلىنەن شىققان كوشەلى باعا, ورتاق پىكىر. وسىناۋ كوشباسشىلىق قاسيەتىن ەلباسىمىز مەملەكەت رۋحانياتىنىڭ ەڭسەسىن تىكتەپ, ەرتەڭىن بولجالداعان شاعىندا قاپىسىز كورسەتتى. تا­ريحىمىزدى تۇگەندەپ, وتكەنىمىزدى سارالاپ, جاڭا بەلەسكە كوتەرىلەر الدىندا جىلدارعا جاساقتاپ, جۇيەلەپ قويعان جىلدار جىلناماسىن ودان ءارى تاراتىپ, ونى ۇرپاقتار ساباقتاستىعىمەن جالعاس­تىر­دى. ۇلتتىڭ رۋحاني الەمىن جۇتاڭداندىرىپ الماي, ونىڭ جان دۇنيەسىندەگى سابيلىك سەنگىشتىك پەن سانالى سالتاناتتى تەرەڭ سەزىنىپ, بۇگىنگى كۇن­نىڭ بولمىسىن بارىنشا بايىپتى ۇعىپ, بايسالدى باعالاۋعا جەتەلەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءاماندا قوعامدا, سونىڭ ىشىندە ىنتىماعى مەن بەرەكە-بىرلىگى تۇتاستانعان قوعامدا تابىسقا جەتۋى زاڭدىلىق. بۇل ەل تىزگىنىن ۇستاعان تۇلعانىڭ شىنايى ساياسي سۇڭعىلالىعى مەن ىسكەر حاريز­ماسىنا بايلانىستى. وكسفوردتىق اعىلشىن ءتىلىنىڭ سوزدىگىنە باق­ساق, «حاريزما» دەگەن ءسوز «قۇدايدىڭ تاراپىنان بەرىلگەن سىي نەمەسە يگىلىك, قۇدىرەت جانە دا­رىن» دەگەن ۇعىمداردى بىلدىرەدى ەكەن. ونىڭ ۇعىمدىق ءتۇبىرى قايىرىمدىلىق اتتى عاجاپ سوزبەن ۇشتاسادى. قايىرىمدىلىق كاتەگورياسى ادامگەرشىلىكتىڭ العاشقى ەلەمەنتتەرى بولىپ تابىلعانمەن, قوعامدىق-ساياسي رەڭ العاندا, ول كوشباسشىنىڭ كورەگەندىلىگىنە كەلىپ سايادى. جاق­سىلىق جاساۋدىڭ ءارتۇرلى شارتى بار. ەڭ باستى شارتى, جاسالعان قايىرىمدىلىق پەن جاقسىلىق­تىڭ قايتارىمى جالپى ەل مۇددەسىمەن تىكەلەي توعىسىپ جاتسا, ونىڭ ارتى قايىرلى, ءتۇبى ءسۇيى­نىشتى بولعانى. ىشكى ەگويستىك پيعىلدى جەڭىپ, ءبىردىڭ ارەكەتى مىڭنىڭ قۋانىشىنا جەتكىزىلسە, ول قوعامنىڭ ەرتەڭى بۇگىنگىدەن دە نۇرلى بولاتىنى اقيقات. بۇل ءۇشىن كەڭ اۋقىمداعى ستراتەگيالىق جوسپار قاجەت ەدى. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا ءوزىمىز تابان تىرەپ ءسوز ەتىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ رۋحانيات الە­مىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى تۇجىرىمدى زەردەلەنىپ, زەيىندى قامتىلعان. ونى كەزىندە ەلبا­سى­مىزدىڭ ءوزى دە تالداپ, تاراتىپ ايتىپ بەرگەن-ءدى: «ءبىر قاراعاندا, ستراتەگيادا مادەنيەت ماسەلەلەرى ءسوز بولماعانداي كورىنەدى. ال, شىندىعىندا, وسىندا كوزدەلگەن ماقساتتىڭ ءبارىنىڭ ءتۇپ-توركىنى, اينالىپ كەلگەندە, قوعامنىڭ مادەني دەڭگەيىن كوتەرۋگە تىرەلەدى. ەگەر ەكونوميكامىز نىعايسا, ونەر مەكەمەلەرىن سالۋعا دا مۇمكىندىك مولايا­تى­نى, مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ جاعدايى دا جاقساراتىنى وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى ەمەس پە؟ ستراتەگيادا «ادام ساپاسى» دەگەن ۇعىم الدەنەشە رەت ايتىلعان. ول ۇعىمعا مادەنيەت جاتپاي ما؟» دەپ ەلباسىمىز «قالىڭ ەلىم, قازاعىم» دەگەن ەڭ­بە­گىن­دە ەرەكشە توقتالىپ ايتىپ وتەدى. كىتاپتىڭ اتاۋىنىڭ ءوزى-اق اۆتوردىڭ ەلىن قانشاما ءسۇيىپ, قۇرمەتتەيتىنىن كورسەتىپ تۇرسا, ونىڭ ءار بەتىندە, ءار پاراعىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۋعان ەلگە دەگەن ىستىق ىقىلاسى مەن شىنايى قۇرمەتى قۇيىلىپ ءتۇسىپ وتىرادى. جوعارىدا ەلباسى تاراپىنان ايتىلعان سوزگە ءتۇيىندى مىسال جاساي كەتسەك, كوپ نارسە وزىنەن-ءوزى ايقىندالىپ شىعا كەلەدى. ەڭ الدىمەن, «ادام ساپاسى» دەگەن ۇعىمدى الساق, بۇل قازىر الەمدىك ۇردىستە, ادامزات قوعامىنىڭ دامۋ ۇردىسىندە «ادام فاكتورى» دەگەن اكسيومالىق ۇعىمعا اينالىپ, كوش باستاعان كوشەلى ەلدەردىڭ ءوزى وسى قوعامدىق تەرميننىڭ قوردالانعان پروبلەما­لا­رىن شەشۋدە باستارىن قاتىرىپ-اق جاتىر. ال, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇل اسا ماڭىزدى ماسەلەنى سول تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندە-اق كوكەيگە ءتۇيىپ, كوڭىلگە جۇكتەپ, قازاقستان قوعامىنىڭ الدىندا تۇرعان جانە بولاشاقتا ۇنەمى الدان شىعىپ تۇراتىن باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولاتىنىن الدىن الا باعامداپ تاستاعان. ءبارى, سونىڭ ىشىندە مادەنيەت پەن عىلىم, ادەبيەت پەن ونەر سالاسىنىڭ وكىلدەرى, ەلباسى­نىڭ ۇلتتىڭ مادەني دەڭگەيىن كوتەرۋدەگى, سول ار­قىلى قوعام مادەنيەتىن كوتەرۋدەگى ەرەن ەڭبەگىن داۋسىز مويىندايدى. وسى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاندا بىرنەشە ونداعان تەاتر مەن كينو-كونتسەرت زالدارى, مادەنيەت وشاقتارى مەن كلۋبتار, كىتاپحانالار مەن وقۋ زالدارى, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى عيماراتتارى, شىعارما­شى­لىق وداقتاردىڭ ۇيلەرى مەن ونەر جايلارى, دەم­الىس ورىندارى مەن شيپاجايلارى, جاستار مەن بالالاردىڭ دارىنى مەن تالانتىن ۇشتايتىن ورتالىقتار مەن زالدار, ستاديوندار مەن سپورت الاڭدارى سالىندى. مادەنيەت سالاسىنا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجىنىڭ كولەمى الدەنەشە ەسە ءوسىپ, جاڭا تەاتر مەن ونەر جايلارى كوپتەپ ەسىك اشتى. سونىڭ ىشىندە استانامىزدا سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن «تاۋەلسىزدىك سارايى», «بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى», «قازاقستان» اتتى كينو-كونتسەرت زالى, قايتا جوندەۋدەن وتكەن وقۋشىلار سارايى, جاڭا جوبامەن سالىنىپ جاتقان جاستار سارايى, الەمدىك ۇردىسپەن سا­لىن­عان تۇندىكتى سپورت ارەنا­سى, قىسقاسى, ادام فاكتورىنىڭ جاڭا داۋىرلەۋ ۇدەرىسىنە با­رىنشا ىقپال جاساپ, تاربيەلەيتىن تاعى­لىم­دى ورىندار قاز-قاتار سالىنىپ, قانات­تارىن جايىپ كەلەدى. بۇ­لار­دىڭ بارىندە قايناعان قىزۋ ەڭبەك, قۇلشىنىس پەن قۇشتارلىق, جىگەر مەن سەرپىن, قۋات پەن شۋاق. ەلباسى قازاقستان­دى الەمگە تانىتۋدىڭ, سو­­نىڭ ناتيجەسىندە حا­لىقتىڭ رۋحاني الەمىن ويا­تۋ­دىڭ سان الۋان جولدارىن ۇنەمى تاۋىپ, ورايىن كەلتىرىپ, ورتاعا سالىپ وتىرادى. سونىڭ ءبىر مى­سا­لىن ايتا كەتسەك, وتكەن قىستا استانا مەن الماتىدا وتكەن VII قىسقى ازيادا ويىندارى­نىڭ حالىقتىڭ جىگەرى مەن سالاۋاتتى سالتاناتىن تانىتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسقانى بەلگىلى. بۇل ءدۇ­بىرلى دودانى قازاقستاندىقتار اسىعا كۇتىپ, جوعا­رى دەڭگەيدە ۇيىمشىلدىق پەن ىسكەرلىك كورسەتىپ, اق ازيادانىڭ اق پاراقتارىنا جەڭىستى جولداردى جازدى. اسىرەسە, تۋعان ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكەلى وتىرعان قۇرلىقتىق باسەكەنىڭ گيمنىنە بۇكىل­حا­لىق­تىق كونكۋرس جاريالانىپ, وعان تۇسكەن شى­عارمالار كوگىلدىر ەكران مەن ەفير ارقىلى داۋىس بەرۋگە تۇسكەندە, سوعان قاتىسۋدى وزىمە شىعار­ما­شىلىق سىن رەتىندە قابىلدادىم. ماقتانعانىم ەمەس, وسى ۇلكەن جارىستا بايگەگە تۇسكەن 105 شى­عارمانىڭ ىشىنەن مەنىڭ ولەڭىمە جازىلعان بەلگىلى كومپوزيتور ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ ءانى باس بايگەنى يەلەنىپ, رەسمي تۇردە ازيادا ويىندارى گيمنىنىڭ اۆتورى بولعانىمدى ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن جانە ول كىسىنىڭ ۇلكەن بەدەلىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە وتكەن الەمدىك مارتەبەلى شاراعا ۇلەس قوسقانىم دەپ قاناعاتتانعان سەزىممەن كوڭىلىمدى جايلايمىن. «ەكونوميكامىز نىعايسا, ونەر مەكەمەلەرىن كوپتەپ سالۋعا مۇمكىندىك بولادى» دەپ ەلباسى­مىز ورىندى ايتقانداي, وسى ازيادا ويىندارى وتكەن ەكى قالاداعى سپورت ورىندارى دا ەكونو­مي­كامىزدىڭ ءوسىمى مەن تۇراقتىلىعىنىڭ تىكەلەي كورىنىسى. «اۋەلى ەكونوميكا, سوسىن ساياسات» دەگەن تۇجىرىم تۋعان حالقىنىڭ تۇرمىستىق دەڭگەيىن جاڭا, زاماناۋي ساتىعا كوتەرگەنىن مەملەكەت باسشىسى ەندى ريزاشىلىق سەزىممەن ايتادى. ونى ايتاسىز, ءتىپتى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى اۋىر دا كۇردەلى جىلدارىندا, ەكونوميكالىق داعدارىس دەندەپ, قازاننىڭ ءتۇبى كورىنىپ, جوقتىق پەن قاتشىلىق قابىرعادان قىسىپ تۇرعان كەزدىڭ وزىندە پرەزيدەنتىمىز تاۋەكەل قادامعا بارىپ, ەلىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني كۇيزەلىسىنە بارىنشا توسقاۋىل قويدى. حالىقتار دوستىعىن ورنىق­تىرىپ, ۇلتارالىق تاتۋلىقتى قالىپتاستىرىپ, ءوزارا سىيلاستىق پەن ىنتىماقتى تۋ ەتىپ كوتەرىپ, وسىنىڭ ارقاسىندا جۇرتىمىزدىڭ مادەني-رۋ­حاني احۋالىن ساۋىقتىرۋدىڭ باتىل باستاماسىن جاسادى. بۇل, ارينە, قازىر ايتۋعا عانا جەڭىل. ايتپەسە, سانانى تۇرىس بيلەپ, جوقتىق قوس وك­پەدەن قىسقاندا, مادەنيەتتىڭ ماسەلەسىن ويلاپ, ماڭىزدى قادام جاساۋ ەرلىك ەمەي نەمەنە؟ ءوزىمىز كۋا بولعان, ءالى كۇنگە دەيىن وسى ءۇردىس­تىڭ بەلگىلى ءبىر جۇيەمەن, بەلگىلى ءبىر تارتىپپەن ءجۇرىپ كەلە جاتۋىنا كۋا بولىپ كەلە جاتقان ءبىر ءجايت – مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنە جىل سايىن تۇراقتى تۇردە بەرىلىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت ستيپەندياسى. ەلباسىنىڭ ارناۋلى ستي­پەن­دياسى 1993 جىلدان بەرى ۇزبەستەن بەرىلىپ كەلەدى. مۇندا كەزىندە تۋعان ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنە, ادەبيەتى مەن رۋحانياتىنا ەرەكشە ەڭبەگى سىڭگەن, بۇل كۇندە قۇرمەتتى زەينەتكەرلىك دەم­الىس­تاعى, بىراق ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتىنان مول حاباردار, مەملەكەتتىڭ وركەندەپ, دامۋىنا شىنايى تىلەكتەس جانە وسى باعىتتا تالىمگەر-ۇستاز بولىپ كەلە جاتقان 50 ادام ەلباسىنىڭ ءوز قولىنان وسى ستيپەنديانى الادى. مۇنداي ءۇردىس تمد مەملەكەتتەرىنىڭ بارشاسىندا دەرلىك ءالى كۇنگە دەيىن جوق. بۇعان قوسا, قازىرگى تاڭدا ەل مادەنيەتى مەن ونەرىنە, ادەبيەتىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن, شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى ءالى بابىندا تۇرعان, ەل دامۋىنىڭ ەتەنە جانكۇيەرلەرى – قالامگەرلەر مەن ونەر قايراتكەرلەرىنە دە مەملەكەتتىك ستيپەنديا جىل سايىن تۇراقتى تۇردە بەرىلىپ كەلەدى. بۇلاردىڭ ىشىندە تالانتتى دا دارىندى, الىمدى دا قارىمدى جاستار, قازاق مادەنيەتى مەن رۋحا­نياتىنىڭ ورەن وكىلدەرى بار. بۇلار دا 50 ادام. وسى ناقتى دەرەك پەن دايەكتى تىلگە تيەك ەتكەندە, ەكىنشى ءبىر ماسەلە دە ويعا قاتار تۇسەدى. ارناۋلى ستيپەنديالاردى تاپسىرۋدىڭ جەتىنشى جىلدىعىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «ەلىمىز وراسان وزگەرىستەرگە تۇسۋدە. قوعام وزگەردى. ادام وزگەردى. سانا وزگەردى. جاقسى دا بولىپ جاتىر. جامان دا بولىپ جاتىر. وسىلار كوركەم وبرازدارمەن ادەبيەتتە كەستەلەنۋى كەرەك پە, كەرەك ەمەس پە؟ ارينە, رومان, پوۆەست دەگەندەر جىلدار بوي­عى تولعانىستان تۋادى, جىلدار بويى جازىلادى. ونى بىلەمىن, تۇسىنەمىن. سوندا دا جاڭا قازاق ەلىنىڭ, جاڭا قازاق جەرىنىڭ سوزبەن سالىنعان سۋرەتى دۇنيەگە كەلەر كۇن تىم كەشەۋىلدەپ كەتكەن جوق پا؟» دەپ سالماقتى ساۋال تاستاعانى ەسىمىزدە. ەلباسى وسى ساۋالىما قازىر كىم نە ايتادى دەپ جاۋاپ كۇتىپ, قالامگەر قاۋىمىن تىعىرىققا تىرەگەن جوق. بىراق وسى ساۋالعا بەرىلەر جاۋاپتىڭ دا تىم ۇزاپ بارا جاتقانى كوڭىل الاڭداتادى. ارينە, ءبىز بۇل جەردە ەل ومىرىندە بولىپ جاتقان جارقىن جاڭالىقتار مەن قوعامدىق-ساياسي وقيعالارعا وراي تەز تۋىپ, شاپشاڭ تاراپ جاتاتىن ادەبيەتتىڭ جۇردەك جانرلارىنداعى جازبالاردى ۇمىتىپ وتىرعان جوقپىز. اڭگىمە بۇل جەردە سۇيەكتى, سۇبەلى تۋىندىلار حاقىندا بولىپ وتىر. «بىلەسىڭ, بىلگەن سوڭ ايتاسىڭ», دەيدى ەكەن الكەي مارعۇلان اعامىز. ەلباسى دا بۇل ماسەلەنى كوبىمىزدەن ارتىق بىلمەسە, كەم بىلمەيدى. نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ 1995 جىلى ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىعىندا, ودان كەيىنگى جىلدا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 100 جىلدىعىندا جاساعان باياندامالا­رى الەمدىك ادەبي پروتسەستى جەتىك ءبىلىپ, جەتە تاني الاتىن, ادەبيەت پەن ءومىردىڭ اراسىنداعى قالام­گەرلىك شارتتىلىق پەن ازاماتتىق قابىلداۋدى تولىق ەڭسەرگەن, قاجەت بولاتىن بولسا, كوركەم ادەبيەتكە دە قول ارتا الاتىن ادامنىڭ دەڭگەيىن كورسەتتى. وسىناۋ جيىرما جىلدا ونىڭ قالامى­نان تۋعان تاريحي تانىمدىق, تاعىلىمدى پۋبلي­تسيستيكالىق, قوعامدىق-ساياسي اسپەكتىسى الەمدىك وركەنيەتتىك تالاپتارعا تولىق جاۋاپ بەرەتىن ون­داعان كىتاپتارى قالام ۇستاعان ءاربىر قالامگەرگە ءجون سىلتەپ, جوبا كورسەتەتىن جيناقتار. ۇلتتىڭ رۋحاني الەمىن تانىتىپ, تالداۋدا ەلباسى قالامىنان تۋعان «وي ءبولىستىم حالقىم­مەن», «قالىڭ ەلىم, قازاعىم», «نۇرسۇلتان دەپ ات قويدىم», «ەۋرازيا جۇرەگىندە» دەگەن جيناقتارى وي كوزىمەن قاراعان وقىرمانعا «مەن اقىندىق سەزىمنەن تۋدىم» دەپ سىر جايىپ جاتقانداي. وسى كىتاپتارداعى قاناتتى سوزدەر مەن كوركەم ءتۇيىن­دەر, كەنەن قايىرىمدار مەن كەمەل پايىمدار, وي مەن وبراز, سىر مەن سىمبات جانىڭدى باۋراپ, كوڭىل بيىگىن كوكجيەككە ۇمسىندىرادى. بۇل رەتتە ءبىز, قالامگەر قاۋىم, ەگەمەن كۇندەردىڭ ەمەنجار­قىن تاڭى اتقاندا پرەزيدەنتتىڭ پەرزەنتتىك كو­ڭىل­دەن توگىلىپ تۇسكەن «ەلىم مەنىڭ» شالقىماسىن شاتتىق وراتورياسى دەپ قابىلداساق, تىڭداعان كەزدە جۇرەكتىڭ نازىك قىلىن شەرتىپ, جانىڭدى سامال بوپ ايمالايتىن «ۇشقوڭىردى» تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتىڭ سەرەناداسى دەپ سەزىنەمىز. وسى جەردە ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن ءبىر ءجايت ەسكە تۇسەدى. كەشەگى جەلتوقسان كوتەرىلىسى كەزىندە الاڭعا شىققان الاۋ جاستار كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ پەن اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانىن حالىقتىق حورعا اينالدىرعان بولاتىن. وسى قۋاتتى جىرعا كوزىمىزدىڭ جاسىن جۇتىپ تۇرىپ قوسىلعان كۇندەر كوز الدىمىزدا. سول كەزدىڭ وزىندە-اق قازاق حالقى بۇل ولمەس تۋىندىنى ەل گيمنى دەپ قابىلداعان بولاتىن. گيمن دەسە دەگەندەي عوي, شىركىن. حا­لىق­تىڭ كوكەيىندەگى وسى ورتاق ويدى ەلباسىمىز ءدال تاۋىپ, تاماشا شەشىم قابىلدادى. وتكەن جىلى, جيىرما جىلدىقتىڭ قارساڭىندا (بۇل سىيلىق ەكى جىلدا ءبىر رەت, تاق جىلدارى بەرىلەدى) پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاريحي شەشىم قابىلداپ, گيمن اۆتورلارىنا قازاقستاننىڭ ادە­بيەت پەن ونەر سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىي­لىعىن بەردى. بۇل جونىندە رەسپۋبليكالىق باسى­لىمداردىڭ ءبارى ءبىراۋىزدان قۋانعان, قوستاعان ۇنقوسۋلار جاريالادى. «ەگەمەن قازاقستاندا» «تاريحي تاڭداۋ, ادىلەتتى شەشىم» دەگەن اتپەن ءبىر توپ مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ قوستاۋ-ۇندەۋ حاتتارى بەرىلدى. ەلباسىمىز وسى مەملەكەتتىك سىيلىققا شىعارمالار ۇسىنۋ كەزىندە ۇلكەن ازاماتتىق مىنەز كورسەتتى, كوميسسيا مۇشەلەرىنە الدىن-الا راحمەت ايتىپ, ءوزى دە وسى گيمننىڭ ءبىر تەڭ اۆتورى بولعانىنا قاراماستان, مەملەكەتتىك سىيلىقتان باس تارتتى. ايتپەسە, ونىڭ دا اۆتورلىق قۇقىعى باسقالارمەن بىردەي بولاتىن. بۇل ەلباسىنىڭ ۇلتتىڭ رۋحاني الەمىن جاڭا بيىككە كوتەرۋىنىڭ ايقىن ءبىر ساباعىنداي بولدى. شىنىندا دا, كوپتەگەن ەلدەر مەن مەملەكەتتەردە مەملەكەتتىك گيمن اۆتورلارىنا الدەقاشان وسى سىيلىق بەرىلىپ, وعان قوسا ولاردىڭ ەسكەرتكىشتەرى تۇرعىزىل­عان. مەملەكەتتىك گيمن – ماڭگىلىك تۋىندى. ماڭگىلىك تۋىندى تۋدىرعان اداممەن, ونىڭ ۇستىنە قايتىس بولىپ كەتكەن مارقۇمدارمەن تالاسقا ءتۇسىپ, تورساڭداپ وكپەلەگەندەر مۇنىڭ ءمانى مەن ماقساتىن ەندى جەتە تۇسىنگەن بولار دەپ وي­لايمىز. ءومىر بويى تاريحتاعى ۇلى تۇلعالاردىڭ ءومىرى مەن قاسيەتتەرى تۋرالى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, وسى سا­لا­نىڭ مايتالمان مەردىگەرى بولعان اتاقتى اعىل­شىن تاريحشىسى دجون مەن جەكە تۇلعالاردىڭ ايىرىقشا سيپاتتارىن تالداعاندا سانا-سەزىم كاتەگورياسىنا ەرەكشە ءمان بەرەدى. ول كوشباس­شىلىقتىڭ ەرەكشە ءبىر قاسيەتى رەتىندە ونىڭ ءوز ەموتسيالىق سانا-سەزىمىن مەڭگەرۋىن باستى ورىنعا قويادى. ەكىنشى ورىنعا «ءوزىنىڭ ءدال باعاسىن ءبىلۋدى» قويادى. گيمن تۋرالى وي قورىتقاندا, ءبىز ەلباسىنىڭ ءوز سانا-سەزىمىن باسقارۋ قاسيەتىن ازاماتتىق مىقتىلىق دەپ قابىلدايمىز. مۇنىڭ سوڭىندا «وزىڭە سەنىمدىلىك» اتتى ۇلى كۇش تۇر. ماقساتقا ادالدىقتى تىزگىن ەتىپ ۇستانىپ, تۋعان جۇرتىنىڭ ەمپاتيالىق بەلگىلەرىن سەزىنۋ, سول ارقىلى ەلدىڭ سيمپاتيالىق قۇرمەتىن قالىپ­تاستىرۋ – شىنايى كوشباسشىنىڭ دارالىعىن كورسەتەتىن ەرەكشە بولمىستار. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك كوشباسشىلىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنىڭ دە مىقتى ىرگەتاسى وسىندا جاتىر دەگەن ورتاق پىكىردىڭ ەشبىر ارتىقتىعى جوق. وسى ورايدا مادەنيەت سالاسىنىڭ ماماندارى, كادرلارى تۋرالى دا بىرەر وي قىلاڭ بەرەدى. رۋحانياتتىڭ مايدانىندا جۇرگەن, كوپتىڭ كوز الدىندا تالانتى مەن تالابى كورىنەتىن مادەنيەت تۇلعالارىنىڭ ەلشىل, حالىقشىل, وتانشىل قا­سيەت­تەرى تۋرالى ويلانعاندا, ەلباسىنىڭ جالپى جۇرتشىلىققا, ولارعا ايتىپ جۇرگەن سىني وي-پىكىرلەرىنىڭ دە جانى بار. بۇل سالانىڭ مامان­دارى ەلباسىنىڭ قازاقتىڭ رۋحانيات الەمىن جاڭعىرتىپ, جاڭارتۋ تۇرعىسىنداعى كوشباسشى­لىق ۇستانىمدارى مەن كوزقاراستارىن ءالى دە بارىنشا ءىلىپ اكەتىپ, بيىككە تىك كوتەرىپ كەتە قويعان جوق. مادەني دەڭگەيدىڭ بويى مەن ويى سول قوعامدا عۇمىر كەشىپ وتىرعان ادامنىڭ جان-جاقتى جاراسىمدى دامۋىن دا كورسەتپەگى ءلازىم. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ءجۇرىپ وتكەن جيىرما جىلدىق بەلەستە ورنى تولماعان, ورايى كەلمەگەن, ولقىلىعى ايتپاي كورىنىپ, جازباي تانىلىپ جاتقان جايتتەر دە بارشىلىق. قازىرگى جاستاردىڭ بويىنداعى كوپتەگەن جاقسى قىلىقتاردى, مىنەز-ق ۇلىقتى, تاربيە مەن ءتالىمدى جوققا شىعارمايمىز, دەگەنمەن, جاستار قازىر وقۋدى, كوركەم ادەبيەت وقۋدى, اعىمداعى ءباسپاسوزدى قاراۋدى, ءوزىنىڭ قوعامىندا بولىپ جاتقان ماڭىزدى ساياسي-قوعامدىق ۇدەرىستەردى دەر كەزىندە ءبىلىپ وتىرۋدى اتۇستىلىككە اينالدىرىپ العانداي. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى, ءدىن ماسەلەسى, ءدىل ماسەلەسى كوڭىلدى كەيدە كۇدىككە بۇرىپ اكەتەدى. ەلباسىمىزدىڭ قوعامنىڭ رۋحاني مادەنيەتىن كوتەرۋ تۇرعىسىندا ايتىپ جۇرگەن اسا ماڭىزدى ۇلاعاتى مەن تاپسىرما­لارىن ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ورگاندار ەسەپ بەرۋدىڭ اياسىندا ەمەس, ەلگە كومەك بەرۋدىڭ شەڭبەرىندە قاراسا ەكەن دەپ ويلايسىڭ. ۇلتتىڭ رۋحاني الەمى. بۇل ءبىر اسا شەتىن, اسا ماڭىزدى, اسا جاۋاپتى جانە وتە قاجەتتى ماسەلە. ادام ساناسىنىڭ جاڭارۋى, قوعام ساناسىنىڭ جاڭارۋى – ۇلتتىڭ جاڭارۋىنىڭ قاينار كوزى. رۋحاني ازاتتىق قوعام دامۋىنىڭ ەڭ باستى ولشەمى, ەڭ باستى قاينار كوزى. رۋحىڭ ازات بولماي, ءوزىڭ تولىق ازات بولا المايسىڭ. رۋحىڭ جاڭارماي, جاڭا زامانعا ىلەسە المايسىڭ. رۋحىڭ قايسار بولماي, ۇلتتىڭ ۇلى داستۇرلەرىن جالعاستىرا الماي­سىڭ. نازارباەۆ الەمى دەگەن ۇعىممەن استاسىپ كەتەتىن بۇل اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر ەل كوشباس­شىسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى. ۇلتتىڭ رۋحاني الەمىن قالىپتاستىرۋ تۇرعىسىندا ەرلىككە ءتان ەڭبەك ەتىپ, ماڭگىلىك تاريحتا قالعان تارلان تۇلعالار شوعىرى ءار داۋىردە جاڭا ەسىمدەرمەن تولىعىپ وتىرادى. سول ەسىمدەر­دىڭ اراسىنان, ءسوز جوق, الەمدىك قوعامداستىق قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ اتىن وقيتىن بولادى. رۋحاني الەم – شەكسىز كەڭىستىك. ءبىز وسى شەكسىز كەڭىستىكتە ءوز حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن, ادەبيەتى مەن رۋحانياتىن دامىتۋ تۇرعىسىندا قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ جولىندا تىنىم­سىز ەڭبەك ەتىپ, بەل شەشپەي قيمىلداپ, مىگىر تاپپاي قوزعالىپ, بەلسەنە ىسكەرلىك كورسەتىپ, تۋعان حالقىن رۋحاني كوكجيەككە قاراي تالماي جەتەلەپ كەلە جاتقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ ۇلتتىڭ رۋحاني الەمىن جاڭ­عىرتۋداعى ەڭبەگىنىڭ تەك كەيبىر قىرلارىن عانا ءسوز ەتۋگە تالپىندىق. ايتىلار ءسوز بۇل باعىتتا دا وتە كوپ. الدا دا بۇل ماسەلە كوپتىڭ اۋزىنان, قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ جازبالارىنان تالاي رەت بوي كورسەتەتىن بولار. بۇعان ەشقانداي كۇمان جوق. قازاقتىڭ اسقار اقىنى عافۋ قايىربەكوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى كەزىندە: سىنعا تۇسكەن ەكىۇداي تۇستا مىنا, قارامايدى ول باقىتقا, باس قامىنا. لايىق ول, بايقاساڭ, قازاق تۇگىل, الەمدى دە ادەمى باسقارۋعا! – دەپ جازعانى بار ەدى. وسى ءبىر شۋماقتىڭ وزىنەن اقىننىڭ اجارلى تەڭەۋى عانا ەمەس, كورەگەندىگى دە كوزگە تۇسەدى. «الەمدى دە ادەمى باسقارۋعا» دەگەندە اقىن العى كۇندەردەگى ەلباسىنىڭ الار بيىكتەرى مەن شىعار اسقارلارىن سەزىنىپ, سەنىپ جازعان. اقىننىڭ بۇل جارقىن تەڭەۋى اقش-تىڭ بۇگىنگى پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ: «ءسىزدىڭ ەلىڭىز ەگەمەندى, تۇراقتى جانە وركەندەگەن مەملەكەت رەتىندە ءوزىنىڭ دا­مۋىن­دا ماڭىزدى تابىستارعا قول جەتكىزدى», دەگەن شىنايى پىكىرىمەن ۇندەسسە, قىتاي كوشباسشىسى حۋ تسزينتاو: «تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن ەڭبەكسۇيگىش تە اقىلمان قازاقستان حالقى ءوزىنىڭ قاجىرلى دا جاسامپاز ەڭبەگىمەن دامۋدىڭ دۇرىس جولىن تابا ءبىلدى» دەگەن بۇل ويدى ودان ءارى ۇشتاي تۇسەدى. رەسەي پرەزيدەنتى: «مەن سىزگە العىس بىلدىرەمىن», دەپ ىستىق ءىليپاتىن كورسەتسە, تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل: «نۇرسۇلتان نازارباەۆ كۇللى تۇركى دۇنيە­سىنىڭ كوشباسشىسى» دەپ اعىنان جارىلادى. مۇنداي ماراپات تۇيىندەردىڭ وزىنەن تۇتاس ءبىر ەنتسيكلوپەديا جاساقتاۋعا بولادى. ال ەڭ باستى باعا – مەملەكەت باسشىسىنا ءوز حالقىنىڭ بەرگەن باعاسى. ول باعانىڭ قانداي ەكەنىن بىلگىڭىز كەلسە, ەلباسى وڭىرلەردى ارالاعان كەزدەگى حالىقتىڭ وعان دەگەن ىقىلاس-نيەتىن كورىڭىز. قالىڭ جۇرتتى قاق جارىپ كەلە جاتقاندا حالىقتىڭ كوز جانارىندا تۇنعان العىس پەن شىنايى سەنىمدى كورىڭىز. اسا ءىرى حالىقارالىق فو­رۋمدار مەن سامميتتەردە ەلباسى كوپتىڭ الدى­نا جارق ەتىپ شىعا كەلگەندە الىستىڭ دا, جاقىن­نىڭ دا, ۇلكەننىڭ دە, كىشىنىڭ دە ورىندارىنان ءدۇر ەتىپ كوتەرىلىپ, دۋ ەتىپ قول سوققانىن كورىڭىز. ۇلتتىق ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا, تالداۋعا, شەشىم قابىلداۋعا كەلگەندە مەملەكەت باسشىسى­نىڭ جانارىنداعى جارقىل مەن قاباعىنداعى جالتىلدى كورىڭىز. وسىنىڭ ءبارىن كورىپ, كوڭىلگە پىكىر ءتۇيىڭىز. ول پىكىر جۇرتىمىزدىڭ ورتاق پىكىرىمەن ورايلاس, قولايلاس, قاناتتاس, قارىمداس كەلەتىنىن سەزىنىڭىز. سوندا ادامنىڭ كوڭىلىندە ءوز ەلىنە دەگەن ماقتانىش پەن پاتريوتتىق سەزىم جانىڭدى شۋاققا, ءىس-قيمىلىڭدى قۋاتقا بولەيدى. «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پار­تيا­سى­نىڭ بايىرعى مۇشەسى ءارى پارتيا جانىن­داعى «ميراس» رۋحانيات كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە مەن پارتيامنىڭ توراعاسى, تاۋەلسىز قازاقستان حالقىن جيىرما جىل بويى بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتا تالماي باستاپ كەلە جاتقان ۇلت كوشباسشىسى, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ حالقىمىزدىڭ, مەملەكە­تىمىزدىڭ رۋحاني الەمىن جاڭعىرتىپ, جاڭارتۋداعى جانقيارلىق ەڭبەگىن ۇلتقا ادال قىزمەت جاساۋدىڭ ايرىقشا كورىنىسى دەپ باعالايمىن. «بۇل دۇنيەدە ءبىزدىڭ ءبىر عانا وتانىمىز بار, ول – تاۋەلسىز قازاقستان» دەگەن جۇرەكجاردى جاقسى ءسوزدىڭ اۆتورى, جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت ورناتىپ, جەر جۇزىنە ونى تولىق مويىنداتىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى كوشباسشىلىق بيىكتىككە كوتەرىلگەن تۇلعا – ءسىز بەن ءبىزدىڭ ەلباسىمىز – نۇرسۇلتان نازارباەۆ. الەمدە قازاق ەلى بىرەۋ, ونىڭ كوشباسشىسى بىرەۋ. بار بولسىن, ءباھادۇر تۇلعامىز! وتەگەن ورالباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باق سالاسىنداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «نۇر وتان» پارتياسى جانىنداعى «ميراس» كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.